Ο αρμόδιος για τα συγχρηματοδοτούμενα έργα αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης, δήλωσε πρόσφατα ότι η χώρα «δεν θα χάσει ούτε ευρώ» από τους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης. Τα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία δεν υποστηρίζουν αυτή τη διατεταγμένη αισιοδοξία. Βεβαίως είναι προεκλογικός ισχυρισμός. Αν μεν οι εκλογές γίνουν στις αρχές του φθινοπώρου, δεν θα υπάρχουν τα οριστικά δεδομένα για να ελεγχθεί η αλήθεια του – ίσως με αυτή την υπόθεση ο ισχυρισμός αυτός διατυπώθηκε με τόσο απόλυτο τρόπο… Αν όμως οι εκλογές γίνουν την άνοιξη του 2027, ο ισχυρισμός αυτός θα ελεγχθεί πολύ αυστηρά, καθώς θα υπάρχουν πλέον αδιάσειστα στοιχεία αφού το πρόγραμμα λήγει στις 31 Αυγούστου 2026, δηλαδή σε 1,5 μήνα!
Ανεξάρτητα από αυτό όμως τα ήδη διαθέσιμα στοιχεία υπονομεύουν ήδη τον υπουργικό ισχυρισμό καθιστώντας τον πλήρως αναξιόπιστο. Πρόκειται για τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Κομισιόν, εξαχθέντα, όπως λέει η σχετική ανακοίνωση, τον Απρίλιο του 2026, λίγους μήνες πριν από την ολοκλήρωση του προγράμματος.
Η «αλήθεια» αυτών των στοιχείων διηγείται μια άλλη «ιστορία», πολύ διαφορετική από τον υπουργικό ισχυρισμό. Συνοψίζοντας, πριν τα παραθέσουμε αναλυτικά, τα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι η Ελλάδα: πρώτον, βρίσκεται στην 23η θέση μεταξύ των 27 χωρών-μελών της Ε.Ε. ως προς τη χρήση-αξιοποίηση (κι όχι απλώς εκταμίευση) των συνολικών πόρων που της αναλογούν. Δεύτερον, καταλαμβάνει τη 17η θέση στον Δείκτη παραγωγικών επενδύσεων με βάση τους έως τώρα αξιοποιηθέντες πόρους. Τρίτον, με κριτήριο την υλοποίηση των οροσήμων και στόχων έχει υλοποιήσει μόλις το 47% εξ αυτών λίγους μήνες πριν ολοκληρωθεί το πρόγραμμα. Τέταρτον, η Κομισιόν προειδοποιεί ήδη -όχι μόνο την Ελλάδα- ότι αν δεν υλοποιηθούν όλοι οι στόχοι και τα ορόσημα μέχρι τις 31 Αυγούστου, στην τελική εκκαθάριση που θα γίνει με την τελευταία αίτηση πληρωμής θα ζητηθεί ακόμη και επιστροφή πόρων που έχουν ήδη εκταμιευτεί!
Δείκτης πραγματικής απορρόφησης
Η εικόνα που προκύπτει από τα τελευταία στοιχεία της Eurostat για το Ταμείο Ανάκαμψης είναι ιδιαίτερα ανησυχητική για την Ελλάδα. Η χώρα, με ευθύνη προφανώς της κυβέρνησης της Ν.Δ., καταγράφει μία από τις χαμηλότερες επιδόσεις στην πραγματική αξιοποίησή τους. Τα στοιχεία αφορούν το τέλος του 2025 και αποτυπώνουν την πραγματική χρήση των χρηματοδοτήσεων στην οικονομία και όχι απλώς τις εκταμιεύσεις από τις Βρυξέλλες.
Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων της Eurostat, η Ελλάδα βρίσκεται στην 23η θέση μεταξύ των 27 κρατών-μελών ως προς τη χρήση των συνολικών πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, των δανείων και των επιχορηγήσεων των 36 δισ. ευρώ. Εχει αξιοποιήσει (χρήση-απορρόφηση) μόλις το 39,1% των πόρων που της αναλογούν, όταν ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ενωσης διαμορφώνεται στο 53,7%. Η απόσταση των περίπου 15 ποσοστιαίων μονάδων είναι από τις μεγαλύτερες στην Ευρώπη και κατατάσσει τη χώρα στις τελευταίες θέσεις της σχετικής κατάταξης. Σε απόλυτους αριθμούς από τα περίπου 36 δισ. που προβλέπει το ελληνικό σχέδιο «Ελλάδα 2.0» στην πραγματική οικονομία έχουν περάσει περίπου 14,1 δισ. ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν 22 δισ. ευρώ δεν έχουν ακόμη αξιοποιηθεί, παρά το γεγονός ότι το πρόγραμμα εισέρχεται στους τελευταίους μήνες εφαρμογής του. Η συγκεκριμένη διαφορά αποτελεί βασικό δείκτη της πραγματικής προόδου των έργων και όχι απλώς της λογιστικής εκτέλεσης του προγράμματος.
Αντίστοιχη εικόνα προκύπτει και αν εξεταστούν μόνο οι επιχορηγήσεις. Η Ελλάδα έχει χρησιμοποιήσει το 48,8% των διαθέσιμων grants (ήτοι 8,9 δισ.), όταν ο μέσος όρος της Ευρωπαϊκής Ενωσης ανέρχεται στο 63,4%. Με αυτή την επίδοση καταλαμβάνει μόλις την 21η θέση στην Ευρώπη, γεγονός που δείχνει ότι η υστέρηση δεν περιορίζεται στα δάνεια του Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά αφορά συνολικά την απορρόφηση των διαθέσιμων πόρων. (1)
Τα στοιχεία της Eurostat αναδεικνύουν ακόμη μία κρίσιμη παράμετρο: άλλο πράγμα είναι τα χρήματα που εγκρίνονται ή εκταμιεύονται προς ένα κράτος και άλλο η πραγματική χρήση τους. Η Ελλάδα έχει ήδη λάβει μεγάλο μέρος των διαθέσιμων πόρων, ωστόσο σημαντικό ποσοστό εξακολουθεί να παραμένει εκτός πραγματικής οικονομίας, χωρίς να έχει μετατραπεί σε επενδύσεις, έργα ή ολοκληρωμένες δημόσιες παρεμβάσεις.
Δείκτης παραγωγικών επενδύσεων
Ακόμη πιο χαρακτηριστικός είναι ο δείκτης των παραγωγικών επενδύσεων. Από τα περίπου 14 δισ. που έχουν χρησιμοποιηθεί μέχρι σήμερα, μόλις 4,7 δισ. έχουν κατευθυνθεί σε ακαθάριστο σχηματισμό παγίου κεφαλαίου, δηλαδή σε πραγματικές παραγωγικές επενδύσεις. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί μόλις στο 13,3% του συνολικού ελληνικού πακέτου, όταν ο μ.ο. της Ευρωπαϊκής Ενωσης ανέρχεται στο 18,5%. Η Ελλάδα καταλαμβάνει τη 17η θέση μεταξύ των κρατών-μελών.
Η διαφορά αυτή σημαίνει ότι σημαντικό μέρος των διαθέσιμων πόρων δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε έργα με πραγματικό αναπτυξιακό αποτύπωμα. Δηλαδή τα χρήματα δεν έχουν ακόμη δημιουργήσει στον βαθμό που θα αναμενόταν νέες υποδομές, παραγωγικές εγκαταστάσεις, επενδύσεις ή πάγιο κεφάλαιο που θα μπορούσε να ενισχύσει μακροπρόθεσμα την ελληνική οικονομία.
Απώλεια και επιστροφή πόρων
Σύμφωνα με τα Guidelines της ανακοίνωσης C/2026/2614 αναφέρεται επί λέξει (3) ότι όλα τα milestones πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί ως 31/8/26: «Pursuant to Article 20(5)(d) of the RRF Regulation, all milestones and targets must be completed by 31 August 2026. Any actions to ensure satisfactory fulfilment of the milestones and targets taken by Member States after that date cannot be taken into consideration when assessing payment requests».
Αναφέρεται επίσης ότι αν δεν έχουν υλοποιηθεί ώς τις 31/8/26, η Κομισιόν θα ξεκινήσει διαδικασία μείωσης του ποσού που αντιστοιχεί στη χώρα μας: «Hence, in case any milestone or target is assessed as not satisfactorily fulfilled after 31 August 2026, the Commission will not launch the payment suspension procedure. Instead, it will launch the reduction procedure set out in Article 24(8) of the RRF Regulation, potentially leading to a proportionate reduction of the financial contribution and, where applicable, of the loan».
Επίσης αναφέρεται ότι η Κομισιόν θα υπολογίσει ποσοτικά πόσα ορόσημα δεν έχουν εκπληρωθεί και θα προχωρήσει σε απόφαση μείωσης του ποσού που αρχικά είχε εγκριθεί: «The Commission will calculate the affected amount in line with the methodology set out in Annex II to its Communication of 21 February 2023 (16), which is used for the calculation of payment suspensions. […] In case the Member State’s observations do not change the Commission’s preliminary assessment, the Commission will adopt a decision reducing the financial contribution or loan».
Τέλος, κινδυνεύει και η προκαταβολή που έχουμε πάρει (4 δισ. ευρώ), καθώς θα γίνει εκκαθάρισή της με την τελευταία αίτηση πληρωμής: «Member States are encouraged to request the clearing of the entire outstanding amount of pre-financing, prior to the submission of the last payment request».
Η ώρα της τιμωρίας και των ποινών πλησιάζει…
