ΗΔΥΚΑ: Ακριβά και… παράνομα παιχνίδια με το αίμα

Ποιος αιμοδοτεί ποιον, τελικά, στο Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας, τον οργανισμό που έχει την ευθύνη να φτάνει το αίμα των εθελοντών αιμοδοτών ασφαλές σε όσους το έχουν ανάγκη; Δεν αναρωτιόμαστε κυριολεκτικά, αλλά μεταφορικά, μια και η ασφαλής ροή του αίματος στο κεντρικό σύστημα και σε όλα τα νοσοκομεία της χώρας, ώστε να αποτρέπονται μοιραία λάθη εις βάρος μεταγγιζόμενων, προϋποθέτει αξιόπιστη υποδομή, επένδυση, άρα, και οικονομική «αιμοδοσία». Αλλά, όπως έλεγαν και οι Λατίνοι, όταν μια αναγκαία υποδομή χρηματοδοτείται με σημαδεμένα χαρτιά, non olet pecunia, sed sanguis (= δεν μυρίζει χρήμα, αλλά αίμα). Έτσι η μεταφορά ξαναγίνεται οδυνηρή κυριολεξία.

Στην περίπτωση του Εθνικού Κέντρου Αιμοδοσίας (ΕΚΕΑ) και του κεντρικού πληροφοριακού συστήματος αιμοδοσίας που θα αντικαταστήσει τα τοπικά και ασύνδετα μεταξύ τους συστήματα των νοσοκομείων, πέφτουμε σε μια κραυγαλέα υπόθεση διπλής χρηματοδότησης του ίδιου έργου από διαφορετικά ευρωπαϊκά ταμεία σε διάστημα 3 ετών. Πράγμα που είναι εντελώς παράνομο, σύμφωνα με τους κανονισμούς της Ε.Ε. Τόσο οι Κανονισμοί του ΕΣΠΑ όσο και του Ταμείου Ανάκαμψης επαναλαμβάνουν ρητά τον θεμελιώδη κανόνα απαγόρευσης της διπλής χρηματοδότησης στην ΕΕ. Οι έρευνες του OLAF και οι πολύ οξύτατες παρατηρήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου για τις «τρύπες» που άφηναν οι χαλαρές διαδικασίες του ΤΑΑ είναι πολύ πρόσφατες για να τις αγνοήσει κανείς. Και δεν ξέρουμε πώς θα αντιδρούσαν αυτές και άλλες αρμόδιες αρχές της Ε.Ε. αν ανακάλυπταν ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση του συστήματος αιμοδοσίας το κόστος της δεύτερης παράτυπης χρηματοδότησης του ίδιου έργου από το ΤΑΑ είναι οκταπλάσιο της πρώτης, από το ΕΣΠΑ.

Το χρονικό της υπόθεσης έχει ως εξής:

● Τον Απρίλιο του 2022 το ΕΚΕΑ και η ΕΔΥΤΕ Α.Ε. (Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας) ανακοίνωσαν την έναρξη υλοποίησης του έργου για την «Προμήθεια λογισμικού αιμοδοσιακού πληροφοριακού συστήματος βασισμένου στη χρήση τεχνολογιών διαδικτύου», με στόχο την «ουσιαστική αναβάθμιση της οργάνωσης και ηλεκτρονικοποίησης του Εθνικού Συστήματος Αιμοδοσίας». Η συμφωνία αποτέλεσε επέκταση υφιστάμενου έργου («Κεντρικές ηλεκτρονικές υπηρεσίες Διαχείρισης Εθνικού Μητρώου Εθελοντών Αιμοδοτών») με στόχο, όπως αναφερόταν, «το Εθνικό Σύστημα Αιμοδοσίας να μπορέσει να εφαρμόσει αποτελεσματικά τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις ποιότητας και ιχνηλασιμότητας των προϊόντων αίματος και να βελτιώσει την εσωτερική οργάνωση και λειτουργία των υπηρεσιών αιμοδοσίας, των κέντρων αίματος και του ΕΚΕΑ». Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το ΕΣΠΑ και κόστισε περίπου 1,5 εκατ. ευρώ πλέον ΦΠΑ. Παραδόθηκε τον Αύγουστο του 2024.

● Ενώ το νέο κεντρικό πληροφοριακό σύστημα αιμοδοσίας βρισκόταν σε διαδικασία εφαρμογής για σχεδόν δυο χρόνια, το υπουργείο Υγείας προχώρησε μέσω της ΗΔΥΚΑ (Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση Υγείας και Κοινωνικής Ασφάλισης) σε μια νέα παράλληλη διαδικασία ανάθεσης της επαναγοράς των τοπικών συστημάτων αιμοδοσίας στα νοσοκομεία, που σταδιακά σταματούσαν να λειτουργούν λόγω της εγκατάστασης του κεντρικού συστήματος του Εθνικού Κέντρου Αιμοδοσίας. Το κόστος αυτής της επαναγοράς ήταν 12,1 εκατ. (15 εκατ. μαζί με τον ΦΠΑ) και έσπασε σε τρεις εκτελεστικές συμβάσεις που υπογράφηκαν στις 16 Μαρτίου 2026, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

● Το «νέο» έργο είναι καμουφλαρισμένο πίσω από τη συμφωνία-πλαίσιο του 2023 για υλοποίηση του έργου «Βελτίωση της Ψηφιακής Ετοιμότητας των Νοσοκομείων», το οποίο εντάχθηκε στα ΤΑΑ (με κωδικό ΟΠΣ ΤΑ 5162373) και συνολικό προϋπολογισμό 173 εκατ. (τα 139 από το ΤΑΑ). Το αρχικό συνολικό έργο, μέσα από διαγωνιστική διαδικασία, έσπασε σε τρία τμήματα και μοιράστηκε σε τρεις κοινοπραξίες. Ανάμεσα στα 10 υποέργα του περιλαμβάνεται και η «ψηφιακή αναβάθμιση Εθνικού Κέντρου Αιμοδοσίας», χωρίς να καθίσταται σαφές αν και σε τι διακρίνεται από το «κεντρικό πληροφορικό σύστημα αιμοδοσίας» που ήδη «έτρεχαν» η ΕΔΥΤΕ και το ΕΚΕΑ.

● Ως «παράρτημα» της συμφωνίας-πλαίσιο, χωρίς νέα διαγωνιστική διαδικασία, τον περασμένο Μάρτιο η ΗΔΥΚΑ υπέγραψε τρεις πανομοιότυπες εκτελεστικές συμβάσεις με τίτλο «Σύστημα αιμοδοσίας και Ψηφιακό Εργαλείο Αξιολόγησης της Εμπειρίας του Ασθενή στα Νοσοκομεία». Στην περιγραφή του φυσικού αντικειμένου του έργου στις συμβάσεις αυτές τα πράγματα γίνονται σαφέστατα: «Σκοπός του έργου είναι η δημιουργία ενός εύχρηστου και διαλειτουργικού συστήματος αιμοδοσίας που να αντιστοιχίζει γρήγορα και με ακρίβεια τα στοιχεία των ασθενών που έχουν ανάγκη μετάγγισης με τις διαθέσιμες μονάδες αίματος». Ακριβώς ο ίδιος με τον σκοπό του έργου που έχει ήδη παραδώσει η ΕΔΥΤΕ.

● Στις τρεις συμβάσεις, τα νοσοκομεία όλης της χώρας μοιράζονται σε τρεις ομάδες. Η κοινοπραξία COMPUTER TEAM και NETCOMPANY (της οικογένειας Τρασανίδη με έδρα τη Θεσσαλονίκη η πρώτη, της ομώνυμης δανέζικης πολυεθνικής η δεύτερη, που έχει εδώ και δύο χρόνια εξαγοράσει την Intrasoft του ομίλου Κόκκαλη) αναλαμβάνει το έργο για 55 νοσοκομεία, έναντι 4,9 εκατ. (+ΦΠΑ 24%). Η NOVA ICT Α.Ε του ομίλου Βαρδινογιάννη αναλαμβάνει το έργο «Σύστημα Αιμοδοσίας και Τράπεζας Αίματος» σε 18 νοσοκομεία, έναντι 3,2 εκατ. (+ΦΠΑ 24%). Η τρίτη σύμβαση, έναντι 3,9 εκατ. ευρώ (+ ΦΠΑ 24%), με το ίδιο ακριβώς αντικείμενο, θα καλύψει τα υπόλοιπα 33 νοσοκομεία της χώρας και την αναλαμβάνει η UNISYSTEMS-OTE. Του ομίλου Φέσσα η πρώτη εταιρεία, σταθερού εργολάβου ψηφιακών έργων του Δημοσίου, του γερμανικού κράτους (Deutsche Telekom) πλέον η δεύτερη, με προφανή συνδετικό κρίκο τους τον κ. Μιχάλη Τσαμάζ, που μετά την πολυετή θητεία του ως επικεφαλής του ΟΤΕ μετεγράφη ως πρόεδρος στη UniSystems (είναι επίσης πρόεδρος της ισραηλινής πλέον Intracom Defense).

● Το παράδοξο των τριών εκτελεστικών συμβάσεων -βάσει των οποίων μέχρι τις 30 Ιουνίου πρέπει να παραδοθούν έργα που ανατέθηκαν μόλις στις 16 Μαρτίου- είναι ότι ξαναγοράζονται τα συστήματα αιμοδοσίας των νοσοκομείων που σταδιακά παροπλίστηκαν μετά την εγκατάσταση του λογισμικού που παρέδωσε τον Αύγουστο η ΕΔΥΤΕ, διότι δεν εξυπηρετούν τις ανάγκες κεντρικής διαχείρισης της αιμοδοσίας στη χώρα. Εξίσου παράδοξο είναι ότι στο «νέο» έργο δεν φαίνεται πουθενά ο ρόλος του κατ’ εξοχήν αρμόδιου φορέα, του εποπτευόμενου από το υπουργείο Υγείας Εθνικού Κέντρου Αιμοδοσίας.

Με κόστος μόλις 1,7 εκατ. και εγγύηση ώς το 2028 το λογισμικό της ΕΔΥΤΕ

Η αρχική σύμβαση προμήθειας λογισμικού για το κεντρικό πληροφοριακό σύστημα αιμοδοσίας υπογράφηκε έπειτα από ανοικτό διεθνή διαγωνισμό που διενήργησε η ΕΔΥΤΕ για λογαριασμό του ΕΚΕΑ τον Φεβρουάριο του 2022 (αρ. πρωτ. 3266/28.02.2022), με ανάδοχο την κοινοπραξία «COSMOS BUSINESS SYSTEMS ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ – ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ». Η άδεια χρήσης του λογισμικού, αξίας 1,5 εκατ. ευρώ, παραλήφθηκε μεν από την ΕΔΥΤΕ, αλλά η σύμβαση λύθηκε μονομερώς γιατί ο ανάδοχος διεκδίκησε ουσιαστική αλλαγή των συμβατικών όρων.

Το αποτέλεσμα ήταν να μην ολοκληρωθεί η παραμετροποίηση του λογισμικού σε όλες τις αιμοδοσίες της χώρας. Προχωράει όμως με άλλες συμβάσεις που συνήψε τον περασμένο Φεβρουάριο η ΕΔΥΤΕ με τις εταιρείες CLOUDWAY και INFOMEDICAL για 48 νοσοκομεία με μονάδες αιμοδοσίας, έναντι αμοιβής 60.000 ευρώ για κάθε εταιρεία. Επιπλέον, στις αρχές του 2025 η ΕΔΥΤΕ και η κοινοπραξία Cosmos-Δυναμική υπέγραψαν συμφωνία εγγύησης για παροχή νέων εκδόσεων του λογισμικού μέχρι τον Αύγουστο του 2028, και μάλιστα χωρίς αμοιβή. Επομένως, το συνολικό κόστος λειτουργίας του λογισμικού αιμοδοσίας που παρέδωσε η ΕΔΥΤΕ στο ΕΚΕΑ δεν ξεπέρασε τα 1,7 εκατ. ευρώ, ενώ τώρα απειλείται να παραγκωνιστεί από το πολύ ακριβότερο και αμφίβολης προστιθέμενης αξίας έργο της ΗΔΥΚΑ.

Καταγγελίες από μεταγγιζόμενους και εργαζόμενους

Το θέμα έχει απασχολήσει ήδη τη Βουλή. Κατά τη συζήτηση νομοσχεδίου στην Επιτροπή Δημόσιας Διοίκησης, Δημόσιας Τάξης και Δικαιοσύνης, στις 21 Μαΐου, βουλευτές της αντιπολίτευσης και ιδιαίτερα η βουλεύτρια της Νέας Αριστεράς Θεανώ Φωτίου είχαν κάνει λόγο για «μέγα σκάνδαλο διασπάθισης εθνικών και κοινοτικών χρημάτων με το αίμα, που θα φέρει πάλι την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στη χώρα μας». Επίκαιρες ερωτήσεις είχαν καταθέσει ο ανεξάρτητος βουλευτής Μάριος Σαλμάς, όπως και βουλευτές της Νίκης, ενώ πολύ ουσιαστικές ήταν οι καταγγελίες του Συλλόγου των Εργαζομένων στο ΕΚΕΑ, όπως και των άμεσα ενδιαφερόμενων και συστηματικά μεταγγιζόμενων. Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Πασχόντων από Μεσογειακή Αναιμία και Δρεπανοκυτταρική Νόσο είχε κάνει λόγο για άκρως επικίνδυνες μεθοδεύσεις του υπουργείου Υγείας με το αίμα.

Η επικάλυψη καθιστά παράνομες απευθείας αναθέσεις τις τρεις συμβάσεις

Με δεδομένη την εξόφθαλμη αλληλεπικάλυψη του έργου που παρέδωσε η ΕΔΥΤΕ και των «νέων» έργων που ανέθεσε η ΗΔΥΚΑ στις τρεις κοινοπραξίες, η οποία συνιστά σαφή παραβίαση του κανόνα «απαγόρευση διπλής χρηματοδότησης», στις εκτελεστικές συμβάσεις της ΗΔΥΚΑ με τους εργολάβους της χρειάστηκε να προβλεφθούν κάποια τρικ: Αν και τα τοπικά πληροφοριακά συστήματα των νοσοκομείων διαθέτουν ήδη άδειες χρήσης του αντίστοιχου λογισμικού που τελικά αφορούν προμήθεια αδειών χρήσης τοπικών πληροφοριακών συστημάτων αιμοδοσίας που τα περισσότερα νοσοκομεία έχουν ήδη, στις τρεις πανομοιότυπες συμβάσεις έχει προβλεφθεί ότι «στα νοσοκομεία που υπάρχει ήδη εγκατεστημένο λογισμικό λόγω της ανάγκης μετεγκατάστασης στο H-Cloud (Κυβερνητικό Νέφος Τομέα Υγείας), οι νέες εκδόσεις που θα εγκατασταθούν θα δοθούν με νέα αδειοδότηση, όπως απαιτείται». Έτσι, τα συστήματα αιμοδοσίας των νοσοκομείων θα ξαναπάρουν άδειες χρήσης από τους εργολάβους της ΗΔΥΚΑ. Προφανώς για να «αιμοδοτηθούν» με το αναγκαίο χρήμα οι συμβάσεις τους.

Σε κάθε περίπτωση, κατά τη σοβαρά τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία εργαζομένων του ΕΚΕΑ και φορέων μεταγγιζόμενων πολιτών, οι τρεις εκτελεστικές συμβάσεις της ΗΔΥΚΑ με τις κοινοπραξίες πρέπει να θεωρηθούν όχι μόνο παράτυπες λόγω διπλής χρηματοδότησης από την Ε.Ε., αλλά και παράνομες απευθείας αναθέσεις:

● Η συμφωνία-πλαίσιο της ΗΔΥΚΑ με τις τρεις κοινοπραξίες «Βελτίωση της Ψηφιακής Ετοιμότητας των Νοσοκομείων» δεν προέβλεπε την προμήθεια έτοιμου λογισμικού συστήματος αιμοδοσίας, όπως προβλέπουν οι τρεις εκτελεστικές συμβάσεις.

● Στη διακήρυξη του έργου η ΗΔΥΚΑ αναφέρει σαφώς ότι τα προτεινόμενα λογισμικά συστήματα «θα δύναται να εφαρμοσθούν στα νοσοκομεία υπό την προϋπόθεση ότι δεν καλύπτεται η λειτουργικότητά τους από άλλες οριζόντιες δράσεις, έργα ή συστήματα του υπουργείου Υγείας ή του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης».

Η προϋπόθεση αυτή καταστρατηγείται με τις εκτελεστικές συμβάσεις, αφού από τον Αύγουστο του 2024 χρησιμοποιείται ήδη το λογισμικό που είχε προμηθεύσει η ΕΔΥΤΕ. Επιπλέον, οι συμβάσεις δεν προβλέπουν καν υποχρέωση των αναδόχων να περιλάβουν οικονομικές προσφορές για τα συστήματα που εκ του περισσού θα προμηθεύσουν.

● Ετσι, στην πράξη, με το πρόσχημα της προϋπάρχουσας συμφωνίας-πλαίσιο ΗΔΥΚΑ-κοινοπραξιών, οι τρεις συμβάσεις βαφτίστηκαν «εκτελεστικές», παρακάμπτοντας την υποχρέωση διαγωνισμών και καταλήγοντας να αποτελούν παράνομες απευθείας αναθέσεις.