Ενας Μπρεχτ μακριά από θεωρητικές προσεγγίσεις και αναλύσεις, η αυθεντική, ανέκδοτη, 45λεπτη μπομπίνα της μουσικής του Μάνου Χατζιδάκι από την ιστορική παράσταση του Καρόλου Κουν στο Υπόγειο του Τέχνης το 1957, από κοινού με τη μεστή μετάφραση του Οδυσσέα Ελύτη, είναι οι τρεις «μύθοι», όπως λέει ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης, που τροφοδοτούν την παράσταση «Ο κύκλος με την κιμωλία» που σκηνοθετεί στο θέατρο «Παλλάς».
Στον άγνωστο πρόλογο του έργου, που δεν έχει παρασταθεί σχεδόν ποτέ σε προηγούμενα ανεβάσματα, ο Μπρεχτ βάζει δύο σοβιετικές κοινότητες να αντιμάχονται γύρω από τη διεκδίκηση ενός τμήματος γης. Κάποια στιγμή, κάνει την εμφάνισή του ένας αφηγητής, ο οποίος ξεκινά να διηγείται την παλιά ιστορία του «Κύκλου με την κιμωλία», που έχει τις καταβολές της σε ένα κινεζικό θεατρικό της εποχής της Δυναστείας Γιουάν (1271-1368). Κάποιοι άνθρωποι, δηλαδή, στο 1945 που γράφει ο Μπρεχτ, για να καταλάβουν κάτι για την εποχή τους αφηγούνται μια παλαιότερη ιστορία, αυτή της φτωχής και καλοσυνάτης υπηρέτριας που μεγαλώνει με θυσίες ένα παιδί εγκαταλελειμμένο και το διεκδικεί σθεναρά όταν η βιολογική του μητέρα το ζητά πίσω.
Ορμώμενος από αυτό, ο Μαρκουλάκης στοχεύει στη δημιουργία «ενός θεάτρου μέσα στο θέατρο, όπου κάποιοι άνθρωποι, σημερινοί, αυριανοί ή παντοτινοί, αηδιασμένοι από την αβεβαιότητα της εποχής, αφηγούνται το γοητευτικό αυτό λαϊκό παραμύθι, στηριζόμενοι στους στέρεους βράχους του παρελθόντος, τον λόγο του Ελύτη και τη μουσική του Χατζιδάκι. Η τέχνη είναι αυτή που μπορεί να λειτουργήσει σαν “παυσίλυπο”, να αναθερμάνει τη ρημαγμένη ανάγκη για πίστη του ανθρώπου. Και σας το λέω εγώ αυτό, που είμαι άθεος. Πρόκειται κατ’ ουσίαν για ένα αισιόδοξο μήνυμα, ότι η τέχνη μπορεί να αλλάξει τον κόσμο, το οποίο ασπαζόταν ο Μπρεχτ».
Εμφαση στο «τι» λοιπόν και όχι στο «πώς» επιχειρεί ο σκηνοθέτης μαζί με τον πολυπληθή θίασο -17 ατόμων- της παράστασης, του οποίου ηγούνται οι Δημήτρης Λιγνάδης, Μαρία Πρωτόπαππα, Αιμίλιος Χειλάκης, Ελισάβετ Μουτάφη και Αποστόλης Τότσικας. Μια προσπάθεια, δηλαδή, να ακουστεί περισσότερο το συναίσθημα του κειμένου. «Για μένα όσα έχουμε διδαχτεί γύρω από τον Μπρεχτ αποτελούν σειρά παρανοήσεων. Οι περισσότεροι τον προσεγγίζουν θεωρητικά. Το πρώτο πράγμα που έκανα διαβάζοντας το έργο ήταν να ξεχάσω τι σημαίνει, να αφεθώ στο περιεχόμενο και να το διαβάσω όσο πιο καθαρά μπορώ», τονίζει ο ίδιος. Συμπλήρωσε έτσι τον Δημήτρη Λιγνάδη, που λέει ότι «τα τελευταία χρόνια στέλνουμε μόνο το “κεφάλι” μας στο θέατρο. Καιρός να στείλουμε και το “σώμα” μας».
Δύο αντιμαχόμενοι πόλοι συγκρούονται στο εμβληματικό μπρεχτικό έργο, που γράφτηκε μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, σε μια εποχή ανασυγκρότησης και επαναπροσδιορισμού. Σκοπεύει, άραγε, ο Μαρκουλάκης να μιλήσει και για τον σημερινό διχασμό που βιώνουμε; «Το πρώτο που σκέφτεται κανείς σαν αντιστοιχία του έργου με το σήμερα είναι η κόντρα μεταξύ “φιλοευρωπαϊστών” και “αντιευρωπαϊστών” ή “μνημονιακών” και “αντιμνημονιακών”. Υπάρχει όμως μια δομική διαφορά σε σχέση με τον σημερινό δικό μας “διχασμό”. Τότε, στην αυγή μιας νέας εποχής, η αντιπαράθεση είχε να κάνει με τη διεκδίκηση του ίδιου πράγματος. Ηταν μια διαφωνία “συντρόφων”, που πίστευαν στο ίδιο πράγμα. Επίσης, τους διακατείχε η αίσθηση μιας βαθιάς αισιοδοξίας γι’ αυτό που ερχόταν, κάτι που τώρα δεν νομίζω πως υπάρχει»
Στο θέατρο «Παλλάς» (Βουκουρεστίου 5, City Link, τηλ.: 210-3213100) από 11 Μαρτίου και για 20 μόνο παραστάσεις. Τετάρτη και Κυριακή στις 19.15, Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο στις 20.15. Εισιτήρια: 11-60€ .
