Στη διαδικτυακή έκδοση της Εφημερίδας των Συντακτών δημοσιεύτηκε στις 9 Ιουνίου ένα άρθρο του κ. Κωστή Καζαμιάκη με τίτλο «Το ελληνικό αλφάβητο είναι η μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου».
Ενώ συμφωνώ με ορισμένες απόψεις του συντάκτη, όπως ότι η ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει από τα ξένα δάνεια, βρίσκω ορισμένες υπερβολές και ανακρίβειες στο άρθρο, τις οποίες θα ήθελα να επισημάνω στο πλαίσιο ενός εποικοδομητικού διαλόγου.
Καταρχάς, ανάμεσα στα αποφθέγματα για την ελληνική γλώσσα, που παραθέτει ο κ. Καζαμιάκης στην αρχή του άρθρου του, υπάρχουν ορισμένα που δεν έχουν ειπωθεί έτσι.
Δεν υπάρχει στο έργο του Κικέρωνα το απόφθεγμα «Ει θεοί διαλέγονται, την των Ελλήνων γλώττη χρώνται», είτε στα ελληνικά είτε στα λατινικά. Το πιο κοντινό που έχει γράψει ο Κικέρων σχετικά, στο έργο του Brutus, 31.120f είναι Quis enim uberior in dicendo Platone? Iovem sic aiunt philosophi, si Graece loquatur, loqui δηλαδή «Γιατί ποιος είναι πιο πλούσιος και πληθωρικός στον λόγο από τον Πλάτωνα; Οι φιλόσοφοι λένε πως, αν ο Δίας μιλούσε ελληνικά, έτσι θα μιλούσε». Κάτι παρόμοιο αναφέρει ο Πλούταρχος στον Βίο Κικέρωνος: «πολλὰ δ᾿ αὐτοῦ καὶ ἀπομνημονεύουσιν, οἷον [. . .] περὶ τῶν Πλάτωνος διαλόγων, ὡς τοῦ Διός, εἰ λόγῳ χρῆσθαι πέφυκεν, οὕτως ⟨ἂν⟩ διαλεγομένου» δηλαδή «Πολλά λόγια του τα θυμούνται και τα αναφέρουν, όπως, για παράδειγμα, το εξής […] σχετικά με τους διαλόγους του Πλάτωνα: ότι, αν ο Δίας είχε από τη φύση του την ικανότητα να μιλά, έτσι ακριβώς θα συνομιλούσε».
Επομένως, η άποψη του Κικέρωνα είναι ότι αν ο Δίας μιλούσε, θα μιλούσε όπως ο Πλάτωνας· ύμνος στην καλλιέπεια του Πλάτωνα είναι.
Προβληματικό είναι και το ρητό που αποδίδεται στον Γαλιλαίο, ότι δήθεν έγραψε «Η μεγαλύτερη ανακάλυψη του ανθρώπου είναι το ελληνικό αλφάβητο». Στην πραγματικότητα, ο Γαλιλαίος, στο έργο του Dialogo sopra i due massimi sistemi, εκθειάζει την επινόηση της γραφής από τον άνθρωπο. Γράφει: «con i vari accozzamenti di venti caratteruzzi sopra una carta. Sia questo il sigillo di tutte le ammirande invenzioni umane», δηλαδή: «συνδυάζοντας ποικιλοτρόπως είκοσι γραμματάκια πάνω σε ένα χαρτί. Ας είναι αυτό το επιστέγασμα όλων των θαυμαστών ανθρώπινων επινοήσεων».
Ο Γαλιλαίος λοιπόν δεν μιλάει για το ελληνικό αλφάβητο παρά για την επινόηση της γραφής και του αλφαβήτου γενικώς!
Ενώ ισχύει αυτό που γράφει ο κ. Καζαμιάκης, ότι δηλαδή το ελληνικό αλφάβητο ενέπνευσε το λατινικό, το κυριλλικό και το γοτθικό αλφάβητο, στο άρθρο αποσιωπάται ότι και το ελληνικό αλφάβητο προέρχεται από το φοινικικό, όπως δέχονται όλοι οι γλωσσολόγοι και όπως και οι ίδιοι οι αρχαίοι Έλληνες αναγνώριζαν. Η φοινικική προέλευση φαίνεται και από τις ονομασίες των γραμμάτων: το άλφα δεν θα πει τίποτα στα ελληνικά, ούτε το βήτα, ούτε το γάμμα, ούτε το δέλτα -ενώ άλεφ σημαίνει βόδι, μπετ σημαίνει σπίτι, γκίμελ σημαίνει καμήλα και ντάλετ σημαίνει πόρτα- και, επιπλέον, η μορφή των γραμμάτων θυμίζει, λίγο ή πολύ, τα αντίστοιχα αντικείμενα, για παράδειγμα το σύμβολο του άλεφ παραπέμπει όντως σε κεφάλι βοδιού.
Στην κατακλείδα του άρθρου του ο κ. Καζαμιάκης υποστηρίζει ότι «η ελληνική γλώσσα έχει πλήρη και ουσιαστική αντιστοιχία ανάμεσα στην ίδια την λέξη και στην έννοια της». Η άποψη αυτή φαίνεται να αντιβαίνει στη βασική αρχή της γλωσσολογίας, που διατύπωσε ο de Saussure, την «αυθαιρεσία του γλωσσικού σημείου». Δεν υπάρχει καμιά φυσική και αιτιολογημένη σχέση ανάμεσα στο σημαίνον και το σημαινόμενο, δηλ. δεν υπάρχει κάποιος εγγενής λόγος που π.χ. το νόστιμο κόκκινο φρούτο το λέμε μήλο· η σχέση είναι αποτέλεσμα της κοινωνικής σύμβασης. Το παράδειγμα της σύνθετης λέξης «εντελέχεια» που φέρνει ο κ. Καζαμιάκης, δείχνει απλώς ότι οι σύνθετες λέξεις αναλύονται στα συστατικά τους στοιχεία, και ότι οι σύνθετες λέξεις έχουν ετυμολογική διαφάνεια. Αλλά αυτό ισχύει για όλες τις γλώσσες!
Η ελληνική γλώσσα είναι πράγματι πολύ όμορφη και πολύ ενδιαφέρουσα γλώσσα με μακρότατη ιστορία· δεν έχει ανάγκη ούτε από κατασκευασμένα ρητά ούτε από αντιεπιστημονικά επιχειρήματα. Η μεγαλύτερη τιμή που θα μπορούσαμε να της κάνουμε θα ήταν να τη μελετάμε με επιστημοσύνη και να τη χρησιμοποιούμε με καλαισθησία, ακρίβεια και φαντασία. Ιδού στάδιον δόξης λαμπρόν.
-320x213.png)
