Ως κινηματογραφικός σκηνοθέτης έχει βραβευτεί σε μεγάλα φεστιβάλ (Berlinale, Tribeca, Woodstock Film Festival κ.ά.), ενώ από το έργο του έχουν ξεχωρίσει οι ταινίες «Forgiveness» και «Junction 48» – η πρώτη, μαζί με το επίσης εξαιρετικό φιλμ του «Local Angel» θα προβληθούν σε λίγες μέρες στην Ταινιοθήκη, ως μέρος μιας ευρύτερης περφόρμανς, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου. Ως περφόρμερ έχει καταφέρει να δημιουργήσει μια δική του σκηνική γλώσσα, που συνδυάζει τη Φιλοσοφία, την αρχαία τραγωδία και την Πολιτική Θεολογία. Ως ακτιβιστής, έγινε σπουδαίος καλλιτέχνης. Γιατί για τον Udi Aloni (Ούντι Αλόνι) υπάρχει πάντα μέσα του η φράση του καρδιακού του φίλου Τζουλιάνο Μερ-Χαμίς (ιδρυτή του Freedom Theatre στην παλαιστινιακή πόλη Τζενίν, που δολοφονήθηκε το 2011): «Η ποιοτικά υψηλή τέχνη είναι από μόνη της μια πράξη αντίστασης».
Ο Udi Aloni είναι ήδη στην Αθήνα, κάνοντας πρόβες για την παράσταση «A Radical Jew – A Self-Portrait of a Remnant» που θα παρουσιάσει για δύο μέρες στο Φεστιβάλ Αθηνών, στην Ταινιοθήκη. Πρόκειται για δύο ξεχωριστές κινηματογραφικές περμόρμανς, που θα συνοδευτούν με προβολή ταινιών στον θερινό «Λαΐς», στις οποίες θα συμμετάσχουν ο ηθοποιός Δημήτρη Τσίκλης, αλλά και πολύ γνωστά πρόσωπα-έκπληξη.
Ο Udi είναι γεννημένος και μεγαλωμένος στο Ισραήλ, ενώ έχει επηρεαστεί βαθιά από τη μητέρα του, από τις πιο σημαντικές μορφές της ισραηλινής Αριστεράς και του κινήματος για τα πολιτικά δικαιώματα στο Ισραήλ – τη Σουλαμίτ Αλόνι. Ο ίδιος ζει κυρίως στις ΗΠΑ και τη Γερμανία, ενώ λατρεύει την Ελλάδα, παρότι «ο πρωθυπουργός σας είναι ο καλύτερος φίλος του Μπίμπι (σ.σ. Νετανιάχου)». «Εχουν αλλάξει τα πράγματα στην Ελλάδα», λέει. «Οταν 700 άνθρωποι δολοφονήθηκαν έξω από την Πύλο, πίστευα ότι ένα εκατομμύριο άνθρωποι θα βγουν στους δρόμους. Κι όμως, ήταν μόνο λίγες χιλιάδες».
Συνομιλώντας μαζί του, μας έκανε ουσιαστικά μια εξομολόγηση για το τι σημαίνει σήμερα να είσαι Εβραίος του Ισραήλ απέναντι στο Ισραήλ, ριζοσπάστης απέναντι στην ήττα της Αριστεράς, καλλιτέχνης απέναντι στην κανονικοποίηση της βίας. Και, κυρίως, τι σημαίνει να αρνείσαι να συνηθίσεις. Η συζήτηση ξεκινά με τον ίδιο να κάνει μια μεταφορά της μαύρης τρύπας, μιλώντας για την Παλαιστίνη και το Ισραήλ:
«Αυτό που με ενδιαφέρει στη μαύρη τρύπα είναι αυτό που ονομάζουν οι αστροφυσικοί “ορίζοντας γεγονότων”. Μόλις τον περάσεις, οι κανόνες της Φυσικής αλλάζουν, τίποτα δεν λειτουργεί όπως πριν. Για μένα, αυτό ακριβώς συνέβη μετά τη γενοκτονία στη Γάζα: πολλοί Ισραηλινοί, σιωνιστές, αριστεροί ή άνθρωποι που δηλώνουν φιλελεύθεροι, συνεχίζουν να μιλούν σαν να μην έχει συμβεί τίποτα. Σαν να παίζεται ακόμη το ίδιο πολιτικό παιχνίδι: να ψηφίσουμε κάποιον λίγο καλύτερο, να πάμε λίγο κόντρα στον Μπίμπι, αλλά μέχρι εκεί.
«Μόνο το 1% των συμπατριωτών μου θεωρεί Εβραίους και Αραβες ίσους»
»Υπολογίζω πως μόλις το 1% των συμπατριωτών μου, από όλα τα ιδεολογικά στρατόπεδα, θεωρούν τους Εβραίους και τους Αραβες ίσους. Μόνο το 1%! Το υπόλοιπο 99% δεν καταλαβαίνει ότι ολόκληρη η ισραηλινή κοινωνία μπήκε σε μια μαύρη τρύπα. Από τη στιγμή που συνειδητοποιούμε ότι αυτό που συμβαίνει στη Γάζα είναι γενοκτονία, δεν μπορούμε πια να παίζουμε πολιτικά παιχνίδια. Πρέπει να ειπωθεί η αλήθεια. Πρέπει! Παλαιότερα μπορούσα να διαφωνώ, αλλά να αναγνωρίζω ότι υπάρχει ένας διάλογος. Τώρα όμως όχι. Κάτι άλλαξε βαθιά. Οι νόμοι της Φυσικής άλλαξαν».
«Η ισραηλινή κοινωνία έχει διαμορφώσει μια κατάσταση εβραϊκής ανωτερότητας. Ξέρω ότι πολλοί θα θυμώσουν μαζί μου, αλλά δεν είναι κάτι που θέλω να πω. Είναι κάτι που βλέπω. Και πρέπει να ξεκαθαρίσω κάτι: μιλώ για την ισραηλινή κοινωνία, όχι για τους Εβραίους γενικά: το Ισραήλ είναι το αντίθετο της εβραϊκότητας. Αυτό πρέπει να το καταλάβουμε», συνεχίζει. «Υπάρχουν βέβαια άνθρωποι στο Ισραήλ που λένε ακόμη την αλήθεια. Είναι καταπληκτικοί. Αλλά όταν μπορείς να ονομάσεις έναν προς έναν τους καλούς ανθρώπους, αυτό σημαίνει ότι είναι απελπιστικά λίγοι. Το πιο οδυνηρό για μένα προσωπικά είναι ότι άνθρωποι με τους οποίους μεθούσα στα ίδια μπαρ, άνθρωποι με τους οποίους κατέβαινα σε διαδηλώσεις, σήμερα μιλούν μια γλώσσα που δεν μπορώ να αναγνωρίσω και δεν μπορώ να αποδεχτώ. Αυτά όσον αφορά το Ισραήλ, γιατί ο Εβραίος της εξορίας είναι κάτι άλλο.
»Κοιτάξτε τη Νέα Υόρκη. Εκεί βρίσκεις ίσως τη μεγαλύτερη εβραϊκή αντισιωνιστική κοινότητα. Η “Jewish Voice for Peace”, οι Εβραίοι που κλείνουν γέφυρες ως αντίδραση για τη γενοκτονία στη Γάζα, αυτή είναι μια άλλη εβραϊκή παράδοση. Η παράδοση του Πρίμο Λέβι, του Πάουλ Τσελάν, του Μάρεκ Εντελμαν. Η παράδοση των Εβραίων που πήγαιναν στο Μισισίπι για να σταθούν δίπλα στους μαύρους. Η παράδοση του διεθνισμού, της αλληλεγγύης, του αντιφασισμού.
»Απέναντι στα παραπάνω υπάρχει η μετάλλαξη που συνέβη στο Ισραήλ. Δεν μπορούμε όμως να φορτώνουμε τα πάντα μόνο στο Ισραήλ. Το Ισραήλ είναι προέκταση της δυτικής αποικιοκρατίας. Οι κυβερνήσεις σας το στηρίζουν. Η Γερμανία συνέχισε να το χρηματοδοτεί. Η Αμερική έκανε τον μισό πόλεμο για λογαριασμό του. Και μετά λένε: “Α, είναι οι Εβραίοι”. Οχι. Είναι Ισραηλινοί που συνεργάζονται με αντισημίτες για να δημιουργήσουν αυτή την εποικιστική, αποικιακή, σιωνιστική και, για μένα, βαθιά αντισημιτική ενέργεια. Σήμερα οι αντισημίτες είναι οι καλύτεροι φίλοι του Ισραήλ: ο Ορμπαν, η Λεπέν, η γερμανική Ακροδεξιά, η δική σας κυβέρνηση. Αυτό δεν είναι τυχαίο».
«Για χρόνια λέγαμε ότι πρέπει να αφαιρεθεί η μάσκα της φιλελεύθερης δημοκρατίας για να φανεί το τέρας», συνεχίζει. «Πιστεύαμε ότι, όταν ο κόσμος δει το τέρας, θα εξεγερθεί. Αλλά συνέβη κάτι άλλο: πολλοί ερωτεύτηκαν το τέρας. Το ίδιο έγινε και στο Ισραήλ. Η μάσκα, όσο υποκριτική κι αν ήταν, συγκρατούσε κάτι. Υπήρχε ακόμη μια ανάγκη να κρυφτεί το έγκλημα. Τώρα βλέπεις τη βία να γιορτάζεται! Βλέπεις ανθρώπους να μιλούν για νεκρά παιδιά σαν να εξοντώθηκαν τέρατα. Σκοτώνουν 7 μηνών μωρά στη Γάζα και φωνάζουν “Αλλος ένας Παλαιστίνιος νεκρός. Ζήτω!”. Αυτό δεν ήταν έτσι πριν.
«Δεν ισχύει η κοινοτοπία του κακού στο Ισραήλ πια. Χαίρονται να σκοτώνουν»
»Ταυτόχρονα, όμως, πρέπει να ξαναδιαβάσουμε και την ιδεολογία μας. Να δούμε πού αποτύχαμε, πού παραιτηθήκαμε, γιατί παραδώσαμε τη λίμπιντο στη Δεξιά. Αυτό είναι που μου αρέσει στον Ζοχράν Μαμντάνι: έφερε πίσω τη χαρά. Εφερε πολιτική ενέργεια. Η Αριστερά είχε γίνει πολλές φορές καταστροφέας της χαράς. Πικρή, κλειστή, ηττημένη. Ο Μαμντάνι είπε πράγματα ταμπού για την Παλαιστίνη, ειδικά στην Αμερική, αλλά ταυτόχρονα έμεινε συμπεριληπτικός. Αυτό θέλω να μάθω από αυτόν: πώς λες την αλήθεια χωρίς να μικραίνεις το κίνημα».
Τον ρωτάμε για τον τίτλο της παράστασης («A Radical Jew – A Self-Portrait of a Remnant», όπου remnant σημαίνει απομεινάρι). Απομεινάρι τίνος πράγματος; «Είμαστε απομεινάρι μιας κοινωνίας που κατέρρευσε. Απομεινάρι μιας ηθικής εβραϊκής παράδοσης που αρνείται να γίνει κρατική ιδεολογία. Νιώθω ότι εμείς οι λίγοι προσπαθούμε να διατηρήσουμε μια γλώσσα ισότητας και δικαιοσύνης. Σαν άνθρωποι πάνω σε κιβωτούς, σαν του Νώε στον ωκεανό, που βλέπουν από μακριά άλλες κιβωτούς και χαιρετιούνται. Κρατάμε μια γλώσσα ζωντανή, ώστε όταν η εξουσία χάσει τον εαυτό της, να υπάρχει ακόμη κάτι να προσφερθεί».
«Οτι δεν υπάρχει “αθώα μνήμη” το κατάλαβα με το σώμα μου, όχι μόνο με τη θεωρία» μας λέει. «Οταν έζησα στον προσφυγικό καταυλισμό της Τζενίν στην Παλαιστίνη και δούλευα στο Θέατρο της Ελευθερίας με τον Τζουλιάνο, τη μέρα κάναμε θέατρο και τη νύχτα έμπαινε ο ισραηλινός στρατός, απήγε μαθητές, κατέστρεφε σπίτια. Τότε άρχισα να κοιτάζω πίσω τις δικές μου παιδικές μνήμες. Στα τραγούδια που μου έλεγαν οι γονείς μου, τα ονόματα των τόπων που αγάπησα. Και είδα ότι ακόμα και μέσα στα πιο αθώα νανουρίσματα είχε ήδη σβηστεί ένα παλαιστινιακό χωριό. Ακόμη κι εκεί υπήρχε προπαγάνδα. Και πιστέψτε με: πρέπει να ξεφλουδίσεις πολλά στρώματα από πάνω σου για να ξαναβρείς μια αθωότητα που να μην ανήκει πια στην προπαγάνδα. Ωστόσο πιστεύω ακόμα. Γι’ αυτό μιλάω για μια “radical grace” (σ.σ. ριζοσπαστική τρυφερότητα). Αν και πλέον τείνω να σκέφτομαι πως πρέπει κάποιες φορές να σπάμε την κανονικότητα, να μη δίνουμε στον άλλον την άνεση μιας ευγενικής συζήτησης όταν υπερασπίζεται τον πόλεμο. Υπάρχουν στιγμές που η ευγένεια γίνεται συνενοχή.
»Και φυσικά υπάρχει πάντα η τέχνη. Για μένα, τέχνη, φιλοσοφία και ακτιβισμός είναι ένα τρίγωνο. Δεν θέλω τέχνη που υπάρχει μόνο ως προκήρυξη. Η τέχνη πρέπει να παραμένει τέχνη. Αλλά δεν μπορεί και να είναι αποκομμένη από τον κόσμο. Στο Θέατρο της Ελευθερίας, στην Τζενίν, είχαμε με τον Τζουλιάνο ένα σύνθημα: Η ποιοτικά υψηλή τέχνη είναι αντίσταση. Για έναν καταπιεσμένο λαό, το να δημιουργεί τέχνη υψηλής ποιότητας είναι ήδη ρήξη με την εξουσία. Το Ισραήλ δεν καταστρέφει μόνο τα σώματα των Παλαιστινίων. Προσπαθεί να καταστρέψει τον πολιτισμό τους, την ψυχή τους, το νόημα της ζωής τους. Γι’ αυτό ένα όμορφο τραγούδι, μια μεγάλη ερμηνεία, μια σκηνή που στέκεται στο ύψος της, μπορεί να είναι πράξη αντίστασης.
»Και θα τελειώσω με κάτι που μου έγραψε ο Αλέν Μπαντιού όταν δολοφονήθηκε ο φίλος μου, ο Τζουλιάνο, και είχα πέσει σε βαθιά κατάθλιψη: “Ούντι, να θυμάσαι: η επανάσταση είναι πάντα μια έκπληξη, ποτέ ένα αποτέλεσμα”».
info: Σάββ. 27 και Δευτ. 29/6 στις 21.00 και 23.15, στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος (Μεγ. Αλεξάνδρου 136, Κεραμεικός, τηλ.: 210-3609695). Εισιτήρια: www.more.com. Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου (aefestival.gr). Μια παραγωγή της Laika Productions.
