Επίμονοι παραβάτες στο «νησί της Αποκάλυψης»

Αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο οι αγωγές eco-SLAPPs, δηλαδή οι καταχρηστικές νομικές ενέργειες που ασκούνται από ισχυρά πρόσωπα ή εταιρείες, στοχεύοντας στον εκφοβισμό και στη φίμωση πολιτών, φορέων ή συλλογικοτήτων και ακτιβιστών που υπερασπίζονται το περιβάλλον.

Αυτή τη φορά το νέο κρούσμα eco-SLAPP έρχεται από την όμορφη Πάτμο, όπου σε διάστημα λίγων μηνών έγιναν 4 αγωγές για συκοφαντική δυσφήμηση και ψευδή καταμήνυση εναντίον δύο περιβαλλοντικών συλλόγων και ενός δημότη του νησιού, με επίδικο και στις 4 περιπτώσεις τη διαπάλη για την προστασία του περιβάλλοντος και την προσπάθεια περιορισμού της ελεύθερης έκφρασης.

Σημειώνεται ότι η Πάτμος είναι εξοπλισμένη από την πολιτεία με ένα σύνολο προστατευτικών νόμων που στοχεύουν στη διατήρηση της φυσιογνωμίας της, με σημαντικότερο εργαλείο πολεοδομικής ισορροπίας την ψήφιση ΖΟΕ (Ζώνες Οικιστικού Ελέγχου) για τις εκτός ορίων οικισμού περιοχές, το 2001. Ετσι, στις εκτός σχεδίου περιοχές η δόμηση επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση και υπό αυστηρούς όρους, οι οποίοι δεν επιτρέπεται να είναι ευνοϊκότεροι σε σχέση με τους ισχύοντες για τις εντός σχεδίου περιοχές, ούτε να οδηγούν στην εν τοις πράγμασι δημιουργία νέων οικισμών χωρίς εγκεκριμένο πολεοδομικό σχέδιο. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το νησί έχει υποστεί λιγότερη κακοποίηση σε σχέση με άλλους τουριστικούς προορισμούς.

Μονοπάτι έγινε δρόμος πλάτους 6 μέτρων

Εντούτοις, με τη διαρκώς διογκούμενη τουριστική ζήτηση, τα τελευταία χρόνια γίνονται υπερβάσεις και παρανομίες στη δόμηση, ιδίως από ξένους προς το νησί επιχειρηματίες που επενδύουν στον τομέα του τουρισμού. Η περιοχή Λυγγίνου, στο βόρειο τμήμα του νησιού, με τρεις συνεχόμενες πανέμορφες παραλίες που καταλήγουν σε χρωματισμένους από λάβα εμβληματικούς κάβους και που περιβάλλονται από αγροτολιβαδική έκταση που ανήκει στις εκτός σχεδίου περιοχές της Πάτμου, μπήκε νωρίς στο στόχαστρο της τουριστικής εκμετάλλευσης. Παρά τη νομοθεσία, το 2010 η περιοχή κατατμήθηκε σε 11 οικόπεδα, μετά από απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Πάτμου που έδινε την άδεια στον ιδιοκτήτη της περιοχής να διαπλατύνει με δικά του έξοδα το παλαιόθεν υπάρχον μονοπάτι. Το παραδοσιακό μονοπάτι μετατράπηκε σε δημοτικό δρόμο και «νομιμοποίησε» την οικοδόμηση της περιοχής.

Απέναντι στη διαφαινόμενη οικοπεδοποίηση της περιοχής στάθηκε η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), η οποία με προσφυγή στο ΣτΕ το 2018 πέτυχε την ακύρωση της απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου (ΣτΕ 962/2018). Παρά την απόφαση του ΣτΕ, τα οικόπεδα στα οποία είχε κατατμηθεί η περιοχή καταχωρίστηκαν και στο Κτηματολόγιο, εκδόθηκαν οικοδομικές άδειες και ξεκίνησε η οικοδόμηση. Ετσι, σήμερα, το παλιό, χωμάτινο, αγροτικό μονοπάτι, πλάτους 1,5 μέτρου, έχει μεταβληθεί σε δρόμο πλάτους 6 μέτρων, ηλεκτροφωτισμένο σε όλο το μήκος του από τον δήμο και σε μεγάλο μέρος του τσιμεντωμένο, ενώ ιδιοκτήτες και μηχανικοί δημιούργησαν έναν οιονεί νέο οικισμό τουλάχιστον 10 κατοικιών.

Εκτοτε, με τη νομική κινητοποίηση της ΕΛΛΕΤ, ακολούθησαν μία επίσης καταδικαστική απόφαση από το Διοικητικό Εφετείο Πειραιά (369/2018) και νέα απόφαση του ΣτΕ (176/2023) σε έφεση θιγόμενου ιδιοκτήτη, επιτυγχάνοντας έτσι την έκδοση συνολικά τριών αποφάσεων ακύρωσης των οικοδομικών αδειών. Με την τελευταία της απόφαση η Ολομέλεια του ΣτΕ αποφάνθηκε παμψηφεί και τελεσίδικα ότι «οικόπεδο που δεν έχει πρόσωπο σε δρόμο νομίμως υφιστάμενο δεν μπορεί να οικοδομηθεί».

Ομως, η απόφαση του ΣτΕ δεν απέβη ικανή να σταματήσει τους παραβάτες, καθώς τον Ιούνιο του 2024, μετά την έκδοση οικοδομικής άδειας από την Πολεοδομία Καλύμνου, που παρέβλεψε τη δικαστική απόφαση, πραγματοποιήθηκε νέα απόπειρα οικοδόμησης στο ίδιο οικόπεδο, με τον ίδιο ιδιοκτήτη και τον ίδιο αρχιτέκτονα μηχανικό που δραστηριοποιείται στην Πάτμο, οι οποίοι είχαν αποπειραθεί να το οικοδομήσουν πριν από τις δικαστικές αποφάσεις.

Ο εμπλεκόμενος αρχιτέκτονας μηχανικός αποκαλεί το ΣτΕ «λενινιστικού χαρακτήρα πρωτοπορία στον ιερό αγώνα του οποίου σκοπός είναι η κατάργηση της Εκτός Σχεδίου Δόμησης»

Διαπιστώνοντας την παραβίαση της τελευταίας απόφασης του ΣτΕ και την εκ νέου κακοποίηση του τοπίου, ο Σύλλογος Προστασίας Περιβάλλοντος Πάτμου «Ιππόκαμπος» ανάρτησε στην ιστοσελίδα του δελτίο Τύπου που στηλίτευε αυτή την ενέργεια. Το δημοσίευμα προκάλεσε τη μήνιν του εμπλεκόμενου αρχιτέκτονα μηχανικού, που με απανωτές αναρτήσεις στο facebook καθύβριζε τόσο τον σύλλογο όσο και την ΕΛΛΕΤ.

Από την οργή του δεν ξέφυγε ούτε το ΣτΕ, για το οποίο ανέφερε ότι «πρωτοστατεί σε μία ιδιότυπη τζιχάντ εναντίον κάθε δόμησης εντός και εκτός σχεδίου, μετερχόμενο κάθε μέσου, όπως η απόφαση 176/2023, η οποία αποτελεί αναίσχυντη διαστρέβλωση του Προεδρικού Διατάγματος 24/1985 και δικαστικό πραξικόπημα». Αποκαλεί επίσης το ΣτΕ «λενινιστικού χαρακτήρα πρωτοπορία στον ιερό αγώνα του οποίου σκοπός είναι η κατάργηση της Εκτός Σχεδίου Δόμησης», ενώ διερωτάται: «Τι θα γίνει άραγε με το φαινόμενο μιας ανεξέλεγκτης δικαστικής εξουσίας, η οποία επιβάλλει στον τόπο μας τις δικές της ιδεοληψίες, όπως και εκείνες οργανωμένων μειοψηφιών;».

Βροχή μηνύσεων

Η επίθεση του εμπλεκόμενου στην υπόθεση αρχιτέκτονα μηχανικού ολοκληρώθηκε με μήνυση για συκοφαντική δυσφήμηση προς όλα τα μέλη του Δ.Σ. του συλλόγου τον Ιούλιο του 2024, έναν μήνα μετά την τελευταία απόπειρα οικοδόμησης του επίμαχου οικοπέδου. Τον ίδιο μήνα, ο ίδιος μαζί με την ιδιοκτήτρια κατέθεσαν μήνυση κατά της προέδρου της ΕΛΛΕΤ, Λυδίας Καρρά, για συκοφαντική δυσφήμηση και ψευδή καταμήνυση.

Δύο μήνες μετά, τον Οκτώβριο 2024, ακολούθησε νέα μήνυση για συκοφαντική δυσφήμηση από πλευράς του αρχιτέκτονα μηχανικού, αυτή τη φορά εναντίον του προέδρου του ιστορικού τοπικού συλλόγου των απανταχού Πατμίων «Εμμ. Ξάνθος ο φιλικός», που εκδίδει την εφημερίδα «Η Πατμιακή», για δημοσιεύσεις στο facebook της εφημερίδας που αφορούσαν τοπικά περιβαλλοντικά θέματα με πρωταγωνιστή τον εν λόγω αρχιτέκτονα μηχανικό. Και αυτό, επειδή διατήρησε στο facebook ως διαχειριστής της «Πατμιακής», για μερικές ώρες, υβριστικό σχόλιο αγνώστου με το ψευδώνυμο «Ellinon Ellada», το οποίο μόλις αντιλήφθηκε το αποδοκίμασε δημόσια και το διέγραψε οριστικά. Εδώ πρέπει να σημειωθεί ότι έχει προϋπάρξει σταθερή αρθρογραφία της «Πατμιακής», τα χρόνια των παρανομιών στο Λυγγίνο, κατά των μεθοδεύσεων που προαναφέρθηκαν.

Πέντε μήνες αργότερα, τον Μάρτιο του 2025, ακολούθησε νέα μήνυση για συκοφαντική δυσφήμηση και ψευδή καταμήνυση εναντίον της προέδρου της ΕΛΛΕΤ, από πρώην δήμαρχο της Πάτμου, για ανοικτή επιστολή της τον Δεκέμβριο του 2020 (δηλαδή 4,5 χρόνια νωρίτερα) προς την Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων Δωδεκανήσου, σχετικά με τις μεθοδεύσεις για την καταστροφή του παραδοσιακού μονοπατιού στο Λυγγίνο και τη μη αποκατάστασή του, με ευθύνη της τότε δημοτικής αρχής. Αυτή η μήνυση εκδικάστηκε στις 30 Μαΐου και η απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου της Κω ήταν αθωωτική.

Οι 4 μηνύσεις έλαβαν χώρα σε διάστημα 8 μηνών και εκπορεύονται από την ίδια ομάδα ανθρώπων που εναλλάσσονται είτε ως μάρτυρες είτε ως μηνυτές. Κοινός τόπος και στόχος και των τεσσάρων έγιναν οι περιβαλλοντικοί αγώνες στην Πάτμο για την προστασία του Λυγγίνου και η προσπάθεια παρεμπόδισης της ανεπιστρεπτί κακοποίησής της. Δεδομένου ότι αποσκοπούν σε αποτροπή άσκησης κριτικής για ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος, έχουν όλα τα χαρακτηριστικά των αγωγών eco-SLAPPS, μακραίνοντας τον κατάλογο αυτής της διακριτής κατηγορίας των καταχρηστικών αγωγών SLAPPs («Καταρρέουν η μία μετά την άλλη οι εκφοβιστικές eco-SLAPPs», «Εφ.Συν.», 12/4/2026).