Δεν είναι η πρώτη φορά που η κυβέρνηση επιστρατεύει μια «συμφωνία κυρίων» με τη βιομηχανία και τα σούπερ μάρκετ για διαχειριστεί την «καυτή πατάτα» της ακρίβειας. Η «Εθνική Πρωτοβουλία» για τη μείωση τιμών, όπως την ονομάζει το υπουργείο Ανάπτυξης, τίθεται σε ισχύ στις 31 Αυγούστου και, όπως οι αντίστοιχες στο παρελθόν, στηρίζεται στην οικειοθελή συμμετοχή των επιχειρήσεων.
Οι εκπρόσωποι της αγοράς δεσμεύτηκαν στις συναντήσεις που προηγήθηκαν -τόσο στο μέγαρο Μαξίμου υπό τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, όσο και σε διαδοχικές με τον υπουργό Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκο– ότι θα προχωρήσουν σε μειώσεις τιμών μετά το τέλος του καλοκαιριού. Ωστόσο, το με πόσους και ποιους κωδικούς προϊόντων θα συμμετάσχουν τελικά σε αυτή τη δέσμευση, καθώς και το ύψος της μείωσης θα το αποφασίσουν, η καθεμία ξεχωριστά, οι ίδιες οι επιχειρήσεις. Παράλληλα, στις ίδιες συναντήσεις, βιομηχανία και σούπερ μάρκετ συμφώνησαν σε «πάγωμα» τιμών στα βασικά προϊόντα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και μέχρι την έναρξη της πρωτοβουλίας. Μένει όμως να φανεί σε ποιον βαθμό τελικά έως τότε οι τιμές δεν θα έχουν αυξηθεί ή δεν θα περιοριστούν οι προωθητικές ενέργειες στα ράφια. Με δεδομένες μάλιστα τις τρέχουσες εξελίξεις σε γεωπολιτικό επίπεδο και τη νέα άνοδο στις διεθνείς τιμές καυσίμων, που επηρεάζουν ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα και πολλές κατηγορίες προϊόντων.
«Δεσμευτικές προτάσεις»
Η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, η οποία ανέλαβε να διαμορφώσει το πλαίσιο έχοντας και την εποπτεία της υλοποίηση της πρωτοβουλίας -στο παρελθόν ήταν στην αρμοδιότητα της Γενικής Γραμματείας Εμπορίου του υπουργείου Ανάπτυξης-, έχει θέσει ορισμένες «ελάχιστες προϋποθέσεις» για τις δεσμευτικές προτάσεις που θα της υποβάλουν προμηθευτές και σούπερ μάρκετ. Στο έγγραφο που απέστειλε προς τους Συνδέσμους της αγοράς (ΣΕΒ, ΣΕΒΤ, ΕΣΒΕΠ και ΕΣΕ) επισημαίνει μεταξύ άλλων ότι κατά τη διάρκεια της τετράμηνης εφαρμογής της συμφωνίας, κάθε συμμετέχων κωδικός θα πρέπει να παραμένει στην πρωτοβουλία κατ’ ελάχιστον για δύο μήνες, οι μειώσεις να αφορούν την τιμή στο ράφι και όχι προσωρινές προσφορές, να γίνονται σε κωδικούς υψηλής κυκλοφορίας με ποσοστό τουλάχιστον -5%, καθώς και ότι ως τιμή αναφοράς προτείνεται η τιμή χωρίς προσφορές στις 27 Αυγούστου 2026.
«Οι προμηθευτές υποβάλλουν τη μείωση που προτείνουν να εφαρμόσουν στην τιμή τιμοκαταλόγου τους, ενώ οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ μπορούν να συμβάλουν πρόσθετα και αυτοτελώς στη διαμόρφωση της τελικής μειωμένης τιμής. Το τελικό αποτέλεσμα για τον καταναλωτή αξιολογείται στην τιμή ραφιού» σημειώνει η Ανεξάρτητη Αρχή στο έγγραφο που απέστειλε προς τους Συνδέσμους της αγοράς (ΣΕΒ, ΣΕΒΤ, ΕΣΒΕΠ και ΕΣΕ). Η ΑΑΕΑ&ΠΚ, όπως εξηγεί και στο εν λόγω έγγραφο, αξιολογεί τα στοιχεία που υποβάλλουν οι επιχειρήσεις ως προς τη μετρησιμότητα, τη σημασία των προϊόντων για τους καταναλωτές, τη διάρκεια και τη δυνατότητα ελέγχου.
Το αποτέλεσμα κρίνεται στο ράφι
Στην πραγματικότητα, οι δεσμεύσεις που αναλαμβάνουν οι επιχειρήσεις είναι στο πλαίσιο της συμφωνίας που έχει επιτευχθεί χωρίς υποχρεωτικότητα εφαρμογής. Στο ίδιο πλαίσιο και οι 12 κατηγορίες που θέτει η Αρχή ως «ιδιαίτερης προτεραιότητας» για τις οποίες η πρόταση προς τις επιχειρήσεις είναι οι μειώσεις τιμών να φτάσουν έως και το 20%. Αυτές περιλαμβάνουν βασικά προϊόντα καθημερινής κατανάλωσης, από τρόφιμα έως καθαριστικά, προϊόντα όπου καταγράφονται υψηλές πληθωριστικές πιέσεις (π.χ. καφές, σοκολάτα) και εποχικά είδη που επιβαρύνουν τους καταναλωτές (σχολικά είδη).
«Δεν θα θεωρείται ουσιαστική συμμετοχή η επιλογή αποκλειστικά κωδικών χαμηλής κυκλοφορίας, περιφερειακών κωδικών, ειδικών σειρών ή προϊόντων χωρίς ουσιαστική βαρύτητα στις πωλήσεις» σημειώνει στο έγγραφό της η Ανεξάρτητη Αρχή. Ουσιαστικά, δηλαδή, οι κατηγορίες αυτές ορίζονται με στόχο να αποφευχθούν φαινόμενα που παρατηρήθηκαν στο παρελθόν όταν σε αντίστοιχες πρωτοβουλίες πολλά από τα προϊόντα που επέλεξαν να εντάξουν οι επιχειρήσεις ήταν κωδικοί χαμηλής κυκλοφορίας. Δεν αποτελούν, ωστόσο, υποχρεωτικές κατηγορίες, όπως για παράδειγμα στο παλαιότερο «Καλάθι του Νοικοκυριού» -το οποίο ήταν θεσμοθετημένο μέτρο και όχι «συμφωνία κυρίων»-, στις οποίες οι επιχειρήσεις είχαν υποχρέωση να συμπεριλάβουν προϊόντα. Την ίδια στιγμή, τόσο από τις κατηγορίες «προτεραιότητας» όσο και από τη συνολική συμφωνία απουσιάζουν προϊόντα όπως τα φρούτα και τα λαχανικά, καθώς οι τιμές τους παρουσιάζουν διαρκείς διακυμάνσεις, όπως σημειώνουν στελέχη της αγοράς.
Η αποτελεσματικότητα κάθε πρωτοβουλίας ή μέτρου κρίνεται σε κάθε περίπτωση στο ράφι και τελικά στην τσέπη του καταναλωτή. Με τις διαδοχικές αυξήσεις των προηγούμενων ετών να έχουν διαμορφώσει τις τιμές βασικών αγαθών σε υψηλά επίπεδα, ερώτημα παραμένει αν οι όποιες μειώσεις γίνουν τελικά δεν θα είναι απλώς «σταγόνα στον ωκεανό» για τα νοικοκυριά και εάν απλώς μέσω μιας «συμφωνίας κυρίων» μπορεί να αντιμετωπιστεί το σύνθετο και πολυπαραγοντικό ζήτημα της ακρίβειας.
