Τι είναι εφικτό τελικά για τον Γκουτέρες;

Σε μια κρίσιμη καμπή της προσπάθειας του ΟΗΕ να βγάλει το Κυπριακό από την «κατάψυξη», ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες προβληματίζεται τι είναι τελικά εφικτό να κάνει για να μη συνεχιστεί η επικίνδυνη στασιμότητα στο νησί. Προτού λήξει η θητεία του, «προσπαθεί να πείσει τις δύο πλευρές να προχωρήσουν σε συγκεκριμένα βήματα προς μια οριστική λύση», δηλώνει η προσωπική απεσταλμένη του Μαρία Ανχελα Ολγκίν, αφού τον ενημέρωσε στη Νέα Υόρκη.

Τα νέα δεν είναι ενθαρρυντικά. Από τα λεγόμενα της Ολγκίν, η επίλυση φαντάζει απίθανη. Η Ολγκίν διαψεύδει τις πληροφορίες ότι βολιδοσκοπεί τα μέρη με νέες ιδέες για στρατηγική συμφωνία ή για συνολικό σχέδιο λύσης: «Δεν υπάρχει ούτε μία λέξη γραμμένη από εμένα», υποστηρίζει. Η αιτία είναι πολύ καλά γνωστή! Δεν ενδιαφέρει τον Γκουτέρες «μόνο η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, αλλά η διασφάλιση ότι μια νέα διαδικασία θα μπορέσει να οδηγηθεί σε επιτυχή κατάληξη», σημειώνει η Ολγκίν.

Ποια τιμωρία;

Εδώ και εννιά χρόνια η Κύπρος βαδίζει προς τον γκρεμό και ο Γκουτέρες κλείνει τη θητεία του υπενθυμίζοντας στους Κυπρίους ότι κανένας δεν μπορεί να τους βοηθήσει, αν πρώτα οι ίδιοι οι ηγέτες τους δεν επιθυμούν ειλικρινά την επίλυση. «Η διαρκής και ειλικρινής πολιτική βούληση των δύο ηγετών με τη στήριξη των κοινοτήτων τους, παραμένει απαραίτητη για επιτυχή κατάληξη», αναφέρει η Ολγκίν.

«Ο ΟΗΕ δεν διαθέτει φυλακές για να τιμωρήσει τους ηγέτες που δεν τηρούν τις δεσμεύσεις τους», αναφέρει στον γράφοντα διπλωματική πηγή με πλήρη γνώση των συζητήσεων. Στα τόσα χρόνια που πέρασαν, ο ΟΗΕ εξάντλησε όλες τις επιλογές, αλλά καμία δεν είχε αίσια κατάληξη. Τις απαριθμεί: επανεκκίνηση με μια διακήρυξη αρχών, με μέτρα εμπιστοσύνης, με πακέτο ιδεών, με έγγραφα συγκλίσεων. Ολες στο τέλος απέτυχαν. Η πολιτική βούληση δεν υπάρχει τρόπος να υποκατασταθεί, όταν αυτή απουσιάζει από τους ηγέτες.

Χαμηλά ο πήχης

Ο Γκουτέρες βλέπει το αδιέξοδο και πιθανόν να κατεβάσει τον πήχη για να διατηρήσει τουλάχιστον ανοιχτή την ελπίδα. Μια «κοινή διακήρυξη για το μέλλον» βρίσκεται ήδη στα γραφόμενα της Ολγκίν: «Η Κύπρος μπορεί να γίνει ένας τόπος όπου θα χτίζονται γέφυρες προς όλες τις κατευθύνσεις και θα προωθείται η συνύπαρξη σε μια σύνθετη περιοχή όπως η Ανατολική Μεσόγειος. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα για την περιοχή, την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο».

Μια τέτοια επιλογή θα είναι βολική για τον Χριστοδουλίδη, ώστε να υποστηρίζει ότι αναζωογόνησε τις προσπάθειες του ΟΗΕ που θα συνεχιστούν με τον νέο γενικό γραμματέα. Βολεύει και τον Τουφάν Ερχιουρμάν για να συγκρατήσει το απελπισμένο ακροατήριό του που αναζητεί προοπτική. Στο τέλος της ημέρας, μια ουσιαστική προσπάθεια μπορεί να γίνει αν αλλάξουν οι ηγεσίες – κι αυτό μπορεί να συμβεί το 2028.

Πάντως, στην καταχνιά που επικρατεί στη Λευκωσία, η Ολγκίν κάνει θετική καταγραφή για τους ΥΠΕΞ της Ελλάδας και της Τουρκίας: «Οι συνομιλίες ήταν ειλικρινείς, σαφείς και επικεντρωμένες στους τομείς στους οποίους πρέπει να υπάρξει δουλειά, ώστε να δημιουργηθούν οι συνθήκες για συγκεκριμένες ενέργειες που θα επιτρέψουν την πρόοδο στο Κυπριακό».

Ο ρόλος της Ε.Ε.

Η Ολγκίν γράφει για «τον σημαντικό ρόλο έχουν να διαδραματίσουν και άλλοι παράγοντες, όπως η Ευρωπαϊκή Ενωση, προκειμένου να δημιουργηθεί ένα περιβάλλον που θα στηρίξει ενεργά, με αποφασιστικότητα και όραμα, την προσπάθεια λύσης του Κυπριακού». Ως γνωστόν, η Ε.Ε. ήταν ενεργά παρούσα μέχρι το Κραν Μοντανά, με ισχυρή συμβολή στις διαπραγματεύσεις. Εσχάτως, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τη χρηματοδότηση των αναγκών επανένωσης με ειδική πρόνοια στον νέο Ευρωπαϊκό Προϋπολογισμό (2028-2034). Ωστόσο, οι συνθήκες παραμένουν για χρόνια ακατέργαστες για να μπει ξανά στο παιχνίδι. Οι διαπραγματεύσεις παρέλυσαν και η Ε.Ε. δεν επιθυμεί να συμβάλει χωρίς το πλαίσιο του ΟΗΕ, ο οποίος καθοδηγεί τη διαδικασία. Η εναρμόνιση της τουρκοκυπριακής κοινότητας ανεστάλη ατυχώς με απόφαση της κυπριακής κυβέρνησης και το βόρειο τμήμα της Κύπρου έμεινε δέκα χρόνια πίσω. Η δε στάση που τηρεί για χρόνια η Λευκωσία στις Βρυξέλλες, όσον αφορά τη στρατηγική σχέση Τουρκίας – Ε.Ε., δεν είναι παραγωγική για να δημιουργηθούν οι κατάλληλες διασυνδέσεις.

Οι ευρωτουρκικές σχέσεις πάντως έχουν αποκτήσει δυναμική, ασχέτως αν η Λευκωσία πρωτίστως και δευτερευόντως η Αθήνα προβάλλουν έντονες αντιρρήσεις και τεχνικά εμπόδια. Η ατζέντα αμοιβαίων συμφερόντων επεκτάθηκε και η δυστοκία επηρεάζει ζωτικά συμφέροντα των υπόλοιπων Ευρωπαίων εταίρων. Αυτό καταγράφεται σε κάθε συνάντηση – πιο πρόσφατη είναι η κοινή ανακοίνωση στην Αγκυρα (30/6) του ΥΠΕΞ Χακάν Φιντάν με την Κάγια Κάλας και δύο κορυφαίους επιτρόπους (διεύρυνση – μετανάστευση). Μόλις μετά βίας ανιχνεύεται αναφορά στο Κυπριακό, η πιο φτωχή από ποτέ! Οι τέσσερις «εξέφρασαν την υποστήριξή τους στις προσπάθειες του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ όσον αφορά το κυπριακό ζήτημα».

Ο Γκουτέρες βλέπει καθαρά την παγίδευση του νησιού στο δύσκολο παρελθόν. Η προσωπική απεσταλμένη του συμπληρώνει: «Υπάρχει φόβος και στο κλίμα αβεβαιότητας εμφανίζονται ισχυρές δυνάμεις που φαίνεται να επιθυμούν τη διατήρηση του στάτους κβο». Αλλά προειδοποιεί ότι «το στάτους κβο δεν αποτελεί πλέον εγγύηση σταθερότητας και ασφάλειας στον σημερινό ταχέως μεταβαλλόμενο και ταραγμένο κόσμο» – κι ας μένουν οι ηγέτες να προσποιούνται το αντίθετο.

● Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου