Η τελευταία φορά που είδα τον Δήμο Σκουλάκη να υπογράφει με σχετική άνεση, ήταν στο νοσοκομείο, μία βδομάδα πριν φύγει από τη ζωή, το δανειστικό ενός πίνακά του, «Η δική μου Αθηνά», για την έκθεση των 100 χρόνων της ΕΣΗΕΑ (στο κτίριο της οδού Ακαδημίας 20, ώς το τέλος Ιανουαρίου). Ενός πίνακα με την κοινή και την τηλεοπτική απεικόνιση της συζύγου του Αθηνάς Ραπίτου, που του στάθηκε στη δίχρονη δοκιμασία του.
Ζωγράφος (αυτές οι υπέροχες προσωπογραφίες), εικονογράφος αναγνωσμάτων, πολιτικός γελοιογράφος, σατιρικός σκιτσογράφος, σκηνογράφος. Μα πάνω απ’ όλα μια άγρυπνη συνείδηση, με διακριτική αλλά ενεργό συμμετοχή στα κοινά. Με πίνακες εμπνευσμένους από την εφτάχρονη δικτατορία και έντονη παρουσία σε έντυπα της Αριστεράς. Κι εκεί στο εξωτερικό, όπου περιπλανήθηκε στη διάρκεια της χούντας, μια σειρά αντιδικτατορικών σκίτσων του, δημοσιευμένων στην ελληνόφωνη εφημερίδα του Μόντρεαλ «Ελληνικός Ταχυδρόμος», και σε λεύκωμα με τίτλο «Ο τρελός και οι άλλοι».
Η έκθεση
Αποχωρώντας από τη ζωή στις 10 Δεκεμβρίου, στα 75 του, ο Δήμος Σκουλάκης αφήνει ένα πλούσιο σε θεματογραφία και εικαστική αναζήτηση έργο, μικρό μέρος του οποίου θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στην έκθεση που επιμελήθηκε ο ίδιος, εγκαινιάζεται την ερχόμενη Πέμπτη 15 Ιανουαρίου και θα διαρκέσει ώς τις 7 Φεβρουαρίου στην αίθουσα τέχνης ΠΕΡΙΤΕΧΝΩΝ Καρτέρης (Ηροδότου 5, Κολωνάκι). Ανάμεσά τους και δυο που με αγγίζουν ιδιαίτερα: «Αρης Βελουχιώτης – η άλλη πλευρά της ιστορίας», ένας πίνακας σε αρνητικό μαύρο-άσπρο. Και «Κατερίνα Γώγου – Τρία κλικ αριστερά», με τη γνωστή μας Κατερίνα σε χορευτική στάση από την ταινία «Παραγγελιά» του Παύλου Τάσιου, με τον τίτλο της πρώτης ποιητικής της συλλογής, υπό τη σκέπη του Τσε Γκεβάρα, που εικονίζεται με προτεταμένο περίστροφο.
Μια ζωή αφιερωμένη στην τέχνη του, με συντροφιά απαραίτητη το τσιγάρο (που τελικά τον ρήμαξε – παλιότερα ήταν και το ποτό, αλλά αυτό το πολέμησε). Δάσκαλοί του (στη Σχολή Καλών Τεχνών και αλλού): Κόντογλου, Τσίγκος, Παπαλουκάς, Σαραφιανός, Μαυροΐδης, Μόραλης, Τσαρούχης, Βασιλειάδης. Εννιά ατομικές εκθέσεις – οι δυο τελευταίες: στο Πολιτιστικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων «Μελίνα», το 2000, με τίτλο «Ο τζόγος και ο μύθος των μορφών», και η αναδρομική του, το 2005, στο Μουσείο Φρυσίρα. Στις εννιά, και μία στο Λονδίνο το 1997 με τίτλο «Underground Journey». Συμμετοχή (από το 1960) σε 65 ομαδικές.
Γράφει η ιστορικός τέχνης Μπία Παπαδοπούλου στο λεύκωμα της έκθεσης στο Κέντρο «Μελίνα»: «Μέσα στο σημερινό, παγκοσμιοποιημένο, χιτσκοκικού τύπου κλάδο της τέχνης που επικίνδυνα ακροβατεί ”στην κόψη του ξυραφιού“, παίζει και ο Δήμος Σκουλάκης τα δικά του προσωπικά παιχνίδια: μεταμορφώνει, εσαεί, ως σεναριογράφος το τραγικό σε κωμικό και τανάπαλιν». Και η, επίσης ιστορικός τέχνης, Μαρία Μαραγκού: «Νομίζω ότι ο Σκουλάκης, επειδή ακριβώς ξέρει να επεξεργάζεται και να σχολιάζει το ρεπορτάζ, καθώς υπήρξε δημοσιογράφος της Αριστεράς στην προχουντική Αθήνα και κατά τη διάρκεια της δικτατορίας στο εξωτερικό, ασκεί και με τη ζωγραφική του αυτό το σχόλιο τα τελευταία 30 χρόνια».
Και για την έκθεση στο Μουσείο Φρυσίρα η επιμελήτρια Μαρία Χαλικιά: «Ανήσυχο πνεύμα με πολλές δραστηριότητες και εμμονές, σε πολιτικό, καλλιτεχνικό ή αισθη(μα)τικό επίπεδο, ερευνά και συμμετέχει για να ανακαλύψει, να αμφισβητήσει, να ενταχθεί […] Μεγάλωσε σε πλούσιο καλλιτεχνικό περίγυρο με ποικίλες πρώτες αναφορές και εικαστικές προκλήσεις: Δημήτρης Πικιώνης, Σπύρος Παπαλουκάς, Φώτης Κόντογλου, Γιώργος κι Ελένη Βακαλό, Ουμβέρτος Αργυρός, Μίκης Μητσάκης είναι μερικές από τις συναναστροφές του […] ‘’Mε το θράσος και την αφέλεια της ηλικίας, χωρίς πολλά πολλά, εισέβαλα στα ατελιέ και στα εργαστήριά τους, με την ευκολία που μου έδινε η φιλία με τα συνομήλικα παιδιά τους‘’. Ετσι άρχισε η περιστασιακή μαθητεία κοντά στους Φώτη Κόντογλου και Σπύρο Παπαλουκά».
Εργα του περιλαμβάνονται στις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης, στις Πινακοθήκες των Δήμων Αθηναίων, Τέλλογλου Θεσσαλονίκης, Ρεθύμνης, Καλαμάτας, Ρόδου, στα Μουσεία Μπενάκη, Πόλης των Αθηνών, Φρυσίρα, Βορρέ, στις συλλογές των τραπεζών Εμπορικής και Γενικής, σε ιδιωτικές. Είναι τα εγκώμια τεχνοκριτικών και γενικά η αναγνώριση των ανθρώπων της τέχνης. Είναι αυτοί που τον κατευόδωσαν στο τελευταίο του ταξίδι. Κι ο συγκινητικός επικήδειος του ομότεχνου και φίλου του Χρόνη Μπότσογλου, που τον προσφώνησε «Μοντιλιάνι μου»…
Στο πλαίσιο
►«Το φασισμό βαθιά κατάλαβέ τον. / Δε θα πεθάνει μόνος. Τσάκισέ τον!». Καταληκτήριο δίστιχο στο ποίημα του Φώντα Λάδη «Ο φασισμός», που πριν από λίγο καιρό, σε αριστερές ομιλίες, αποδόθηκε κατά λάθος στον Μπρεχτ, επειδή περιλαμβάνεται μελοποιημένο σε δίσκο του Θάνου Μικρούτσικου με ποιήματα και του Γερμανού θεατρικού συγγραφέα και ποιητή. Γραμμένο τη δεκαετία του ’70 από τον Λάδη, μαζί με άλλα, υπό τον τίτλο «Καθημερινός φασισμός», κυκλοφορεί τώρα από τον «Μετρονόμο». Ακρως επίκαιρο…
►Κι ένα βιβλιαράκι με «Συνθήματα και τραγούδια των ελληνικών γηπέδων» (εκδ. «Αγρα»), που υπογράφουν ο αδικοχαμένος Σπύρος Μπουκάλας – Καρκαγιάννης και ο Ιάσων Σχινάς – Παπαδόπουλος. Συνθήματα από τους οπαδούς των μεγαλύτερων ομάδων, για όλα τα… γούστα. Από έξυπνα και ευρηματικά μέχρι βωμολοχικά. «… κοινό γνώρισμα των οργανωμένων κοινωνιών (από τη Λατινική Αμερική και την Αφρική μέχρι τις ευρωπαϊκές χώρες), καθώς δίνουν τη δυνατότητα εκτόνωσης, κυρίως στις λαϊκές μάζες», επισημαίνουν στην εκτενή εισαγωγή–μελέτη τους οι δύο συλλέκτες. Ενδεικτικές οι… θεϊκές διαστάσεις που δίνουν οι οπαδοί στις ομάδες του ς: «Θρύλε, θεέ μου, / Ολυμπιακέ μου». «Πράσινε θεέ, Παναθηναϊκέ». «Κίτρινη, κίτρινη, κίτρινη θεά, / ΑΕΚ, είσαι μία και μοναδικιά»…
►«Επικαιρότητα – Επιθεώρηση» το θέμα διημερίδας του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ, μεθαύριο Δευτέρα και την Τρίτη, 4 μ.μ. στο κτίριο της ΕΣΗΕΑ (Ακαδημίας 20). Συμμετέχουν άνθρωποι που υπηρέτησαν ή είναι γνώστες του δημοφιλούς αυτού θεατρικού είδους, στο οποίο έχουν διαπρέψει επιφανείς δημοσιογράφοι–κειμενογράφοι. Και στο φινάλε, Τρίτη 9 μ.μ., στο ίδρυμα «Μιχάλης Κακογιάννης» (Πειραιώς 206), η Μάνια Παπαδημητρίου θα παρουσιάσει επί τούτου μουσικοθεατρική παράσταση με τίτλο «Επί+Επί». Είσοδος ελεύθερη.
►ΚΑΙ… Εκλογές: ζητούμενο η εμπιστοσύνη και η πειστικότητα.
