AgoraEU και CERV+: Η Επόμενη Μέρα για τη Δημοκρατία και την Κοινωνία των Πολιτών στην Ευρώπη

Από το όραμα στην υλοποίηση: ο ρόλος του CERV+

Στο πρώτο μέρος της ανάλυσής μας, σε προηγούμενο άρθρο μας, στο δελτίο του Ιουνίου του 2026, εξετάσαμε τη νέα χρηματοδοτική στρατηγική που προτείνει η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία συμπεριλαμβάνει σε ένα ενιαίο πλαίσιο τον πολιτισμό, τα μέσα ενημέρωσης, τη δημοκρατία και την κοινωνία των πολιτών, με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής δημόσιας σφαίρας και της δημοκρατικής ανθεκτικότητας: το AgoraEU 2028 – 2034. Ωστόσο, κάθε ευρωπαϊκή στρατηγική κρίνεται τελικά όχι μόνο από το όραμα και τις φιλοδοξίες της, αλλά και από τα εργαλεία που διαθέτει για να τις μετατρέψει σε πράξη.

Σε αυτό το σημείο αναδεικνύεται ο ρόλος του προγράμματος Citizens, Equality, Rights and Values – CERV (Πολίτες, Ισότητα, Δικαιώματα και Αξίες), του σημαντικότερου χρηματοδοτικού εργαλείου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη δημοκρατία, τα θεμελιώδη δικαιώματα και την κοινωνία των πολιτών. Η προτεινόμενη ενσωμάτωσή του στο νέο πλαίσιο του AgoraEU 2028 – 2034 δεν αποτελεί μια απλή διοικητική μεταρρύθμιση, αλλά σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιλαμβάνεται και χρηματοδοτεί τη δημοκρατική συμμετοχή κατά την επόμενη δεκαετία.

Για τον λόγο αυτό, η συζήτηση γύρω από το CERV+ δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια τεχνική ανάλυση του σχεδιασμού ενός ευρωπαϊκού προγράμματος. Πρόκειται ταυτόχρονα για μια βαθιά πολιτική συζήτηση σχετικά με τη θέση της κοινωνίας των πολιτών στο ευρωπαϊκό εγχείρημα, την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και τη δυνατότητα των πολιτών και των οργανώσεων τους να συμβάλουν ενεργά στην ενίσχυση της δημοκρατικής ανθεκτικότητας της Ευρώπης.

Τι είναι το CERV και γιατί έχει σημασία;

Το πρόγραμμα CERV δημιουργήθηκε το 2021, αποτελώντας το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη στήριξη της δημοκρατίας, των θεμελιωδών δικαιωμάτων, της ισότητας και της κοινωνίας των πολιτών. Με προϋπολογισμό περίπου 1,55 δισ. ευρώ για την προγραμματική περίοδο 2021 – 2027, αποτελεί το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό πρόγραμμα που χρηματοδοτεί άμεσα οργανώσεις και φορείς οι οποίοι δραστηριοποιούνται στους συγκεκριμένους τομείς.

Σε αντίθεση με προγράμματα όπως το Erasmus+ ή το Horizon Europe, τα οποία επικεντρώνονται κυρίως στην εκπαιδευτική κινητικότητα και την έρευνα, το CERV χρηματοδοτεί οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, διακρατικά δίκτυα, δημόσιους φορείς και πρωτοβουλίες που εργάζονται για την προστασία της δημοκρατίας, των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των ευρωπαϊκών αξιών.

Μέσω των τεσσάρων πυλώνων του (1. Αξίες της Ένωσης, 2. Συμμετοχή και Ενεργός Δράση των Πολιτών, 3. Ισότητα, Δικαιώματα και Ισότητα των Φύλων, 4. Daphne (Καταπολέμηση κάθε μορφής βίας, με έμφαση στην έμφυλη, και την κακοποίηση παιδιών]), στηρίζει δράσεις που προάγουν την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, την καταπολέμηση των διακρίσεων, την ισότητα των φύλων, την ενεργό συμμετοχή των πολιτών και την πρόληψη της βίας.

Στην πράξη, το CERV χρηματοδοτεί ευρωπαϊκά δίκτυα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οργανώσεις που υπερασπίζονται την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης, πρωτοβουλίες για τη συμμετοχή των νέων, εγχειρήματα ενίσχυσης του εγγραμματισμού στα μέσα ενημέρωσης και της δημοκρατικής παιδείας, καθώς και δράσεις που συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και της ξένης χειραγώγησης της πληροφορίας.

Πέρα όμως από τη χρηματοδοτική του διάσταση, το CERV έχει εξελιχθεί σταδιακά σε έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη στήριξη ενός ανοιχτού και ζωντανού χώρου δράσης της κοινωνίας των πολιτών, καθώς και για την ενίσχυση της δημοκρατικής ανθεκτικότητας. Για πολλές οργανώσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη δεν αποτελεί απλώς μια πηγή χρηματοδότησης, αλλά και θεσμική αναγνώριση του ρόλου τους ως βασικών πυλώνων για την προστασία της δημοκρατίας, των θεμελιωδών δικαιωμάτων και του κράτους δικαίου.

Το AgoraEU και η νέα λογική της ευρωπαϊκής δημόσιας σφαίρας

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το AgoraEU εισάγει μια ουσιαστικά νέα προσέγγιση πολιτικής. Για πρώτη φορά, ο πολιτισμός, τα μέσα ενημέρωσης, η δημοκρατία και η κοινωνία των πολιτών εντάσσονται σε ένα ενιαίο στρατηγικό πλαίσιο, με στόχο την ενίσχυση της ευρωπαϊκής δημόσιας σφαίρας.

Η προσέγγιση αυτή αντανακλά τις ολοένα και πιο σύνθετες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν σήμερα οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες. Η παραπληροφόρηση, οι επιθέσεις κατά δημοσιογράφων, οι αλγοριθμικές μεροληψίες, η χειραγώγηση και παρέμβαση στην πληροφόρηση, καθώς και η αυξανόμενη πολιτική πόλωση, δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπιστούν αποκλειστικά μέσω θεσμικών ή νομοθετικών παρεμβάσεων. Απαιτούν την ενεργό συμμετοχή των πολιτών, την ύπαρξη ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, ένα δυναμικό πολιτιστικό οικοσύστημα και ισχυρότερη κοινωνική συνοχή.

Στο πλαίσιο αυτό, το AgoraEU επιχειρεί να συνδέσει το CERV με ένα ευρύτερο «οικοσύστημα» δημοκρατικής ανθεκτικότητας, το οποίο περιλαμβάνει τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA), την Ευρωπαϊκή Πράξη για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (European Media Freedom Act – EMFA), την Ευρωπαϊκή Ασπίδα για τη Δημοκρατία (European Democracy Shield), καθώς και τη νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Κοινωνία των Πολιτών που βρίσκεται υπό διαμόρφωση.

Η βασική φιλοσοφία της πρότασης είναι ότι η προστασία της δημοκρατίας δεν μπορεί πλέον να διαχωρίζεται από την προστασία της αξιόπιστης ενημέρωσης, την πρόσβαση στον πολιτισμό, την ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών και την ανθεκτικότητα της ευρωπαϊκής δημόσιας σφαίρας απέναντι στις ολοένα και πιο σύνθετες ψηφιακές απειλές.

Αντί να αντιμετωπίζονται ως απομονωμένοι τομείς πολιτικής, η δημοκρατία, ο πολιτισμός, η ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και η ενεργός συμμετοχή των πολιτών αναγνωρίζονται πλέον ως αλληλένδετοι πυλώνες μιας ανθεκτικής Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι ευκαιρίες της νέας αρχιτεκτονικής

Η ενσωμάτωση του CERV στο νέο πλαίσιο του AgoraEU δημιουργεί σημαντικές νέες δυνατότητες.

Πρώτον, διευκολύνει τη συνεργασία μεταξύ οργανώσεων που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν σε διαφορετικά χρηματοδοτικά προγράμματα. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, φορείς των μέσων ενημέρωσης, πολιτιστικοί οργανισμοί και πρωτοβουλίες νέων αποκτούν περισσότερες ευκαιρίες να αναπτύξουν κοινά έργα, με στόχο την ενίσχυση της δημοκρατικής συμμετοχής.

Δεύτερον, η νέα αρχιτεκτονική μπορεί να ενισχύσει σημαντικά δράσεις ψηφιακού εγγραμματισμού και ανθεκτικότητας απέναντι στην παραπληροφόρηση. Σε μια εποχή όπου τα deepfakes, οι συντονισμένες εκστρατείες χειραγώγησης και οι ολοένα πιο αδιαφανείς αλγοριθμικοί μηχανισμοί διαμορφώνουν τη δημόσια συζήτηση, η επένδυση στη δημοκρατική παιδεία δεν αποτελεί πλέον μόνο κοινωνική προτεραιότητα, αλλά και στρατηγική αναγκαιότητα για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Τρίτον, σύμφωνα με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το νέο σκέλος CERV+ προβλέπεται να διαθέσει προϋπολογισμό ύψους περίπου 3,6 δισ. ευρώ για την προγραμματική περίοδο 2028-2034, στο πλαίσιο ενός συνολικού προϋπολογισμού 8,6 δισ. ευρώ για το πρόγραμμα AgoraEU, εφόσον η πρόταση εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σε σύγκριση με τον σημερινό προϋπολογισμό του CERV, ο οποίος ανέρχεται σε περίπου 1,55 δισ. ευρώ για την περίοδο 2021-2027, η προτεινόμενη χρηματοδότηση αντιπροσωπεύει κάτι περισσότερο από υπερδιπλασιασμό των διαθέσιμων πόρων για τη δημοκρατία, τα θεμελιώδη δικαιώματα, την ισότητα και την κοινωνία των πολιτών. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά την αυξανόμενη αναγνώριση, εκ μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της αντίληψης ότι η δημοκρατική ανθεκτικότητα απαιτεί σταθερές και ουσιαστικές επενδύσεις, παράλληλα με τις νομοθετικές και κανονιστικές παρεμβάσεις.

Παράλληλα, οι διαπραγματεύσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη δείχνουν ότι ο τελικός προϋπολογισμός ενδέχεται να αυξηθεί ακόμη περισσότερο. Στην Ενδιάμεση Έκθεσή του (Interim Report), το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει ήδη προτείνει την αύξηση του συνολικού προϋπολογισμού του AgoraEU πέρα από την αρχική πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αναγνωρίζοντας τη στρατηγική σημασία των επενδύσεων στον πολιτισμό, τα μέσα ενημέρωσης, τη δημοκρατία και την κοινωνία των πολιτών στο επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο.

Αν και το τελικό ύψος της χρηματοδότησης θα καθοριστεί μέσα από τις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Συμβουλίου και Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η ήδη προτεινόμενη αύξηση αποτυπώνει μια σαφή ενίσχυση της δέσμευσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την υποστήριξη της δημοκρατικής συμμετοχής και μιας ενεργής, ανθεκτικής και πολυφωνικής κοινωνίας των πολιτών.

Οι ανησυχίες της κοινωνίας των πολιτών

Παρά τις σημαντικές δυνατότητες που δημιουργεί η προτεινόμενη μεταρρύθμιση, πολλές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών έχουν εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις για το μέλλον του CERV.

Η βασική ανησυχία αφορά τον κίνδυνο απώλειας της αυτονομίας του προγράμματος. Μέχρι σήμερα, το CERV αποτελούσε το μοναδικό χρηματοδοτικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αφιερωμένο αποκλειστικά στη δημοκρατία, τα θεμελιώδη δικαιώματα και την κοινωνία των πολιτών. Η ενσωμάτωσή του σε ένα ευρύτερο χρηματοδοτικό πλαίσιο ενδέχεται να μειώσει την ορατότητα και την πολιτική προτεραιότητα αυτών των στόχων.

Οι ανησυχίες αυτές ενισχύονται ακόμη περισσότερο από την πρόταση κατάργησης του Civil Dialogue Group, του θεσμικού μηχανισμού που είχε θεσπιστεί βάσει του άρθρου 11 του Κανονισμού (ΕΕ) 2021/692 με σκοπό τη διατήρηση ενός σταθερού και δομημένου διαλόγου μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Αξίζει να σημειωθεί ότι, στην Έκθεση Εφαρμογής του 2023, το ίδιο το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε εισηγηθεί την περαιτέρω ενίσχυση του συγκεκριμένου μηχανισμού. Για τον λόγο αυτό, αρκετοί φορείς εκτιμούν ότι η απουσία του από τη νέα πρόταση του AgoraEU συνιστά ένα βήμα προς τα πίσω ως προς τη θεσμική συμμετοχή και τον ρόλο που έχει η οργανωμένη κοινωνία των πολιτών στο πρόγραμμα.

Παρότι η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει σημαντική αύξηση του προϋπολογισμού του νέου σκέλους CERV+, πολλές οργανώσεις επισημαίνουν ότι το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο ποσοτικό αλλά και ποιοτικό. Ένας υψηλότερος προϋπολογισμός δεν συνεπάγεται αυτομάτως ισχυρότερη δημοκρατία ούτε μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών.

Αντίθετα, αρκετοί φορείς προειδοποιούν ότι η συγκέντρωση περισσότερων πόρων σε μια εκτεταμένη χρηματοδοτική αρχιτεκτονική ενδέχεται να ευνοήσει οργανισμούς με υψηλή διοικητική επάρκεια και μεγάλη εμπειρία στη διαχείριση ευρωπαϊκών έργων, αφήνοντας σε δυσμενέστερη θέση μικρότερες τοπικές και περιφερειακές οργανώσεις.

Παράλληλα, πολλές οργανώσεις βάσης επισημαίνουν ότι η πρόσβαση στα ευρωπαϊκά προγράμματα εξακολουθεί να αποτελεί μια ιδιαίτερα απαιτητική γραφειοκρατική διαδικασία. Οι σύνθετες διαδικασίες υποβολής προτάσεων, η ανάγκη δημιουργίας διεθνών εταιρικών σχημάτων και οι αυξημένες διοικητικές απαιτήσεις λειτουργούν συχνά αποτρεπτικά για μικρότερους φορείς. Υπ’ αυτή την έννοια, η επιτυχία του AgoraEU δεν θα κριθεί μόνο από το ύψος των διαθέσιμων πόρων, αλλά και από το κατά πόσο θα καταφέρει να καταστήσει την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση πραγματικά προσβάσιμη σε τοπικές και περιφερειακές πρωτοβουλίες.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου πολλές οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών λειτουργούν με περιορισμένους οικονομικούς πόρους και μικρές διοικητικές δομές, το ζήτημα της πρόσβασης στα ευρωπαϊκά προγράμματα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η δυνατότητα συμμετοχής δεν εξαρτάται μόνο από τη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης, αλλά και από το κατά πόσο οι διαδικασίες υποβολής είναι προσαρμοσμένες στις πραγματικές δυνατότητες μικρότερων οργανώσεων.

Αρκετοί φορείς έχουν επισημάνει επίσης τον κίνδυνο υπερσυγκέντρωσης της χρηματοδότησης σε μεγάλες ευρωπαϊκές πλατφόρμες και δίκτυα με έδρα τις Βρυξέλλες. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να περιορίσει τις δυνατότητες συμμετοχής τοπικών και περιφερειακών οργανώσεων και να απομακρύνει το πρόγραμμα από τις πραγματικές ανάγκες των πολιτών στις επιμέρους κοινωνίες.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτά επίσης η συζήτηση γύρω από τη χρηματοδότηση δράσεων advocacy (συνηγορίας και προώθησης θεσμικών αλλαγών). Πολλές οργανώσεις υπογραμμίζουν ότι ο ρόλος τους δεν περιορίζεται στην παροχή υπηρεσιών ή στην υλοποίηση έργων, καθώς συμβάλλουν ουσιαστικά στη δημοκρατική λογοδοσία, παρακολουθούν τις δημόσιες πολιτικές, αναδεικνύουν παραβιάσεις θεμελιωδών δικαιωμάτων και προωθούν θεσμικές μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν τη δημοκρατική διακυβέρνηση.

Οι προβληματισμοί αυτοί αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα στη σημερινή πολιτική συγκυρία. Οι συζητήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με τη διαφάνεια και τον έλεγχο της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης προς μη κυβερνητικές οργανώσεις, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη πολιτική αμφισβήτηση των δράσεων συνηγορίας (advocacy), έχουν εντείνει την ανησυχία πολλών οργανώσεων για το μέλλον της ανεξαρτησίας τους. Για μεγάλο μέρος της κοινωνίας των πολιτών, η διατήρηση της χρηματοδότησης δράσεων συνηγορίας και οργανώσεων δημοκρατικού ελέγχου δεν αποτελεί απλώς ζήτημα οικονομικής στήριξης, αλλά προϋπόθεση για τη διαφύλαξη του δημοκρατικού χώρου και του πλουραλισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Παρόμοιες ανησυχίες διατυπώνονται και για τις watchdog οργανώσεις (εποπτικοί φορείς και παρατηρητήρια), οι οποίες μέσω της ανεξάρτητης εποπτείας συμβάλλουν καθοριστικά στη λογοδοσία της δημόσιας εξουσίας, στη διαφάνεια και στην προστασία του κράτους δικαίου. Η διατήρηση της οικονομικής και θεσμικής ανεξαρτησίας τους θεωρείται βασική προϋπόθεση για την εύρυθμη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η συζήτηση σχετικά με το μέλλον του σκέλους Daphne. Παρότι προβλέπεται να διατηρηθεί στο νέο πλαίσιο του CERV+, οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην πρόληψη και αντιμετώπιση της έμφυλης και της ενδοοικογενειακής βίας ζητούν σαφείς εγγυήσεις ότι η χρηματοδότησή του θα παραμείνει επαρκής και διακριτή. Ο προβληματισμός τους είναι ότι η ενσωμάτωσή του σε ένα ευρύτερο χρηματοδοτικό πλαίσιο ενδέχεται να περιορίσει την ορατότητα ενός τομέα που αποτελεί διαχρονικά μια από τις σημαντικότερες πολιτικές της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον χώρο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της ισότητας των φύλων.

Τελικά, η συζήτηση γύρω από το AgoraEU υπερβαίνει κατά πολύ τα ζητήματα της κατανομής των πόρων ή της διοικητικής αναδιοργάνωσης ενός ευρωπαϊκού προγράμματος. Αναδεικνύει ένα βαθύτερο πολιτικό ερώτημα σχετικά με τον ρόλο που επιθυμεί να αποδώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση στην κοινωνία των πολιτών τα επόμενα χρόνια.

Στην καρδιά αυτής της συζήτησης βρίσκεται ένα θεμελιώδες δίλημμα: Θα συνεχίσουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να λειτουργούν ως ανεξάρτητοι δημοκρατικοί δρώντες και ισότιμοι συνομιλητές στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών πολιτικών ή θα μετατρέπονται σταδιακά κυρίως σε φορείς υλοποίησης ευρωπαϊκών προγραμμάτων;

Το ερώτημα αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει να ενισχύσει τη δημοκρατική της ανθεκτικότητα απέναντι στην παραπληροφόρηση, τον πολιτικό εξτρεμισμό, τις ξένες παρεμβάσεις και τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση.

Η πραγματική πρόκληση, επομένως, δεν αφορά μόνο τον τρόπο με τον οποίο θα προστατευθεί η δημοκρατία, αλλά και το ποιοι θα διαθέτουν τους πόρους, την ανεξαρτησία και τον απαραίτητο δημοκρατικό χώρο ώστε να συμβάλλουν ενεργά στην υπεράσπισή της.

Προτάσεις Πολιτικής

Προκειμένου η προτεινόμενη μεταρρύθμιση να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές της, και να διαψευστούν οι ανησυχίες που εκφράζουν οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, αξίζει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση σε ορισμένες βασικές προτεραιότητες πολιτικής.

1. Διατήρηση της θεσμικής ταυτότητας του CERV+ στο πλαίσιο του AgoraEU

Το CERV+ θα πρέπει να διατηρήσει μια ισχυρή και διακριτή θεσμική ταυτότητα μέσα στο νέο πλαίσιο του AgoraEU, με προστατευμένες γραμμές χρηματοδότησης που θα αφορούν αποκλειστικά τη δημοκρατία, τα θεμελιώδη δικαιώματα, την ισότητα και την κοινωνία των πολιτών. Παράλληλα, η διατήρηση ειδικών μηχανισμών διακυβέρνησης και ενός ουσιαστικού, δομημένου διαλόγου με την κοινωνία των πολιτών θα συμβάλλει ώστε οι συγκεκριμένες προτεραιότητες να παραμείνουν στο επίκεντρο της εφαρμογής του προγράμματος.

2. Εγγυήσεις για την εφαρμογή χρηματοδότησης μέσω τρίτων (cascade funding)

Η αξιοποίηση μηχανισμών cascade funding μπορεί να διευκολύνει την πρόσβαση μικρότερων τοπικών και περιφερειακών οργανώσεων στους ευρωπαϊκούς πόρους. Ωστόσο, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση αναθέτει τη διαχείριση των κονδυλίων της σε άλλους οργανισμούς ή ιδρύματα, είναι απαραίτητο να εφαρμόζονται οι ίδιοι κανόνες αξιολόγησης, λογοδοσίας, διαφάνειας και due diligence, να υπάρχει επαρκής τεχνογνωσία και να διαφυλάσσονται η ανεξαρτησία των οργανώσεων και ο διακρατικός χαρακτήρας των δράσεών τους.

3. Απλούστευση των διοικητικών διαδικασιών

Οι διαδικασίες υποβολής προτάσεων, διαχείρισης έργων και υποβολής εκθέσεων πρέπει να απλουστευθούν σημαντικά, ώστε να μειωθεί ο διοικητικός φόρτος που αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα οι μικρότερες οργανώσεις με περιορισμένη επιχειρησιακή ικανότητα. Η βελτίωση της προσβασιμότητας οφείλει να αποτελέσει βασικό στόχο του νέου προγράμματος, παράλληλα με την αύξηση των διαθέσιμων πόρων.

4. Διασφάλιση της χρηματοδότησης δράσεων advocacy και watchdog οργανώσεων

Η μακροπρόθεσμη στήριξη δράσεων συνηγορίας (advocacy) και ανεξάρτητων watchdog οργανώσεων θα πρέπει να παραμείνει βασική χρηματοδοτική προτεραιότητα, αναγνωρίζοντας τον καθοριστικό τους ρόλο στη δημοκρατική λογοδοσία, τη διαφάνεια, την προστασία του κράτους δικαίου και την προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Παράλληλα, η ανεξαρτησία τους πρέπει να διασφαλίζεται μέσα από διαφανείς και σταθερούς μηχανισμούς χρηματοδότησης.

5. Διατήρηση διακριτής χρηματοδότησης για το Daphne

Το σκέλος Daphne θα πρέπει να συνεχίσει να διαθέτει σαφή και διακριτό προϋπολογισμό, έτσι ώστε η πρόληψη και η αντιμετώπιση της έμφυλης και της ενδοοικογενειακής βίας να παραμείνουν βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής πολιτικής για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότητα των φύλων.

Πηγές

Centre for Media Pluralism and Media Freedom. (2025). Media Pluralism Monitor 2025. European University Institute.

Culture Action Europe. (2026, May 29). Reading between the strands: AgoraEU after Parliament and Council.

European Civic Forum. (2025). Report on the shrinking civic space in the European Union. European Civic Forum.

European Commission. (2020). European Democracy Action Plan (COM(2020) 790 final). Publications Office of the European Union.

European Commission. (2025). Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council establishing the AgoraEU Programme

for the period 2028–2034 and repealing Regulations (EU) 2021/692 and (EU) 2021/818 (COM(2025) 550 final). Publications Office of the European Union

European Movement Ireland. (2026, April 23). AgoraEU – State of Play.

European Parliament and Council of the European Union. (2021). Regulation (EU) 2021/692 of the European Parliament and of the Council of 28 April 2021 establishing the Citizens, Equality, Rights and Values Programme (CERV). Official Journal of the European Union, L156, 1-20.

European Parliament and Council of the European Union. (2022). Regulation (EU) 2022/2065 on a Single Market for Digital Services (Digital Services Act). Official Journal of the European Union, L277, 1-102.

European Parliament and Council of the European Union. (2024). Regulation (EU) 2024/1083 establishing a common framework for media services in the internal market (European Media Freedom Act). Official Journal of the European Union.

European Parliamentary Research Service. (2026). AgoraEU 2028 – 2034: Funding for culture, media and EU values in the new multiannual financial framework (Briefing). European Parliament.

European Policy Centre. (2025). Support for civil society in the next Multiannual Financial Framework. European Policy Centre.

European Parliament. (2026). Interim report on the proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council establishing the AgoraEU Programme for the period 2028–2034 (COM(2025) 0550 – 2025/0222(COD)). European Parliament.

Φωτεινή Κατσαμπάνη, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο πρόγραμμα «Ταυτότητα, εκπαίδευση και ικανότητες για δημοκρατικό πολιτισμό», μέλος της ομάδας Our Eye on the EU** της Inter Alia

* Inter Alia σημαίνει «μεταξύ άλλων» στα λατινικά. Βασισμένη σε μια φιλοσοφία συνεργασίας και αμοιβαιότητας, η «Inter Alia» εργάζεται για την προώθηση της πολιτικής εκπαίδευσης, του κοινωνικού μετασχηματισμού και της συλλογικής δράσης. Εκφράζει την πρόθεση να σταθεί πρόθυμα και με ενθουσιασμό μεταξύ άλλων, να συν-δημιουργήσει, να δώσει χώρο, να στηρίξει την κοινή πρόοδο και να προωθήσει τη συλλογική νοημοσύνη.

** Ξεκινώντας από τον Απρίλιο του 2026, μια ομάδα περίπου 50 νέων από 8 ευρωπαϊκές χώρες θα συνεργάζονται κάθε μήνα, συντάσσοντας το δελτίο, που θα περιλαμβάνει νέα, άρθρα γνώμης, πολιτικές αναλύσεις, podcast και βίντεο. Στόχος, μια κριτική, εύληπτη και φρέσκια παρουσίαση μείζονων πολιτικών εξελίξεων σε πολλά πεδία. Ανάμεσά τους, η νεολαία, ο πολιτισμός, το φύλο, οι κοινωνικές υποθέσεις, η μετανάστευση και το άσυλο, ο δημόσιος χώρος και τα πολιτικά δικαιώματα, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, το κράτος δικαίου, το περιβάλλον, η ανταγωνιστικότητα και η ενιαία αγορά.

Συντακτική ομάδα:

• Επιστημονικός σύμβουλος: Θάνος Δελλατόλας
• Επιμέλεια κειμένων: Στρατής Μπουρνάζος
• Υπεύθυνος έργου: Νίκος Παπακώστας