Oι Καναδοί που μας έβαλαν τα… γυαλιά!

Λιτά, χαμηλά μπάνγκαλοου στο χρώμα της άμμου, «ενσωματωμένα» στον λόφο του Αγίου Νικολάου στην Κρήτη, πέτρινα δρομάκια και σκαλοπάτια ανάμεσα σε ελιές, θυμάρια, δεντρολίβανα ή λεβάντες, ήχοι από καρδερίνες και τριζόνια… To Μinos Palace, μικρός επίγειος παράδεισος, είναι ένα παράδειγμα αρχιτεκτονικής ενταγμένης στη φύση αλλά και ένα παράδειγμα πώς η σύγχρονη τέχνη συνομιλεί με το φυσικό περιβάλλον και εμπλουτίζει την ανθρώπινη εμπειρία.

Και αυτό, χάρη στο Βραβείο Τέχνης του Ιδρύματος Γεωργίου & Αριστέας Μαμιδάκη που απονέμεται κάθε χρόνο έπειτα από ανοιχτή πρόσκληση και γνωμοδότηση έγκυρης κριτικής επιτροπής σε εικαστικές εγκαταστάσεις, που στη συνέχεια υλοποιούνται και μένουν μόνιμα σε αυτήν την όμορφη γωνιά της Κρήτης, συνθέτοντας μια μοναδική συλλογή σύγχρονης τέχνης.

Φέτος, στην έκτη του έκδοση, το βραβείο επιβεβαίωσε τον διεθνή χαρακτήρα του καθώς απονεμήθηκε σε ένα καλλιτεχνικό δίδυμο από τον Καναδά, την Caitlind Brown και τον Wayne Garrett, για το έργο τους «Chronotopia». Το έργο εγκαινιάστηκε το Σάββατο 6 Ιουνίου, με ζέστη και ελαφρύ αεράκι, με κεράσματα, παραδοσιακή μουσική και πολλούς προσκεκλημένους. Σίγουρα μας έβαλε τα… γυαλιά στον τρόπο που βλέπουμε γύρω μας και εντός μας, καθώς αποτελείται από 1.500 στρώματα οπτικών φακών!

Στημένο πάνω σε προεξοχή βράχου, «μπαλκόνι» με θέα τη θάλασσα, η τοποειδική (site specific) εγκατάσταση αποτελείται από διαφανείς φακούς πρεσβυωπίας πάνω σε μεταλλικά τόξα που θυμίζουν πλέγμα κλαδιών και περιβάλλουν τον επισκέπτη. Ενα έργο παιχνιδιάρικο, λαμπερό και μαγευτικό, σίγουρα εμπειρικό, καθώς γίνεσαι μέρος της εγκατάστασης, σκύβεις και παρατηρείς μέσα από τους φακούς «ψηφίδες» από τον ορίζοντα, τα κύματα, το φως, τις πέτρες, τα φυτά, τα μικρά ερπετά ή τους ανθρώπους που προβάλλουν με διαφορετικούς τρόπους: μικραίνουν, μεγεθύνονται, παραμορφώνονται, μετατοπίζονται, τεμαχίζονται. Μάλιστα, η Caitlind μας είπε ότι είδε και μια μεγάλη μαύρη σκιά, σαν καρχαρία, να κολυμπά κάτω από το νερό!

Ανακυκλωμένα υλικά

Οι φακοί προσφέρουν πολλαπλές αναγνώσεις του τοπίου, παραπέμπουν στους διαφορετικούς τρόπους αντίληψης του κόσμου και το έργο μεταμορφώνεται από αντικείμενο θέασης σε πεδίο συνάντησης και συμμετοχής. Σημασία έχει ότι οι φακοί που χρησιμοποίησαν οι δημιουργοί αντανακλούν την οικολογική τους συνείδηση, καθώς προέρχονται από το Canadian Lions Eyeglass Recycling Centre στο Κάλγκαρι όπου ζουν, που ανακυκλώνει μεταχειρισμένα γυαλιά και τα διαθέτει δωρεάν σε ανθρώπους σε περισσότερες από 70 χώρες.

«Ενθουσιασμένοι» που αποτελούν μέρος αυτής της σπουδαίας εικαστικής συλλογής, «ευγνώμονες» για την υπέροχη πολυήμερη φιλοξενία που τους έδωσε την ευκαιρία για τη δημιουργία αυτού του έργου δήλωσαν οι δυο καλλιτέχνες, οι οποίοι, έπειτα από εντατική (και αναζωογονητική δίπλα στη θάλασσα) εργασία, μας υποδέχτηκαν στα εγκαίνια. Και να φανταστεί κανείς ότι μέχρι πρότινος δεν ήξεραν για το βραβείο που καθιέρωσε η διορατική επιχειρηματίας Τζίνα Μαμιδάκη. Κάποιοι φίλοι τους στο Κάλγκαρι τους ενημέρωσαν και θεώρησαν πρόκληση να κάνουν ένα έργο που δεν έχει σχέση με το τοπίο του Καναδά αλλά με τη Μεσόγειο, τη θάλασσα, την ιστορία και τη μυθολογία της Κρήτης, το Chronotopia, που αντανακλά και συνυφαίνει τις έννοιες του χρόνου και του τόπου.

Ζευγάρι στην τέχνη αλλά και στη ζωή εδώ και 15 χρόνια, η Caitlind και ο Wayne, που ξεκίνησαν από τα σπουδαστικά τους χρόνια με προβολές πολλαπλών οθονών, συνέχισαν με φωτεινά γλυπτά, εγκαταστάσεις και παρεμβάσεις στον χώρο, μοιάζει να συμπληρώνουν ο ένας τον άλλον σαν το κύμα με την άμμο καθώς μιλούν. Τονίζουν ότι με το έργο τους θέλουν να δείξουν πώς αλλάζει η πραγματικότητα μέσα από τους φακούς, την ίδια στιγμή, ανάλογα με την οπτική. Πως θέλουν να είναι σε ανθρώπινη κλίμακα τα έργα τους.

Πως ενδιαφέρονται για το στοιχείο της έκπληξης, να κεντρίσουν την προσοχή και να προσφέρουν διαφορετικές θεάσεις του κόσμου με τους φακούς: από κοντά και από μακριά, αλλά και με το φως του ήλιου ή του φεγγαριού, με την ανθρώπινη παρουσία ή απουσία. «Αυτό που βιώνουμε ως κοινή πραγματικότητα είναι υποκειμενικό, καθένας το αντιλαμβάνεται με τον δικό του τρόπο», τονίζουν. «Οι φακοί κατακερματίζουν τον κόσμο γύρω μας σε στιγμές, που εκτυλίσσονται παράλληλα και γίνονται διαφορετική εμπειρία για τον καθένα. Θέλαμε να εστιάσουμε στις πολλαπλές οπτικές και τη διαφορετικότητα των αντιλήψεων».

Ισως τελικά ο επισκέπτης να νιώσει ότι «βλέπει σαν αράχνη», όπως είπε ο γνωστός εικαστικός και μέλος της επιτροπής του βραβείου, Αλέξανδρος Ψυχούλης. Το Chronotopia «συμπυκνώνει βασικά ερωτήματα που απασχολούν τους καλλιτέχνες: την υποκειμενικότητα της εμπειρίας, τη ρευστότητα του χρόνου και τη διαρκή διαπραγμάτευση ανάμεσα στο άτομο και το σύνολο», όπως επισημαίνει ο καλλιτεχνικός διευθυντής Σωτήρης Μπαχτσετζής, ο οποίος μαζί με τη διευθύντρια Γιώτα Δημητρίου και τη συντονίστρια Δάφνη Κρέμα μας ξενάγησαν εκεί όπου άρχισαν όλα. Δηλαδή, στο γειτονικό Minos Beach Art Hotel, που αποτελεί ένα υπαίθριο πάρκο γλυπτικής με δημόσιο χαρακτήρα, καθώς περιλαμβάνει σημαντικά έργα σύγχρονης τέχνης (με τις υπογραφές των Κ. Βαρώτσου, Γ. Γυπαράκη, Λίντα Μπένγκλις, Γ. Λάππα, Γ. Παρμακέλη, Ρ. Παπασπύρου, Α. Σκούρτη, Χρ. Πετρίδη, C. Campos, Δ. Ντοκατζή, Ελ. Μυλωνά, κ.ά.) και είναι ανοιχτό για όλους, όχι μόνο για τους ενοίκους των ξενοδοχείων.

Ηδη από τα τέλη της δεκαετίας του ’80, η Τζίνα Μαμιδάκη προσφέρει χρόνο και χώρο σε σύγχρονους καλλιτέχνες για ελεύθερη έκφραση και καλλιτεχνική δημιουργία, με βραβεία, συμπόσια, προγράμματα φιλοξενίας, ενισχύοντας την καλλιτεχνική πρωτοπορία και τη σύνδεση της τέχνης με τον τόπο.

Γίνεται αντιληπτό ότι τέτοια έργα μεγάλης κλίμακας δεν είναι εύκολο να υλοποιηθούν, να εκτεθούν μόνιμα στον Αγιο Νικόλαο, χωρίς το Ιδρυμα Γ. & Α. Μαμιδάκη, που φροντίζει και για τη συντήρησή τους. Τα τελευταία χρόνια το βραβείο προσελκύει εκατοντάδες συμμετοχές από όλο τον κόσμο. Φέτος κατατέθηκαν 450 προτάσεις από 65 χώρες, καταδεικνύοντας τον δυναμισμό και την απήχηση του θεσμού.