Και ξαφνικά, λίγες μέρες πριν φύγει το 2014, η Ταινιοθήκη της Ελλάδος έγινε επίσημα φορέας διαφύλαξης της κινηματογραφικής μας κληρονομιάς. Ψηφίστηκε στη Βουλή ένα νομοσχέδιο που, επιτέλους, μετά την κατάργηση του Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου, κάλυψε το κενό. Θα υπάρχει και στην Ελλάδα κάτι που διαθέτει κάθε χώρα που σέβεται τον πολιτισμό της: ένα Αρχείο που θα συλλέγει, θα συντηρεί, θα αποκαθιστά και θα αξιοποιεί κάθε κινηματογραφική ταινία.
Είναι ένας ρόλος, βέβαια, που η Ταινιοθήκη, το δημιούργημα της Αγλαΐας Μητροπούλου με τη μεγάλη ιστορία και το δυναμικό παρόν, ήδη είχε αναλάβει. Εκανε τη δουλειά του κράτους, χωρίς να έχει τη στήριξη του κράτους. Γι’ αυτό και η αναβάθμισή της σε εθνικό κινηματογραφικό αρχείο ήταν ένα επίμονο αίτημα του κινηματογραφικού χώρου. Τα προβλήματα που υπήρχαν και είχαν εμποδίσει, για παράδειγμα, τη λύση του στον νόμο Γερουλάνου ξεπεράστηκαν.
Ενα Ιδρυμα, ένα νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου, αναλαμβάνει πια επίσημα ένα εθνικό καθήκον. Και νέα βάρη, θα λέγαμε.
Η Μαρία Κομνηνού, ψυχή της Ταινιοθήκης, μέλος του Δ.Σ. και παθιασμένη απόστολος του πρωτοπόρου έργου της, δεν φαίνεται, όμως, ιδιαίτερα αγχωμένη. Η κόρη της Αγλαΐας Μητροπούλου, όπως λέει «ποτέ δεν ένιωσε αίσθημα ιδιοκτησίας για την Ταινιοθήκη» και προτίμησε πάντα «έναν διακριτικό ρόλο», που θα της επέτρεπε να αφοσιωθεί στην πετυχημένη ακαδημαϊκή της καριέρα (είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Επικοινωνίας & Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών). Αυτή όμως την ιστορική στιγμή σ’ αυτήν καταφύγαμε για να μας λύσει απορίες. Να μας εξηγήσει πώς έχουν τα πράγματα, τι απομένει να γίνει στο μέλλον.
▪ Γίνεται η Ταινιοθήκη κρατική;
Οχι, παραμένει Ιδρυμα, υπόκειται, όμως, στην πολύ αυστηρή νομοθεσία περί ιδρυμάτων. Η περιουσία μας δεν μπορεί με τίποτα να περιέλθει σε ιδιώτη.
▪ Μπορεί ο υπουργός Πολιτισμού να διορίσει πρόεδρο και μέλη του Δ.Σ.;
Οχι. Η Ταινιοθήκη διατηρεί την αυτονομία της. Το κράτος, όμως, εγκρίνει προϋπολογισμό και απολογισμό και μέσω του Ελεγκτικού Συνεδρίου ή άλλου αρμόδιου οργάνου του υπουργείου Οικονομικών μπορεί να τον κάνει φύλλο και φτερό.
▪ Δεν θα ήταν πιο εξασφαλισμένο το Εθνικό Κινηματογραφικό Αρχείο αν ήταν κρατικός φορέας;
Αυτό θα μπορούσε να είναι ένα επόμενο στάδιο, αλλά είναι μια χρονοβόρα διαδικασία. Μακάρι το κράτος να μην είχε δυσκαμψία, να δεχόταν να αναλάβει αυτή την ευθύνη και θα βρισκόταν μια μορφή λειτουργίας της Ταινιοθήκης, ανάλογης, για παράδειγμα, με το μοντέλο του Μουσείου Μπενάκη.
▪ Γιατί θεωρήθηκε τόσο σημαντικό το νομοθέτημα;
Γιατί επιτέλους αναγνωρίστηκε ο ρόλος μας και επιπλέον το κράτος ανέλαβε την υποχρέωση να επιδοτεί τις δράσεις μας. Με όση, βέβαια, επιχορήγηση μπορεί να δοθεί στην κρίση.
▪ Πώς είναι τα οικονομικά της Ταινιοθήκης;
Η κατάσταση είναι οριακή. Δεν μπήκαν ούτε 50 χιλιάδες ευρώ μέσα στο 2014.
▪ Η εμπειρία με το ΕΣΠΑ ήταν καθοριστική;
Δύο χρόνια, με 500 χιλιάδες τον χρόνο, δείξαμε στο κράτος με σπουδαίες εκδηλώσεις και φεστιβάλ πώς θα μπορούσε να είναι η Ταινιοθήκη αν έπαιρνε σωστή επιχορήγηση. Ηταν σαν να είπαμε: «Κύριοι, δώστε μας 1 εκατομμύριο και θα κάνουμε θαύματα».
▪ Θα χρειαστούν επιπλέον υπάλληλοι και αποθηκευτικοί χώροι;
Αυτή τη στιγμή απασχολούνται 9 άτομα που όχι μόνο δεν επαρκούν, αλλά έχουν φτάσει στα όρια των δυνάμεών τους. Θα χρειαστούμε οπωσδήποτε νέους αποθηκευτικούς χώρους και τέτοιοι υπάρχουν, έχει το κράτος. Ο ιδιόκτητος χώρος συντήρησης στην Αγία Παρασκευή δεν θα επαρκεί πια.
▪ Εκτός από την υποχρεωτική πια κατάθεση των ταινιών, θα ακολουθήσετε μια επεκτατική πολιτική απορρόφησης διάσπαρτων κινηματογραφικών αρχείων;
Μακάρι να μας έφερναν σκηνοθέτες τις συλλογές τους να τις συντηρήσουμε και να τις διαφυλάξουμε.
▪ Ποια είναι η περιουσία της Ταινιοθήκης;
Εχουμε 10 χιλιάδες τίτλους ελληνικών και ξένων ταινιών κάθε είδους, και μην ξεχνάτε τα προγράμματα, τις αφίσες, τα μηχανήματα. Κάποια βρίσκονται στη «Λαΐδα», άλλα δυστυχώς σε αποθήκη που νοικιάζουμε. Πρέπει να βρεθεί πιο κατάλληλος χώρος και, επιτέλους, να ξαναγίνει κάποια στιγμή το μουσείο που είχαμε στην Κανάρη και απαθανάτισε ο Αγγελόπουλος στο «Βλέμμα του Οδυσσέα».
▪ Το μεγαλύτερο πρόβλημα της μετατροπής σας σε Εθνικό Αρχείο;
Εχουμε πια περάσει στις ψηφιακές ταινίες, άρα απαιτείται μια νέα τεχνογνωσία διαχείρισης ψηφιακών αρχείων, που βεβαίως μπορούμε να την πάρουμε από τις ξένες Ταινιοθήκες.
▪ Προχωράει η ψηφιοποίηση του παλιού υλικού;
Εχουμε ήδη ψηφιοποιήσει 50 ώρες. Το θέμα, όμως, κυρίως είναι το φιλμ που έχουμε συντηρήσει, σώσει και φυλάσσουμε σε άριστες συνθήκες να μπορούμε όχι να το ψηφιοποιήσουμε, άλλα να το αναπαραγάγουμε. Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει καμία πρόνοια, κανένα κονδύλι για την αναπαραγωγή. Δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε σε μεγάλα φεστιβάλ που μας ζητάνε ιστορικές στιγμές του ελληνικού σινεμά.
▪ Δεν θα μπορούσε να αξιοποιηθεί η περιουσία σας για επιπλέον έσοδα;
Φυσικά, αλλά χρειάζεται ένας καλός επαγγελματίας μάνατζερ, που θα έρθει γι’ αυτήν ακριβώς τη δουλειά. Δεν γίνεται ένας καθηγητής πανεπιστημίου, που έχει δέκα επιπλέον ρόλους στο ίδρυμα, να αναλάβει το fundraising, τον σχεδιασμό εμπορικών δράσεων κ.ά.
▪ Σκέφτεστε να βρείτε και άλλους συμμάχους;
Το θέμα των συνεργιών είναι το σημείο-κλειδί για την ανάπτυξη της Ταινιοθήκης. Κάνω και από ’δώ ένα κάλεσμα σε Ιδρύματα που έχουν χρήματα και παίζουν ήδη σπουδαίο ρόλο στον πολιτισμό της χώρας (σώζουν, για παράδειγμα, την Εθνική Βιβλιοθήκη) να σκεφτούν και την κινηματογραφική μας κληρονομιά. Ο δήμος, που μέχρι σήμερα δεν έχει έρθει σε επαφή μαζί μας, θα μπορούσε κι αυτός να παίξει ρόλο. Ηρθαμε άλλωστε με το υπέροχο νέο κτίριό μας, τη «Λαΐδα», σε μια υποβαθμισμένη περιοχή της Αθήνας και της δίνουμε ζωή.
