Εργάτη, μπορείς χωρίς Τεχνητή Νοημοσύνη; Αυτό το ερώτημα απαντήθηκε ποικιλοτρόπως στο συνέδριο με τίτλο «Κλίμα, Τεχνητή Νοημοσύνη, Εργασία: Προς μια νέα πολιτική οικονομία της Αριστεράς», που διοργάνωσαν η εφημερίδα «Η Εποχή» και το Ιδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ και συντόνισαν οι Τζέλα Αλιπράντη και Δημήτρης Παπανικολόπουλος.
Στις διήμερες εργασίες (19-20 Ιουνίου) στο αμφιθέατρο της ΕΣΗΕΑ, ομιλητές από διαφορετικά πεδία συζήτησαν ανάμεσα σε άλλα τα ζητήματα της απώλειας θέσεων εργασίας, της επίτασης της εκμετάλλευσης και της κυριαρχίας κεφαλαίου πάνω στον κόσμο της εργασίας από την επέλαση της ΤΝ. Η καθηγήτρια Πληροφορίας και Επικοινωνιακών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Δουβλίνου, Ευγενία Σαπιέρα, κατέδειξε πως «το θέμα δεν είναι να φτιάξει η Ευρώπη το δικό της AI αλλά μία εναλλακτική πρόταση στον εξορυκτικό τρόπο παραγωγής και εντατικοποίησης της παραγωγής, καθώς το σημερινό ολιγοπώλιο «μοντελοποιεί τον τρόπο οργάνωσης της παραγωγής των εργατών, που βρίσκεται στα χέρια του κεφαλαίου και χρησιμοποιείται κυρίως με όρους αύξησης της παραγωγής και βελτιστοποίησης του όγκου της».
Δισ. δεδομένων σε «μεροκάματα»
Μια ευρύτερη διάσταση έθιξε ο Αντώνης Μαυρόπουλος, χημικός μηχανικός και μέλος του επιστημονικού συμβουλίου του περιβαλλοντικού προγράμματος του ΟΗΕ, καταθέτοντας προτάσεις ενάντια στο σχέδιο κυριαρχίας των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων να «γίνουν ό,τι είναι οι τράπεζες για το δυτικό κόσμο, πολύ μεγάλα για να αποτύχουν».
Σε αυτό το πλαίσιο τόνισε την ανάγκη να μην ελέγχονται από λίγες μεγάλες εταιρείες ΤΝ τα «μεροκάματα» χάρη στα οποία λειτουργούν. «36 δισ. ανθρωποώρες την ημέρα από 6 δισ. χρήστες στο διαδίκτυο δεν μπορούν να απαλλοτριώνονται με το έτσι θέλω αλλά πρέπει να είναι διαθέσιμα για πολύ περισσότερες εφαρμογές» είπε.
«Η υλικότητα της ΤΝ, που τώρα εκχυδαΐζουν τα data centers, έχει πολύ μεγάλο αποτύπωμα. Περιλαμβάνει το νερό, ενέργεια, απόβλητα και δεν μπορούμε να συζητάμε για αυτά σαν να είναι απολύτως απαραίτητα να γίνουν, γιατί δεν είναι» είπε, προσθέτοντας πως το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη δημιουργία data centers στην Ελλάδα αποτελεί η έλλειψη εξειδικευμένων συνεργείων ηλεκτρολόγων, υδραυλικών και εργολάβων.
Ποια επαγγέλματα χάνουν
Προς το παρόν η υπαρκτή ΤΝ καθορίζει την καθημερινότητα πολλών ανθρώπων. «Δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε ότι είναι δυστυχής πραγματικότητα, πραγματικότητα παρακολούθησης στις αποθήκες της Amazon, διαρκούς χρονομέτρησης των διανομέων, ξεζουμίσματος των οδηγών της Uber» επισήμανε ο κ. Μαυρόπουλος.
«Ηδη χάνονται δουλειές κατώτερης εργασιακής ειδίκευσης και όχι μόνο θέσεις μεσαίων, προνομιούχων, λευκών κολάρων της Ευρώπης με υψηλές απολαβές»
Η πολιτική επιστήμονας Αγγελίνα Γιαννοπούλου υπερθεμάτισε, εξηγώντας πως «ήδη χάνονται δουλειές κατώτερης εργασιακής ειδίκευσης και όχι μόνο θέσεις μεσαίων, προνομιούχων, λευκών κολάρων της Ευρώπης με υψηλές απολαβές». Η ίδια χαρακτήρισε μη ρεαλιστική την εργατική πολιτική που δεν αναγνωρίζει πως η ΤΝ και η κλιματική αναδιάρθρωση μεταμορφώνουν ήδη την αγορά της εργασίας, σημειώνοντας ότι η ραγδαία εξάπλωση της αυτοματοποίησης δεν γίνεται εν κενώ και εντάσσεται σε δομές εκμετάλλευσης που έχουν βαθύνει από χρόνια λιτότητας και εργασιακής απορρύθμισης.
«Δεν είναι κακό η AI να κάνει τα βαρετά επαγγέλματα, όπως του προγραμματιστή λογισμικού που έχει ήδη πεθάνει» είπε ο Δημήτρης Τσίγκος από το ίδρυμα «Βασίλειος Τσίγκος» αναφερόμενος σε μια μεταβατική περίοδο στην αγορά εργασίας. Επίσης υπογράμμισε τη δυνατότητα να «αγκαλιάσουμε την εξέλιξη της ΤΝ προς όφελος των πολλών μέσα από νέα άνθηση του συνεταιριστικού κινήματος». «Σε αυτόν που θέλει να το κάνει με τον σωστό τρόπο οι εταιρείες ανοιχτού λογισμικού με καλές πρακτικές είναι πολύτιμες» ανέφερε, υποστηρίζοντας πως χάρη στην τεχνολογική εξέλιξη τα μέσα παραγωγής είναι πιο προσβάσιμα σήμερα.
Μείωση χρόνου εργασίας
Την ανάγκη μείωση του χρόνου εργασίας έθεσε η καθηγήτρια στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μαριάνθη Γριζιώτη. Σε αυτό το σημείο εξέφρασε τον φόβο να επικρατήσει η αντίθετη πρακτική, βάσει της οποίας εργοδότες αυξάνουν τις απαιτήσεις τους για μεγαλύτερη παραγωγικότητα και αποδοτικότητα στον ίδιο χρόνο εργασίας με αφορμή την ΤΝ. «Αυξάνει και τον ανταγωνισμό μεταξύ των εργαζομένων για παράδειγμα στον ακαδημαϊκό χώρο, που χρησιμοποιούν τις εφαρμογές καταλήγοντας να παράγουν περισσότερο και να έχουν λιγότερο ελεύθερο χρόνο».
Στη συνέχεια ο Αγησίλαος Κουλούρης, περιβαλλοντικός ακτιβιστής και ερευνητής, επικαλέστηκε μελέτες σύμφωνα με τις οποίες εάν ήθελαν η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική να διατηρήσουν την κατανάλωση και να σταματήσουν να απολαμβάνουν υλικούς πόρους που μετασχηματίζονται από εκμεταλλευτική εργασία στον Νότο «θα έπρεπε να δουλεύουμε διπλάσιες ώρες. Αρα όταν μιλάμε για μείωση του χρόνου εργασίας στην Ευρώπη και στον παγκόσμιο Βορρά αυτό δεν μπορεί να γίνει εις βάρος των ανθρώπων του παγκόσμιου Νότου. Πρέπει παράλληλα να μειώσουμε την κατανάλωση και την παραγωγή, ειδικά από τις επιβλαβείς βιομηχανίες, και να εκδημοκρατίσουμε τον χώρο εργασίας και τον χώρο παραγωγής της τεχνολογίας τής ΤΝ».
Προτάσεις
Από την άλλη ο ίδιος χαρακτήρισε μη πειστικό όραμα έναν «αυτοματοποιημένο κομμουνισμό» που στοχεύει στο να μη δουλεύουν οι άνθρωποι. «Η τεχνολογία δεν είναι ουδέτερη» επισήμανε, προτείνοντας πολιτικές αποανάπτυξης που λαμβάνουν υπόψη τα πλανητικά όρια και στοχεύουν στην ευημερία των όντων. «Χρειάζεται πολιτική εγγύηση εργασίας, κοινωνικά και περιβαλλοντικά ωφέλιμης», προκειμένου σπάσει το ψευτοδίλημμα που «εγκλωβίζει τους εργαζόμενους να επιλέξουν «είτε θα κάνω δουλειές χωρίς νόημα και καταστροφικές για τη φύση ή αλλιώς φτώχεια».
Τέλος, ο Αντώνης Μπρούμας, δικηγόρος με ειδίκευση σε θέμα δικαίου και τεχνολογίας, μίλησε για θεσμικές και νομικές ενέργειες σε βάρος των μονοπωλίων τής ΤΝ και συνολικά υπέρ της κοινωνικοποίησης της οικονομίας προς όφελος των τοπικών κοινωνιών με στόχο να «αποτρέψουμε τη μαζική ανεργία, που φέρνει η ΤΝ, να καταργήσουμε μέσω αυτής τα αφεντικά, να καταστήσουμε άχρηστο το διευθυντικό δικαίωμα, να περάσουμε από τη διακυβέρνηση των ανθρώπων στη διαχείριση των πραγμάτων, να περιορίσουμε τα αντικειμενικά διαχειριστικά κόστη στο συνεταιριστικό κίνημα και να φτιάξουμε συνεταιριστικές ψηφιακές πλατφόρμες μέσα από αλγόριθμους που υπηρετούν την κατάργηση της εκμετάλλευσης και της κυριαρχίας, που θα ενώνουν παραγωγούς και καταναλωτές».
Αναζήτηση και επεξεργασία πληροφοριών
Την ανάγκη προστασίας των εργαζομένων της Ευρώπης από την εξάπλωση της AI τα τελευταία χρόνια ανέδειξαν μελέτες, που δημοσίευσαν υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τον περασμένο μήνα, όπως το Joint Research Centre (JRC). Αυτό ανέφερε πως η έκθεση στην ΑΙ αυξάνεται σε όλους τους κλάδους και όχι μόνο στα επαγγέλματα γραφείου, διευκρινίζοντας πως αυτό δεν συνεπάγεται αυτόματα αντικατάσταση των εργαζομένων. Κατά τη μελέτη η μεγαλύτερη επίδραση εντοπίζεται σε θέσεις που σχετίζονται κυρίως με την αναζήτηση και επεξεργασία πληροφοριών, την παραγωγή λόγου, την επίλυση προβλημάτων. Αντίθετα, ικανότητες που συνδέονται περισσότερο με κοινωνική αλληλεπίδραση, συναισθηματική κατανόηση και φυσική αλληλεπίδραση με το περιβάλλον εμφανίζονται λιγότερο εκτεθειμένες στην τρέχουσα πρόοδο.
