Η κυβέρνηση επαναλαμβάνει μονότονα ότι «η οικονομία πάει καλά». Το λέει με την αυτοπεποίθηση εκείνου που κοιτάζει τους πίνακες του υπουργείου, όχι το καλάθι της νοικοκυράς. Το λέει με τη βεβαιότητα εκείνου που μετράει το ΑΕΠ, όχι την αγωνία του μισθωτού. Το λέει σαν να ζούμε όλοι στην ίδια χώρα. Μόνο που δεν ζούμε.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει ανάπτυξη, αλλά ποιος την παίρνει. Αν η μεγέθυνση πηγαίνει στα κέρδη, στις τράπεζες, στα funds, στις εργολαβίες και στα μεγάλα χαρτοφυλάκια, ενώ οι μισθοί κυνηγούν τις τιμές και δεν τις φτάνουν ποτέ, τότε δεν έχουμε ευημερία. Έχουμε αναδιανομή προς τα πάνω.
Τον Μάιο ο εναρμονισμένος πληθωρισμός της ευρωζώνης εκτιμήθηκε από τη Eurostat στο 3,2%. Για την Ελλάδα, τα ίδια στοιχεία δείχνουν πληθωρισμό 5,0%. Η Ελλάδα βρίσκεται ξανά ανάμεσα στις ακριβότερες χώρες για το λαϊκό εισόδημα. Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη απάτη των αριθμών: όταν οι τιμές ανεβαίνουν, η κυβέρνηση μιλά για «ανθεκτικότητα». Όταν ανεβαίνουν τα ενοίκια, μιλά για «δυναμική της αγοράς». Όταν ανεβαίνει το ρεύμα, μιλά για «διεθνείς συνθήκες». Όταν όμως ο μισθός τελειώνει στις 20 του μήνα, τότε φταίει ο πολίτης που δεν «προσαρμόστηκε». Αυτή δεν είναι οικονομική πολιτική. Είναι ταξική πολιτική με γραβάτα.
Στην Παιδεία, η εικόνα είναι εξίσου αποκαλυπτική. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, οι δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση στην Ελλάδα ήταν μόλις 4,0% του ΑΕΠ το 2023, κάτω από τον μέσο όρο της Ε.Ε., που ήταν 4,7%. Η Ελλάδα βρίσκεται στις χαμηλότερες θέσεις της Ε.Ε., μαζί με Ιταλία και Ρουμανία. Ζητούν από το δημόσιο σχολείο και πανεπιστήμιο να παράγουν «αριστεία» με υποχρηματοδότηση. Ζητούν από τα πανεπιστήμια να ανταγωνιστούν διεθνώς με προϋπολογισμούς φτώχειας — εκτός, βεβαίως, από τα μικρά ή μεγάλα «δωράκια» που δίνονται εκεί όπου υπάρχουν διοικήσεις φιλικές προς την κυβέρνηση. Ζητούν από τον εκπαιδευτικό να γίνει ταυτόχρονα παιδαγωγός, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός και γραφειοκράτης, χωρίς προσωπικό, χωρίς υποδομές, χωρίς στήριξη. Και μετά απορούν, δήθεν, γιατί τα φροντιστήρια γίνονται δεύτερο εκπαιδευτικό σύστημα. Δεν είναι παρενέργεια. Είναι αποτέλεσμα πολιτικής επιλογής.
Στην Υγεία, η κατάσταση είναι ακόμη πιο ωμή. Ο ΟΟΣΑ καταγράφει ότι η Ελλάδα δαπανά σημαντικά λιγότερα κατά κεφαλήν για την υγεία από τον μέσο όρο του. Το δημόσιο μέρος των δαπανών υγείας στην Ελλάδα είναι χαμηλό, ενώ οι άμεσες πληρωμές των νοικοκυριών πολύ υψηλές. Το κράτος αποσύρεται και ο πολίτης πληρώνει. Πληρώνει φόρους, πληρώνει εισφορές και μετά ξαναπληρώνει για γιατρό, εξέταση, φάρμακο, ραντεβού, φακελάκι ή ιδιωτική λύση ανάγκης. Αυτή είναι η «ανάπτυξη»; Νοσοκομεία χωρίς προσωπικό; Ασθενείς σε αναμονή; Γιατροί και νοσηλευτές εξουθενωμένοι; Οικογένειες που μετρούν ευρώ πριν μετρήσουν συμπτώματα;
Η Eurostat κατέγραψε ότι το 2024, το 21% περίπου του πληθυσμού της Ε.Ε. βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Για την Ελλάδα, το ποσοστό ήταν ακόμη υψηλότερο, 26,9%. Αυτή η αλήθεια δεν χωράει στα κυβερνητικά σποτ: η ανάπτυξη δεν μειώνει αυτόματα τις ανισότητες. Μπορεί, αντιθέτως, να τις τρέφει. Και αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα. Όταν αυξάνεται το ΑΕΠ αλλά δεν αυξάνεται ανάλογα η κοινωνική προστασία, έχουμε ανάπτυξη χωρίς δικαιοσύνη. Όταν αυξάνονται τα τουριστικά έσοδα αλλά οι εργαζόμενοι δουλεύουν εξαντλητικά ωράρια, έχουμε ανάπτυξη χωρίς αξιοπρέπεια. Όταν αυξάνονται οι επενδύσεις σε ακίνητα αλλά οι νέοι δεν μπορούν να νοικιάσουν σπίτι, έχουμε ανάπτυξη χωρίς κοινωνία.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι λοιπόν πόσο αυξάνεται το ΑΕΠ. Είναι ποιος το παίρνει. Η οικονομία δεν κρίνεται από τους δείκτες του χρηματιστηρίου, αλλά από το ψυγείο, το ράντζο στο νοσοκομείο και την αίθουσα του σχολείου. Δεν κρίνεται από τα πλεονάσματα, αλλά από το αν ο γονιός μπορεί να σπουδάσει το παιδί του και ο ηλικιωμένος να βρει γιατρό χωρίς να πληρώσει από την τσέπη του.
Μία οικονομία που αφήνει νοσοκομεία χωρίς προσωπικό, σχολεία χωρίς στήριξη και νοικοκυριά χωρίς ανάσα δεν «πάει καλά». Πάει καλά γι’ αυτούς που ήδη έχουν. Και αυτό δεν είναι ανάπτυξη. Είναι κοινωνική λεηλασία με στατιστικό περιτύλιγμα.
*Ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ, π. πρύτανης, Γ.Γ. Ευρωπαϊκής Ένωσης Ομότιμων Καθηγητών
