Ανοιχτή η πόρτα της Ε.Ε. για την Ουκρανία;

Το ευρωπαϊκό μονοπάτι της Ουκρανίας αναμένεται να ξεκινήσει τη Δευτέρα στο Λουξεμβούργο στη Διακυβερνητική Διάσκεψη που θα πραγματοποιηθεί στο περιθώριο του Συμβουλίου των υπουργών Εξωτερικών. Ξεχωριστή διάσκεψη θα γίνει για τη Μολδαβία, αφού -προς το παρόν τουλάχιστον- οι δύο χώρες πάνε… πακέτο.

Είναι ένα σημαντικό βήμα για τις Βρυξέλλες, αφού ύστερα από το επίμονο «βέτο» του τέως Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Ορμπαν ο νέος ηγέτης της χώρας Πέτερ Μάγιαρ έδωσε το «πράσινο» φως για την έναρξη των πρώτων επίσημων ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Ουκρανίας. Δεν ήρθε «αναίμακτα». Κίεβο και Βουδαπέστη δούλεψαν εντατικά για να κλείσουν συμφωνία για την ουγγρική μειονότητα της Ουκρανίας.

Θα είναι μια ιστορική στιγμή για το Κίεβο, που εδώ και καιρό ζητούσε να ανοίξει την πόρτα της Ε.Ε. Την τελετή θα «συνοδεύσει» το άνοιγμα του πρώτου διαπραγματευτικού cluster (κεφαλαίου) που αφορά τις προϋποθέσεις τις οποίες τα κράτη-μέλη έχουν θέσει για τις χώρες που είναι υπό ένταξη στην Ε.Ε. Το πρώτο αυτό κεφάλαιο αφορά έξι βασικούς τομείς πολιτικής και αποτελεί το πρώτο από τα συνολικά 33 διαπραγματευτικά κεφάλαια που θα πρέπει να ολοκληρώσει η Ουκρανία για να ενταχθεί στην Ενωση.

Η έναρξη της διαδικασίας δεν σημαίνει και ένταξη της Ουκρανίας ή της Μολδαβίας. Οι Βρυξέλλες παραδέχονται ότι υπάρχει ένα «μομέντουμ διεύρυνσης», αλλά διπλωμάτες πολλών χωρών επιμένουν ότι η διαδικασία ένταξης στην Ε.Ε. θα πρέπει να βασίζεται σε μεταρρυθμίσεις και επιτεύγματα των χωρών που επιθυμούν να γίνουν μέλη της ευρωπαϊκής οικογένειας.

Στο μεταξύ τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. αναγνωρίζουν ότι χρειάζεται να φέρουν κοντά τους την Ουκρανία. Δεν είναι μόνο η στρατιωτική και οικονομική βοήθεια που έχουν ήδη δώσει, για την οποία επιδιώκουν μια επιτήρηση. Είναι και το γεγονός ότι το θέμα της ένταξης στην Ε.Ε. της Ουκρανίας τίθεται συχνά ως προϋπόθεση για την επόμενη μέρα του πολέμου.

Σε αυτό το πνεύμα ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει μιλήσει για ένα υβριδικό μοντέλο ένταξης, με το καθεστώς του «συνδεδεμένου μέλους» (associate member) για την Ουκρανία. Η ιδέα Μερτς ξεκίνησε ένα γαϊτανάκι εγγράφων που ουσιαστικά μιλούν για τη δημιουργία μιας στρατηγικής «προένταξης». Πρόκειται για τη σταδιακή ενσωμάτωση των υποψήφιων χωρών σε επιμέρους πολιτικές και δομές της Ε.Ε. όσο εξελίσσεται η πρόοδος στις μεταρρυθμίσεις. Η πρόταση μιλάει και για δυνατότητα αναστολής των προνομίων σε περίπτωση οπισθοδρόμησης.

Αυτό το μεσοβέζικο καθεστώς θα δώσει στο Κίεβο την προνομιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά, αλλά και τη συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα όπως το Erasmus+ και το Horizon Europe. Επίσης ενισχυμένη συνεργασία σε θέματα άμυνας και ασφάλειας και σταδιακή απόδοση καθεστώτος παρατηρητή σε θεσμικά όργανα της Ε.Ε. Θα συμμετέχει σε συμβούλια και συνόδους κορυφής, αλλά χωρίς δικαίωμα ψήφου.

Αυτή η πρόταση κερδίζει έδαφος. Με κοινό έγγραφό τους η Γαλλία και η Γερμανία με την Ολλανδία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο διατύπωσαν παρόμοιες ιδέες. Οχι μόνο για τις Ουκρανία και Μολδαβία, αλλά και για χώρες των Δυτικών Βαλκανίων όπως το Μαυροβούνιο και η Αλβανία.

Το έγγραφο προτείνει επίσης μια νέα «ρήτρα διασφάλισης» που θα επιτρέπει στην Ε.Ε. να λαμβάνει προστατευτικά μέτρα εάν τα νέα μέλη υποχωρήσουν όσον αφορά τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου ή την ελευθερία του Τύπου.

Στον αντίποδα οι ηγέτες οκτώ σκανδιναβικών και βαλτικών χωρών εξέφρασαν την περασμένη Τρίτη την υποστήριξή τους στη «μη αναστρέψιμη πορεία» της Ουκρανίας προς την ένταξή της στο ΝΑΤΟ και στην Ευρωπαϊκή Ενωση «το συντομότερο δυνατό», σε κοινή δήλωση που υιοθετήθηκε στην περιφερειακή σύνοδο κορυφής στο Ταλίν.

Οι αρχηγοί των κυβερνήσεων της Σουηδίας, της Νορβηγίας, της Φινλανδίας, της Δανίας, της Ισλανδίας, της Λιθουανίας, της Λετονίας και της Εσθονίας συνεδρίασαν στην εσθονική πρωτεύουσα παρουσία του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Οι Βρυξέλλες δεν θέλησαν να σχολιάσουν τις δηλώσεις.

Τίποτα δεν έχει συμφωνηθεί ακόμα σε επίπεδο Ε.Ε. Το θέμα θα συζητηθεί στην επόμενη σύνοδο κορυφής την εβδομάδα που έρχεται στις Βρυξέλλες. Στο προσωρινό κείμενο συμπερασμάτων που έχει στη διάθεσή της η «Εφ.Συν.» αναφέρεται ότι οι ηγέτες χαιρετίζουν το άνοιγμα της ομάδας βασικών κεφαλαίων «και προσβλέπουν στο άνοιγμα των άλλων ομάδων το συντομότερο δυνατό, σύμφωνα με την προσέγγιση που βασίζεται στην αξιοκρατία».