Φως στο τούνελ του πολέμου στη Μέση Ανατολή: Το Ιράν βλέπει «πρόοδο» στις συνομιλίες

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν δήλωσε ότι σημειώθηκε «πρόοδος» μετά την πρώτη ημέρα συνομιλιών μεταξύ ανώτατων αξιωματούχων από την Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη, οι οποίες ολοκληρώθηκαν στην Ελβετία, παρά το τεταμένο ξεκίνημα που σημαδεύτηκε από τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για επανέναρξη επιθέσεων.

Κοινή ανακοίνωση των διαμεσολαβητών, του Κατάρ και του Πακιστάν, ανέφερε ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν σε έναν οδικό χάρτη για την επίτευξη τελικής συμφωνίας εντός 60 ημερών.

Τεχνικές συνομιλίες μεταξύ χαμηλότερου επιπέδου αξιωματούχων θα συνεχιστούν καθ’ όλη τη διάρκεια της εβδομάδας, σύμφωνα με την ανακοίνωση, με τις συγκρούσεις μεταξύ του Ισραήλ και της υποστηριζόμενης από το Ιράν Χεζμπολάχ στον Λίβανο να βρίσκονται στην κορυφή της ατζέντας.

«Η πακιστανική και η καταριανή διαμεσολάβηση έχουν επιφέρει σημαντική πρόοδο για τον τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο», δήλωσε ο Αμπάς Αραγτσί, υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, μετά τη λήξη των συνομιλιών λίγο μετά τις 3 π.μ. τοπική ώρα.

Η κοινή ανακοίνωση ανέφερε ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν να δημιουργήσουν μια «γραμμή επικοινωνίας» για την αποφυγή περιστατικών στα Στενά του Ορμούζ, καθώς και έναν «μηχανισμό αποσυμπίεσης εντάσεων» σε συνεργασία με την κυβέρνηση του Λιβάνου, ώστε να διασφαλιστεί η τήρηση του τερματισμού των στρατιωτικών επιχειρήσεων στη χώρα.

Άρση κυρώσεων και υπογραφή μνημονίων

Σε μια εξέλιξη κρίσιμη για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ετοιμαζόταν επίσης να εκδώσει δίμηνη εξαίρεση από τις κυρώσεις, αίροντας περιορισμούς στο πετρέλαιο, τα πετροχημικά προϊόντα και τα παράγωγά τους. Το Ιράν δήλωσε ότι αυτό θα επιτρέψει στην κεντρική του τράπεζα να πουλά πετρέλαιο σε πελάτες, κυρίως στην Κίνα, και να λαμβάνει πληρωμές χωρίς τον κίνδυνο κυρώσεων.

Το Κατάρ και το Ιράν υπέγραψαν επίσης μνημόνιο σχετικά με την αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν παγωμένα σε τραπεζικούς λογαριασμούς στο Κατάρ λόγω δευτερογενών αμερικανικών κυρώσεων. Δεν ήταν σαφές αν οι ΗΠΑ επέβαλαν περιορισμούς στη χρήση αυτών των κεφαλαίων από το Ιράν, όπως για παράδειγμα να διατεθούν αποκλειστικά για ανθρωπιστικά αγαθά.

Τα οικονομικά αυτά μέτρα ενδέχεται να συμβάλουν στη μείωση της πίεσης στις αγορές συναλλάγματος του Ιράν και να επιβραδύνουν σταδιακά τον ανεξέλεγκτο πληθωρισμό, που αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη εσωτερική ανησυχία της χώρας.

Η κοινή ανακοίνωση των διαμεσολαβητών επικεντρώθηκε σε νέους μηχανισμούς εφαρμογής για να μετατραπεί σε πραγματικότητα το μνημόνιο κατανόησης (MOU) που υπεγράφη την περασμένη εβδομάδα μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης μέσα στις επόμενες 60 ημέρες — το χρονικό πλαίσιο που έχει τεθεί για συμφωνία σχετικά με το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν και την άρση των οικονομικών κυρώσεων.

Ο Λίβανος το μεγαλύτερο ζήτημα

Αν και οι κύριες συνομιλίες μεταξύ του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς και του επικεφαλής διαπραγματευτή του Ιράν Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ ολοκληρώθηκαν επίσημα, αξιωματούχοι χαμηλότερου επιπέδου θα παραμείνουν στο ελβετικό θέρετρο Μπίργκενστοκ για να συνεχίσουν τις τεχνικές διαβουλεύσεις.

Σε μήνυμά του, ο Αραγτσί δήλωσε ότι η πρώτη πραγματική δοκιμασία των συμφωνηθέντων θα είναι ο μηχανισμός αποκλιμάκωσης στον Λίβανο, ο οποίος έχει αναδειχθεί στη μεγαλύτερη απειλή για τη συμφωνία που υπέγραψαν οι ΗΠΑ και το Ιράν την περασμένη εβδομάδα.

Το Σαββατοκύριακο, το Ιράν ανακοίνωσε ότι επανέφερε τον αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις συνεχιζόμενες ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο, υποστηρίζοντας ότι ο Τραμπ επιτρέπει στο Ισραήλ να παραβιάζει το μνημόνιο κατανόησης. Το μνημόνιο προβλέπει κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα, όμως το Ισραήλ σκότωσε περισσότερους από 30 ανθρώπους σε επιθέσεις το Σάββατο στον κεντρικό και νότιο Λίβανο.

Παρότι ο αμερικανικός στρατός αρνήθηκε ότι τα Στενά είχαν κλείσει, ο Τραμπ αντέδρασε έντονα την Κυριακή λέγοντας:

«Αν τα κλείσετε, δεν θα έχετε χώρα. Δεν θα καταφέρετε καν να επιστρέψετε στη γαμημένη χώρα σας.»

Ο Αμερικανός πρόεδρος σχολίασε επίσης την κατάσταση στον Λίβανο μέσω των κοινωνικών δικτύων:

«Το Ιράν πρέπει να σταματήσει αμέσως τους ακριβοπληρωμένους αντιπροσώπους του στον Λίβανο από το να δημιουργούν προβλήματα… Αν δεν το κάνει, θα χτυπήσουμε ξανά το Ιράν πολύ σκληρά.»

Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι οι συνομιλίες διακόπηκαν προσωρινά μετά τη «δημοσίευση προσβλητικού μηνύματος από τον πρόεδρο των ΗΠΑ». Η ιρανική αντιπροσωπεία συναντήθηκε στη συνέχεια με τους διαμεσολαβητές από το Κατάρ και αποχώρησε από τον χώρο των διαπραγματεύσεων. Το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Tasnim μετέδωσε ότι η ιρανική αντιπροσωπεία αρνήθηκε να επιστρέψει στην αίθουσα των συνομιλιών, αλλά τα μηνύματα συνέχισαν να ανταλλάσσονται μέσω των Πακιστανών και Καταριανών διαμεσολαβητών.

Ανώτερος Αμερικανός διπλωμάτης δήλωσε αργά το βράδυ της Κυριακής ότι οι Ιρανοί παρέμεναν στον χώρο και ότι οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονταν.

Ο Βανς συνοδευόταν από τον ειδικό απεσταλμένο των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και τον γαμπρό του προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ. Το Ιράν εκπροσωπήθηκε από τον Γκαλιμπάφ, πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου, και τον Αραγτσί. Δεν ήταν σαφές αν ο Βανς θα συνέχιζε τις συνομιλίες τη Δευτέρα. Ο αντιπρόεδρος δήλωσε σε αμερικανικά μέσα ότι αναμενόταν να παραμείνει στην Ελβετία μόνο «μία ή δύο ημέρες».

«Το ερώτημα που έχουμε τώρα μπροστά μας είναι πόσα περισσότερα μπορούμε να πετύχουμε μαζί. Μπορούμε να γυρίσουμε σελίδα;» δήλωσε ο Βανς κατά την έναρξη των συνομιλιών.

Ο Βανς και η αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα θα αξιοποιήσουν τις επόμενες 60 ημέρες για να προσπαθήσουν να καταλήξουν σε συμφωνία σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Το μνημόνιο προβλέπει ότι το Ιράν θα πρέπει τουλάχιστον να αραιώσει τα αποθέματα ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει, ωστόσο πολλά ζητήματα — μεταξύ αυτών και το δικαίωμα της Τεχεράνης να συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου στο μέλλον — παραμένουν άλυτα.

Το Ιράν είχε επιδιώξει να αναβάλει το πυρηνικό σκέλος των συνομιλιών έως ότου αρθεί ο αμερικανικός αποκλεισμός των πετρελαϊκών του λιμανιών, δημοσιευθεί σαφής εξαίρεση από τις κυρώσεις στις πωλήσεις πετρελαίου και αποδεσμευθεί και επιστραφεί στην Τεχεράνη το ήμισυ των περίπου 24 δισ. δολαρίων που διαθέτει σε περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό.

Ωστόσο, καθώς η πλειονότητα των προϋποθέσεών του έχει πλέον ικανοποιηθεί, η κοινή ανακοίνωση των διαμεσολαβητών υποδηλώνει ότι το Ιράν θα επιτρέψει πλέον τη διεξαγωγή ορισμένων συνομιλιών σχετικά με το μέλλον του εγχώριου προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου και τη μείωση του μεγάλου αποθέματος ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού που διαθέτει.

Ο Αραγτσί αναγνώρισε ότι το δυσκολότερο ζήτημα παραμένει η κρίση στον Λίβανο, χαρακτηρίζοντας «τον τερματισμό της σύγκρουσης στον Λίβανο ως την πρώτη πραγματική δοκιμασία» της συμφωνίας.