Η εξέγερση των Φλαμίνγκο: Η γενιά των Αλβανών που δεν θέλει να… αποδημήσει – «Για να μείνουμε, θα φύγετε εσείς»

Για περισσότερο από έναν μήνα, χιλιάδες Αλβανοί κατεβαίνουν στους δρόμους, διεκδικώντας κάτι που ξεπερνά κατά πολύ την τύχη ενός νησιού ή μιας επένδυσης: το δικαίωμα να έχουν λόγο για το μέλλον της χώρας τους.

Η αφορμή δόθηκε από τα σχέδια για τη φαραωνική αξιοποίηση του ακατοίκητου νησιού Σαζάν και τις βλέψεις για την ακτογραμμή της ζώνης Νάρτα – Ζβέρνετς, όμως οι κινητοποιήσεις που έμειναν γνωστές ως «Η επανάσταση των φλαμίνγκο» εξελίχθηκαν γρήγορα σε κάτι πολύ ευρύτερο. Χωρίς κομματική καθοδήγηση και με πρωταγωνιστές κυρίως νέους που γεννήθηκαν μετά την πτώση του καθεστώτος, το κίνημα ένωσε ανθρώπους εντός και εκτός Αλβανίας από διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες γύρω από μια κοινή αίσθηση: ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να σημαίνει διαρκή μετανάστευση, πολιτικό νεποτισμό και αποφάσεις που λαμβάνονται ερήμην της κοινωνίας.

Η υπόθεση με την επένδυση στο ακατοίκητο νησί Σαζάν λειτουργεί ακριβώς ως συμπύκνωση όλων των αντιφάσεων της σύγχρονης Αλβανίας, η οποία δεν απέχει και τόσο πολύ από το ελληνικό παράδειγμα. Από τη μια πλευρά βρίσκεται η εικόνα μιας χώρας που διαφημίζεται ως η νέα Ριβιέρα της Αδριατικής. Από την άλλη, μια κοινωνία που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει υψηλά ποσοστά μετανάστευσης νέων, στεγαστική κρίση στα μεγάλα αστικά κέντρα και έντονες περιφερειακές ανισότητες.

Τα Τίρανα καλούνται να ακροβατήσουν σε μια δύσκολη ισορροπία: να αποδείξουν ότι μπορούν να προστατεύσουν το περιβάλλον, να εγγυηθούν τη δημόσια διαβούλευση και να πατάξουν την εκτεταμένη διαφθορά, την ίδια ακριβώς στιγμή που πιέζονται –αλλά και επιθυμούν– να ανοίξουν τις πόρτες τους, άνευ όρων, σε ξένα επενδυτικά κεφάλαια. Αυτή η διελκυστίνδα μεταξύ υποτιθέμενων ευρωπαϊκών αξιών και επιθετικής καπιταλιστικής ανάπτυξης με βαλκανικό υπόβαθρο αποτελεί σήμερα έναν από τους βασικούς πυροκροτητές της πολιτικής κρίσης που σοβεί στη χώρα.

Να πέσει η κυβέρνηση

Ο Ερβιν Γκότσι είναι λέκτορας στο Τμήμα Επικοινωνίας και Δημοσιογραφίας του Πανεπιστημίου των Τιράνων και ακτιβιστής. «Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν ως αντίδραση στην απώλεια εκατοντάδων εκταρίων προστατευόμενης γης λόγω της επένδυσης, όμως αυτό που τις συντηρεί και τους δίνει καύσιμο είναι το αίτημα για παραίτηση της κυβέρνησης», τονίζει στην «Εφ.Συν.» και προσθέτει: «Βρισκόμαστε σε ένα σταυροδρόμι και σε μια κατάσταση αβεβαιότητας, αλλά αυτό δεν οφείλεται στον αλβανικό λαό, ο οποίος είναι πολύ σαφής στο τι θέλει. Ωστόσο, ορισμένα πολιτικά, οικονομικά και εγκληματικά συμφέροντα δεν θέλουν την Αλβανία πραγματικά στην Ευρώπη. Ή τη θέλουν όπως την παρουσίασε ο πρωθυπουργός Εντι Ράμα, μαζί με τον όμοιό του Αλεξάντερ Βούτσιτς της Σερβίας, σαν να γίνεται ένα ντιλ που θα λέει στους Ευρωπαίους “Βάλτε μας στην Ε.Ε., αλλά δεν θα μας εγκαλείτε για την τήρηση της ευρωπαϊκής νομιμότητας, και εμείς δεν θα ζητάμε από εσάς κάτι”».

Σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό, αυτός ο κύκλος διαμαρτυριών δεν θα είχε ξεκινήσει και δεν θα είχε γιγαντωθεί αν δεν υπήρχε μια δομική μετατόπιση από την απραξία της σιωπηλής μέχρι πρόσφατα κοινωνικής μειοψηφίας στην οργανωμένη πράξη και την αλληλεγγύη κινητοποιημένων πολιτών, που χτίστηκε μακριά από τα μάτια της κυβέρνησης.

«Το φλαμίνγκο αντιπροσωπεύει τη διεθνοποίηση μιας νέας Αλβανίας, αλλά με μια εντελώς ανανεωμένη, εναλλακτική, μοντέρνα και ελκυστική εικόνα, εντελώς αντίθετη με τον τρόπο που η κυβέρνηση πουλάει την εικόνα της, δηλαδή με γυαλιστερές τουριστικές αφίσες. Μέσω του κινήματος επικοινωνούμε στον κόσμο ότι δεν είμαστε θεατές των βρόμικων πράξεων της ολιγαρχίας και του εγκλήματος, αλλά είμαστε κύριοι του πλούτου μας. Δεν το δηλώνουμε απλώς με μια σημαία, επειδή η σημαία έχει το διακριτικό στοιχείο από τις άλλες, ενώ το φλαμίνγκο έχει πιο καθολικές μορφές και δημιουργεί γέφυρες κοινωνικής και πολιτικής επικοινωνίας που ξεπερνούν την εθνική συνύπαρξη. Είναι ένας Αλβανός του 21ου αιώνα, σε μια παγκόσμια πραγματικότητα, που επιδιώκει να βρει τη θέση του στον κόσμο», μας περιγράφει ο Ερβιν Γκότσι.

Τα πρόσωπα των κινητοποιήσεων

Η Μπεσιάνα Γκούρι είναι ιδρύτρια και επικεφαλής της περιβαλλοντικής οργάνωσης Lumi στην Αλβανία και συμμετέχει στις κινητοποιήσεις από την πρώτη μέρα. Της μιλήσαμε ένα απόγευμα λίγη ώρα πριν πάει σε άλλη μια κινητοποίηση στο κέντρο των Τιράνων. «Η “επανάσταση των φλαμίνγκο” προήλθε από τους πολίτες, επειδή χρησιμοποιούσαμε τα φλαμίνγκο ως ένα από τα είδη που θα απειλούνταν. Και μετά ένωσε ανθρώπους που είχαν και άλλες ανησυχίες. Και αυτούς που τώρα ζητούν αλλαγή του πολιτικού συστήματος, αλλαγή του παλιού καθεστώτος. Και θέλουν να δουν νέα πρόσωπα», λέει για την ονομασία του κινήματος που προήλθε αυθόρμητα και «σήκωσε τους Αλβανούς από τα… καφενεία», όπως μας εξηγεί, προσπαθώντας να μεταφράσει από τα αλβανικά μία φράση παρόμοια με το ελληνικό «Σηκωθείτε από τον καναπέ».

«Γενικά το κοινό θέλει να δει νέα πρόσωπα που δεν συνδέονται με τη διαφθορά και το έγκλημα τα τελευταία 30 χρόνια»

«Και τι ακριβώς θέλουν λοιπόν τα… φλαμίνγκο;» αναρωτιόμαστε. «Θέλουν να δουν νέο τρόπο διακυβέρνησης. Θέλουν διαφάνεια και συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων. Θέλουν να ακουστούν. Στην πλειονότητά τους οι άνθρωποι που διαμαρτύρονται είναι νέοι. Αυτοί που είναι φοιτητές ή αυτοί που είναι νέοι εργαζόμενοι, που σκέφτονται τα τελευταία χρόνια πώς να φύγουν από την Αλβανία. Για πολλούς λόγους. Και τώρα βρίσκουν ελπίδα με αυτή τη διαμαρτυρία», συνεχίζει η Μπεσιάνα, μια γυναίκα από τη νέα γενιά της Αλβανίας, 38 ετών σήμερα και μόλις τριών ετών όταν κατέρρευσε το «σοσιαλιστικό» καθεστώς.

Για την Μπεσιάνα υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να βγει κάτι θετικό και ελπιδοφόρο μέσα από τις συγκεντρώσεις: «Γενικά το κοινό θέλει να δει νέα πρόσωπα που δεν συνδέονται με τη διαφθορά και το έγκλημα τα τελευταία 30 χρόνια.

Εδώ μιλάω ως άτομο, ως πολίτης, όχι ως ειδικός σε οτιδήποτε, αλλά νομίζω ότι σίγουρα θα υπάρξουν νέες δυνάμεις στην πολιτική που θα προκύψουν έπειτα από αυτή τη διαμαρτυρία. Προς το παρόν υπάρχει ένα κοινό έδαφος, μια κοινή κατανόηση των ανθρώπων που διαμαρτύρονται ότι δεν χρειαζόμαστε ηγέτη ή δεν χρειαζόμαστε ένα κόμμα να ηγηθεί. H διαμαρτυρία προέρχεται από τον λαό και θα φέρει τα δικά της αποτελέσματα», καταλήγει.

Τα φλαμίνγκο του Συντάγματος: ‘Για πρώτη φορά υπερήφανοι’

Το περασμένο Σάββατο, για τρίτη φορά, πολλές δεκάδες Αλβανοί που ζουν στη χώρα μας μαζεύτηκαν στην πλατεία Συντάγματος, ανανεώνοντας το ραντεβού τους για αύριο Κυριακή στις 19.00. Σε συντονισμό με τα διεθνή «φλαμίνγκο» ζητούν την πολιτική αλλαγή στην Αλβανία, χωρίς να περιλαμβάνονται σε αυτήν ο Εντι Ράμα και ο Σαλί Μπερίσα, που «πρέπει να οδηγηθούν στη φυλακή», όπως φώναζαν επίμονα. Ο Ερβιν ή Αντώνης βρίσκεται στην Ελλάδα από το 1993. Οπως μας λέει, τα μέλη της μειονότητας αντιμετωπίζονταν πάντα με καχυποψία από τις αλβανικές κυβερνήσεις, ενώ μέχρι σχετικά πρόσφατα ο ρατσισμός εις βάρος των Βορειοηπειρωτών ή Αλβανών στη χώρα μας ήταν επίσης κομμάτι της καθημερινότητας. Βρέθηκε στο Σύνταγμα νιώθοντας για πρώτη φορά μια υπηρηφάνεια και για τις τρεις ταυτότητές του: του Αλβανού, του Ελληνα που ταλαιπωρήθηκε για να «πάρει χαρτιά» και του Βορειοηπειρώτη ομογενούς. «Για πολλούς από εμάς εδώ, η λέξη “επένδυση” δεν ακούγεται πια σαν υπόσχεση, αλλά σαν μια έννοια που έχει χάσει το νόημά της. Αν κοιτάξεις πίσω στα χρόνια που ακολούθησαν το τέλος του κομμουνισμού, θυμάσαι πως η ελπίδα ότι οι ξένες επενδύσεις θα μας έφερναν επιτέλους κοντά στην Ευρώπη έσβηνε καθώς βλέπαμε τους φίλους μας να φεύγουν μαζικά στο εξωτερικό, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Αγγλία, την Ελβετία ή την Αμερική, τον πλούτο να συσσωρεύεται σε μια μικρή κάστα ανθρώπων και τις αποφάσεις για το μέλλον μας να λαμβάνονται χωρίς ποτέ κανείς να μας ρωτάει».

Οι ολιγάρχες και εμείς

Η Ενι Καίσαρη συμμετέχει στην Πρωτοβουλία Αλβανών Μεταναστών και Αλληλέγγυων. Ηρθε στην Ελλάδα μωρό και έχει σπουδάσει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. «Η “επένδυση” ήταν η κορυφή του παγόβουνου. Εχει φτάσει ο κόμπος στο χτένι. Πηγαίνω στην Αλβανία κάθε καλοκαίρι και ξέρω ότι ο κόσμος διαμαρτύρεται για τα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα όπως η ακρίβεια και η μετανάστευση των νέων. Η Αλβανία τα τελευταία 30 χρόνια δεν έχει σταματήσει να μεταναστεύει. Ο περισσότερος πληθυσμός είναι στο εξωτερικό από ό,τι στην Αλβανία». Οσον αφορά τα αίτια αυτής της ασταμάτητης αιμορραγίας για την Αλβανία, η Ε. Καίσαρη βλέπει μια ακραία πελατειακή σχέση των πολιτών με τα δύο μεγάλα κόμματα, όπως και την ύπαρξη παρακράτους, παρεμβάσεις της μαφίας και την αυθαιρεσία ενός συστήματος όπου πολύ λίγοι ολιγάρχες πλουτίζουν, με τον αλβανικό λαό να ζει σε δύσκολες συνθήκες. Και για την Ενι, η επένδυση είναι ένα αντίτιμο με ένα κομμάτι γης ή πλουτοπαραγωγικές πηγές της Αλβανίας ώστε να αγοραστεί το εισιτήριο για την Ε.Ε., κάτι που κυριαρχεί στο αφήγημα του Εντι Ράμα.

«Ο κόσμος δεν κοιμάται πια»

Η Ελι είναι 62 ετών και ζει εδώ και 33 χρόνια στην Ελλάδα. Οπως μας λέει, «οι Αλβανοί κάναμε πολλή υπομονή. Δουλέψαμε παντού στο εξωτερικό χωρίς να έχουμε δικαιώματα, στηρίξαμε την πατρίδα μας στέλνοντας πίσω χρήματα και κάναμε υπομονή. Τώρα δεν θέλουμε να κάνουμε άλλο υπομονή. Θέλουμε να φύγουν αυτοί που κλέβουν τη χώρα».

Για την Αγγελική, που ζει επίσης 34 χρόνια στην Ελλάδα, η συμμετοχή στις κινητοποιήσεις είναι μια υποχρέωση προς τους γονείς και την πατρίδα της: «Ο κόσμος δεν κοιμάται πια. Ζητάει δικαιοσύνη. Να φύγουν αυτοί που έχουν χαλάσει τη χώρα. Είμαστε ένας λαός που ξέρει να κάνει υπομονή, αλλά έχει φτάσει στο αμήν».

Μαύρο χρήμα, διαφθορά και φοροδιαφυγή

● Ερευνα του Global Initiative Against Transnational Organized Crime αποκάλυψε ότι σχεδόν έξι στις δέκα εταιρείες (59%) στην Αλβανία που εξασφάλισαν άδειες για την κατασκευή πολυώροφων κτιρίων μεταξύ 2017 και 2019 βασίζονται σε αδήλωτα ή παράνομα κεφάλαια.

● Για την ίδια περίοδο, εκτιμάται ότι περίπου 1,6 δισ. ευρώ «μαύρου» χρήματος διοχετεύθηκαν στον κλάδο των ακινήτων.

● Εκθεση του Friedrich Ebert Foundation που αναφέρεται σε πρόσφατη έρευνα για τα Τίρανα υπολογίζει ότι η διαφθορά και η φοροδιαφυγή μπορεί να δημιούργησαν πάνω από 8 δισ. ευρώ αδήλωτων κεφαλαίων την περίοδο 2015-2024, μεγάλο μέρος των οποίων συνδέεται με τον κατασκευαστικό τομέα.

● Η ειδική Εισαγγελία κατά της Διαφθοράς (SPAK) στην Αλβανία (ιδρύθηκε το 2016 και χαίρει εκτίμησης στους διαδηλωτές) διερευνά πλέον την υπόθεση της επένδυσης στις εκτάσεις βορείως της Σβέρνιτσας. Τα κεφάλαια που δόθηκαν για τις αγοραπωλησίες των εκτάσεων έχουν δεσμευτεί τραπεζικά.

Από την Μπολόνια έως τη Νέα Υόρκη πέταξαν τα πουλιά της εξέγερσης

Τα φλαμίνγκο δεν έμειναν στα Τίρανα. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, το σύμβολο μιας διαμαρτυρίας που ξεκίνησε απέναντι σε μια αμφιλεγόμενη επένδυση σε προστατευόμενες περιοχές της Αλβανίας βρέθηκε να διασχίζει σύνορα και ηπείρους. Στην Ευρώπη, Αθήνα, Βερολίνο, Βιέννη, Μόναχο, Κολωνία, Στουτγάρδη, Βιέννη, Χάγη, Στρασβούργο, Οσλο, Οντένσε, Μπολόνια, Γένοβα, Φαέντσα είδαν τους Αλβανούς της διασποράς να βγαίνουν στους δρόμους, μεταφέροντας το ίδιο σύνθημα: «Η Αλβανία δεν πωλείται». Στη Βόρεια Αμερική έχουν καταγραφεί δράσεις σε Νέα Υόρκη, Βοστόνη, Σικάγο, Μίσιγκαν και Τορόντο.

Οπως αναφέρει το δίκτυο OBCT, που παρακολούθησε τις κινητοποιήσεις της αλβανικής διασποράς στην Μπολόνια, στις συγκεντρώσεις συμμετέχουν όλες οι γενιές Αλβανών, από την Gen Ζ και φοιτητές που μόλις ήρθαν στην πανεπιστημιούπολη για σπουδές έως Αλβανοί που έφτασαν στην Ιταλία στις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Ανθρωποι διαφορετικών γενεών, με διαφορετικές μεταναστευτικές διαδρομές και, κυρίως, με διαφορετική κοινωνική προέλευση, συχνά και με διαφορετικές πολιτικές απόψεις. «Δεν είμαστε εδώ εναντίον της εκάστοτε κυβέρνησης, είμαστε εδώ γιατί το σύστημα της Αλβανίας πρέπει να αλλάξει. Γιατί δεν θέλουμε να είμαστε μια περιφέρεια της Ευρώπης όπου επικρατεί πάντα και μόνο ο νόμος του ισχυρότερου, όπου η διαφθορά δεν ανταγωνίζεται τους κανόνες αλλά είναι η ίδια ο κανόνας στον οποίο όλοι πρέπει να υποτάσσονται»: αυτό λένε οι διαδηλωτές, ο καθένας με τον δικό του τρόπο.

Στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, εκτός από τις διαδηλώσεις σε διάφορες πόλεις των ΗΠΑ, Αμερικανοί γερουσιαστές εξέφρασαν δημόσια τις απόψεις τους υπέρ των διαδηλωτών, ενώ γνωστές ακτιβιστικές οργανώσεις πήραν θέση.

Στις 6 και στις 14 Ιουνίου, στη Νέα Υόρκη, πραγματοποιήθηκαν διαμαρτυρίες έξω από το προξενείο της Αλβανίας στην Upper East Side, συγκεντρώνοντας περίπου 2.000 άτομα. Πολλοί Δημοκρατικοί βουλευτές και γερουσιαστές, μεταξύ των οποίων και ο Μπέρνι Σάντερς, κινητοποιήθηκαν στο πλαίσιο της Επιτροπής Εποπτείας (Oversight Committee) της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, επισημαίνοντας τους πιθανούς κινδύνους καθώς και τη σύγκρουση συμφερόντων που ενδέχεται να προκύψει από τα σχέδια του Τζάρεντ Κούσνερ. Υπογράμμισαν ότι η αλβανική κυβέρνηση φαίνεται να επιδιώκει να κερδίσει την εύνοια του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ.

Μια ακόμη σημαντική παρέμβαση προήλθε από τον Δημοκρατικό βουλευτή Ρόμπερτ Γκαρσία, που χαρακτήρισε το αναπτυξιακό σχέδιο διεφθαρμένο και ζήτησε τη διεξαγωγή ακροάσεων στην αρμόδια επιτροπή του Κογκρέσου για τη διερεύνηση του ρόλου του Κούσνερ.

Bαλκανικά κινήματα που έκοψαν την όρεξη για τα… φιλέτα

Στην Κροατία υπήρξε μια παρόμοια υπόθεση που αφορούσε τον λόφο Σρτζ (Srđ) στο Ντουμπρόβνικ, όπου σχεδιαζόταν η κατασκευή ενός γκολφ θερέτρου. Το έργο προωθούνταν από τον Ισραηλινό επενδυτή Ααρον Φρένκελ μέσω της εταιρείας του Razvoj Golf και προέβλεπε δύο γήπεδα γκολφ, δύο ξενοδοχεία, 240 βίλες και 400 διαμερίσματα σε έκταση 310 εκταρίων με συνολική αξία περίπου 1 δισ. ευρώ.

Το σχέδιο ανακοινώθηκε πρώτη φορά το 2006 και τελικά εγκαταλείφθηκε μετά τη σθεναρή αντίδραση της τοπικής κοινωνίας και τη συμμετοχή περιβαλλοντικών οργανώσεων σε εθνικό επίπεδο, στο πλαίσιο της εκστρατείας «Το Σρτζ είναι δικό μας» («Srđ je naš»), η οποία ξεκίνησε το 2010. Ενα ακόμα πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα μπορεί να βρει κανείς στη Σερβία, στα κινήματα κατά του σχεδίου της Rio Tinto για την εξόρυξη λιθίου. Εκεί, ο αγώνας ένωσε πραγματικά τους τοπικούς κατοίκους, τους δεξιούς εθνικιστές και τους περιβαλλοντικούς ακτιβιστές σε μια κοινή κινητοποίηση. Παρόμοιο κλίμα συναντάται συχνά και στα κινήματα για την προστασία των ποταμών στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

Στη Ρουμανία, ένα έργο «ανάπτυξης» με την επωνυμία… Trump Tower στην πόλη Κλουζ-Ναπόκα έλαβε πρόσφατα τις πολεοδομικές εγκρίσεις για το δεύτερο στάδιο της υλοποίησής του. Το σχέδιο περιλαμβάνει συγκροτήματα κατοικιών, έναν ξενοδοχειακό πύργο έως και 30 ορόφων καθώς και ένα γήπεδο γκολφ. Στο έργο εμπλέκεται ο Ερικ Τραμπ μέσω του Trump Organization. Οι New York Times επισήμαναν ότι η ανάπτυξη αυτή θα τοποθετήσει το όνομα «Trump» σε πολυτελή διαμερίσματα και σε ένα γήπεδο γκολφ που βρίσκονται κοντά σε έναν άτυπο καταυλισμό, όπου κοινότητες Ρομά έχουν ουσιαστικά εκτοπιστεί και εξαναγκαστεί να ζουν δίπλα σε τοξικά απόβλητα.

Το συγκεκριμένο έργο έχει αναζωπυρώσει τις αντιδράσεις σχετικά με το κοινωνικό κόστος των μεγάλων ξένων επενδύσεων υψηλού προφίλ, όταν αυτές υλοποιούνται χωρίς επαρκείς εγγυήσεις για την προστασία των ευάλωτων κοινοτήτων και του φυσικού περιβάλλοντος.

Διαβάστε ΕΔΩ όλα τα θέματα του προγράμματος Pulse.

● Tο άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE 2, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλει­στικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι Giovanni Vale, Nicola Pedrazzi, Ines Martinez Velasco και Jackie Berger (OBCT-Ιταλία)