Μπορεί η νέα στρατηγική της ΕΕ για τη διαγενεακή δικαιοσύνη να κερδίσει την εμπιστοσύνη των νέων;

Η σημερινή γενιά των νέων Ευρωπαίων είναι ίσως η πρώτη που ενηλικιώθηκε χωρίς να γνωρίσει μια παρατεταμένη περίοδο σταθερότητας. Μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες κλήθηκε να αντιμετωπίσει την οικονομική κρίση, την πανδημία COVID-19, την επιστροφή του πολέμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο, την ενεργειακή κρίση, τις πληθωριστικές πιέσεις και, πιο πρόσφατα, τη διαρκώς επιδεινούμενη στεγαστική κρίση. Για πολλά άτομα νεαρής ηλικίας, η αβεβαιότητα δεν αποτελεί πλέον μια προσωρινή συνθήκη, αλλά το περιβάλλον μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι σημαντικότερες αποφάσεις της ζωής τους, όπως σχετικά με τις σπουδές, τη μετέπειτα επαγγελματική τους πορεία, την οικονομική ανεξαρτησία και τον σχεδιασμός του μέλλοντός τους. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε, τον Μάρτιο του 2026, την πρώτη Στρατηγική για τη Διαγενεακή Δικαιοσύνη (Strategy on Intergenerational Fairness), επιδιώκοντας να ενσωματώσει τη διάσταση της διαγενεακής δικαιοσύνης στον σχεδιασμό των ευρωπαϊκών πολιτικών. Ένα ερώτημα που τίθεται εξαρχής είναι: Γιατί κρίθηκε αναγκαία μια τέτοια στρατηγική;

Η Στρατηγική για τη Διαγενεακή Δικαιοσύνη δεν γεννήθηκε σε μια περίοδο ευημερίας. Δημιουργήθηκε σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση διαπίστωσε ότι οι μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν τα νεαρά άτομα δεν είναι πλέον μεμονωμένες κρίσεις, αλλά η συσσώρευση των συνεπειών τους. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο αν η νεολαία χρειάζεται περισσότερη στήριξη. Είναι αν η Ευρώπη μπορεί να σχεδιάσει πολιτικές που θα αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη μιας γενιάς που μεγάλωσε χωρίς να θεωρεί τη σταθερότητα δεδομένη.

Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία αποτελεί μια σημαντική ένδειξη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει πλέον πιο ουσιαστικά τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η νέα γενιά. Ωστόσο, η αναγνώριση από μόνη της δεν αρκεί. Οι νέοι δεν χρειάζονται μόνο στρατηγικές που περιγράφουν τις δυσκολίες τους, αλλά εργαλεία που θα τους εμπλέξουν ενεργά στην αντιμετώπισή τους και πολιτικές που θα βελτιώσουν έμπρακτα την καθημερινότητά τους. Η διαγενεακή δικαιοσύνη οφείλει να αποτυπώνεται σε αποφάσεις που δημιουργούν πραγματικές ευκαιρίες για αξιοπρεπή εργασία, πρόσβαση στη στέγαση, ποιοτική εκπαίδευση και ουσιαστική συμμετοχή των νέων στη λήψη αποφάσεων.

Το ζητούμενο δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση των αναγκών του σήμερα, αλλά και η αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο οι σημερινές αποφάσεις θα επηρεάσουν τις ευκαιρίες, την ποιότητα ζωής και τις προοπτικές των επόμενων γενεών. Με αυτή την έννοια, η στρατηγική δεν αφορά αποκλειστικά τα άτομα νεαρής ηλικίας, αλλά τον συνολικό τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει το μέλλον των δημόσιων πολιτικών της. Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι να αναγνωριστούν τα προβλήματα της γενιάς μας· αυτά είναι ήδη γνωστά. Η πραγματική πρόκληση είναι να αποδείξουν οι ευρωπαϊκοί θεσμοί ότι οι στρατηγικές τους μπορούν να μεταφραστούν σε απτές αλλαγές στην καθημερινότητα των νέων. Η εμπιστοσύνη δεν ανακτάται με εξαγγελίες, αλλά με αποτελέσματα.

Η δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία, για παράδειγμα, δεν αποτελεί πλέον πρόβλημα μόνο για ορισμένα κράτη-μέλη. Τα τελευταία χρόνια εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα για τη νέα γενιά στην Ευρώπη. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το 26,5% των νέων ηλικίας 15-29 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση ζούσε το 2024 σε υπερπλήρεις κατοικίες, ενώ σχεδόν 1 στους 10 νέους διέμενε σε νοικοκυριό που δαπανούσε πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για τα έξοδα στέγασης.

Η συνεχής αύξηση των ενοικίων και των τιμών αγοράς κατοικίας, σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος ζωής και τις συχνά επισφαλείς μορφές απασχόλησης, καθιστούν ολοένα δυσκολότερη την οικονομική ανεξαρτησία των νέων. Δεν είναι τυχαίο ότι ολοένα περισσότερα νεαρά άτομα παραμένουν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα στο σπίτι των γονιών τους, ακόμη και όταν εργάζονται, καθώς το κόστος της αυτόνομης διαβίωσης αποδεικνύεται απαγορευτικό.

Η καθυστέρηση της οικονομικής ανεξαρτησίας επηρεάζει τον οικογενειακό προγραμματισμό, την επαγγελματική κινητικότητα και, τελικά, την εμπιστοσύνη των νέων ότι μπορούν να σχεδιάσουν το μέλλον τους με ασφάλεια. Όταν η πρόσβαση στη στέγαση μετατρέπεται σε διαρκές πρόβλημα, η ανισότητα μεταξύ των γενεών παύει να αποτελεί μια αφηρημένη έννοια και αποκτά πολύ συγκεκριμένο κοινωνικό και οικονομικό περιεχόμενο.

Παρότι το πρόβλημα αφορά το σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε χώρες όπως η Ελλάδα οι επιπτώσεις είναι πιο έντονες, καθώς το αυξημένο κόστος κατοικίας συνδυάζεται με χαμηλότερους μισθούς και πολύ υψηλό ποσοστό νέων που εξακολουθούν να διαμένουν με την οικογένειά τους.

Η αγορά εργασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια σημάδια ανάκαμψης, με τα ποσοστά απασχόλησης των νέων να βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαπέντε ετών. Ωστόσο, οι θετικοί αυτοί δείκτες δεν αποτυπώνουν πλήρως την πραγματικότητα που βιώνει σημαντικό μέρος της νέας γενιάς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ποσοστό των νέων που βρίσκονται εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης ή κατάρτισης (ΝΕΕΤ). Σύμφωνα με την Eurostat, το 2024 περίπου το 11% των νέων ηλικίας 15 έως 29 ετών στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανήκε σε αυτή την κατηγορία γεγονός που καταδεικνύει ότι εκατομμύρια άτομα νεαρής ηλικίας εξακολουθούν να δυσκολεύονται να ενταχθούν ουσιαστικά στην αγορά εργασίας.

Αν και η προσωρινή εργασία μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα στην αγορά εργασίας, όταν μετατρέπεται σε μόνιμη κατάσταση περιορίζει την οικονομική αυτονομία, αποτελεί πηγή βιοτικού άγχους που μπορεί να παίρνει ακόμα και υπαρξιακές διαστάσεις, ενώ δυσχεραίνει αποφάσεις όπως η ανεξάρτητη διαβίωση ή η δημιουργία οικογένειας.

Μια μεγάλη αξία της νέας στρατηγικής δεν βρίσκεται μόνο στα μέτρα που προτείνει, αλλά και στο γεγονός ότι αναγνωρίζει μια πραγματικότητα που για χρόνια γινόταν όλο και πιο εμφανής: οι πολιτικές αποφάσεις δεν επηρεάζουν όλες τις γενιές με τον ίδιο τρόπο. Το αν η αναγνώριση αυτή θα μετατραπεί σε ουσιαστικές αλλαγές θα αποτελέσει το πραγματικό κριτήριο επιτυχίας της τα επόμενα χρόνια.

Γεωργία Αγγελοπούλου, φοιτήτρια φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, μέλος της ομάδας Our Eye on the EU** της Inter Alia

* Inter Alia σημαίνει «μεταξύ άλλων» στα λατινικά. Βασισμένη σε μια φιλοσοφία συνεργασίας και αμοιβαιότητας, η «Inter Alia» εργάζεται για την προώθηση της πολιτικής εκπαίδευσης, του κοινωνικού μετασχηματισμού και της συλλογικής δράσης. Εκφράζει την πρόθεση να σταθεί πρόθυμα και με ενθουσιασμό μεταξύ άλλων, να συν-δημιουργήσει, να δώσει χώρο, να στηρίξει την κοινή πρόοδο και να προωθήσει τη συλλογική νοημοσύνη.

** Ξεκινώντας από τον Απρίλιο του 2026, μια ομάδα περίπου 50 νέων από 8 ευρωπαϊκές χώρες θα συνεργάζονται κάθε μήνα, συντάσσοντας το δελτίο, που θα περιλαμβάνει νέα, άρθρα γνώμης, πολιτικές αναλύσεις, podcast και βίντεο. Στόχος, μια κριτική, εύληπτη και φρέσκια παρουσίαση μείζονων πολιτικών εξελίξεων σε πολλά πεδία. Ανάμεσά τους, η νεολαία, ο πολιτισμός, το φύλο, οι κοινωνικές υποθέσεις, η μετανάστευση και το άσυλο, ο δημόσιος χώρος και τα πολιτικά δικαιώματα, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, το κράτος δικαίου, το περιβάλλον, η ανταγωνιστικότητα και η ενιαία αγορά.

Συντακτική ομάδα:

• Επιστημονικός σύμβουλος: Θάνος Δελλατόλας
• Επιμέλεια κειμένων: Στρατής Μπουρνάζος
• Υπεύθυνος έργου: Νίκος Παπακώστας