Θεσμικός λόγος και δικαστικές αποφάσεις

Στη γερμανική γραμματολογική παράδοση χρησιμοποιείται ο όρος «χαρακτηρισμός» (charakteristik στη γερμανική γλώσσα) για να περιγραφεί μια προσωπικότητα στις σχέσεις της με τον εαυτό της και τις κοινωνικές συνθήκες ζωής και στην αρχαιοελληνική γραμματολογική παράδοση επινοήθηκε η αλήθεια, σύμφωνα με την οποία ο χαρακτήρας του ανθρώπου είναι η μοίρα του.

Εάν επιχειρήσει κανείς να σκιαγραφήσει την προσωπικότητα του αντιπροέδρου του Συμβουλίου της Επικρατείας Δημήτρη Μακρή, ο οποίος αφυπηρέτησε στα τέλη του περασμένου μήνα, εκ των πραγμάτων, θα διαπιστώσει ότι η εργο-βιογραφία του ακολουθεί τους δύο αυτούς κανόνες των δύο αυτών γραμματολογικών παραδόσεων.

Ως άτομο, ο Μακρής διακρίνεται από την εσωτερική δημιουργική σχέση που «χτίζει» ανάμεσα στον εαυτό του και τις κοινωνικο-επαγγελματικές συνθήκες της ζωής του. Ως δικαστής, επιτελεί το έργο του με τη βαθιά συνειδησιακή βεβαιότητα ότι «αυτό που κάνει» είναι αποστολή. Συμπίπτει με ό,τι ο Max Weber ονομάζει «Aufgabe». Δηλαδή, κατά τον Δημήτρη Μακρή, η δικανική κρίση ως ορθολογική απόφαση θεμελιώνεται στην κριτική ικανότητα, σύμφωνα με την οποία το επίδικο υπό εξέταση θέμα εντάσσεται σε ένα πραγματολογικό πλαίσιο επεξεργασίας, το οποίο ορίζεται από το πνεύμα και την ιδέα του ορθολογισμού.

Με άλλα λόγια, κατά τον Δημήτρη Μακρή, οι αποφάσεις του δικαστηρίου δεν μπορούν να εκφράζουν τον «εργαλειακό Λόγο», δηλαδή να ανάγονται σε εξωθεσμικούς παράγοντες και μηχανισμούς ελέγχου. Η δικαστική απόφαση εξ ορισμού είναι έκφραση του θεσμικού ουσιαστικού Λόγου. Σε αυτήν διαμεσολαβούνται επιμέρους κοινωνικά θέματα για να αποκρυσταλλωθεί τελικά η κοινωνία ως ολότητα.

Ο Δημήτρης Μακρής με το έργο του κάνει πράξη αυτό που υποστηρίζει ο Adam Smith: Οποιος κάνει καλά την εργασία του προσφέρει μέγιστες υπηρεσίες στη συνοχή και την εξέλιξη της κοινωνίας. Στην αποστολή και το λειτούργημα του Δημήτρη Μακρή ανιχνεύουμε επίσης την προσπάθειά του να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στον νόμο και την ιδέα της δικαιοσύνης, η οποία λειτουργεί δεσμευτικά για τη συγκρότηση της κοινωνίας. Με άλλα λόγια, υποστηρίζω ότι ο Δημήτρης Μακρής στο έργο του υπερβαίνει τον στείρο θετικισμό και ανακατασκευάζει δημιουργικά τις ορθολογικές και δεσμευτικές ιδέες της ελευθερίας και της δικαιοσύνης που επικρατούν στην κοινωνία.

Συνοψίζοντας τη σύντομη αυτή σκιαγράφηση της προσωπικότητας του δικαστή Δημήτρη Μακρή, καταλήγω στον χαρακτηρισμό: στη ζωή και το έργο του ο εν λόγω αφυπηρετών αντιπρόεδρος του ΣτΕ υποστασιοποιεί το ελεύθερο ορθολογικό πνεύμα της δημιουργίας του ανθρώπου και του κοινωνικού κόσμου.

*Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας