Μεταξύ δύο αξόνων

Μέχρι πριν από ενάμιση χρόνο, ο σιτικός άξονας υπό την ηγεσία του Ιράν κυριαρχούσε στη Μέση Ανατολή.

Ιράκ, Συρία, Λίβανος και Υεμένη ήταν τα μέλη μιας άτυπης συμμαχίας που βραχυκύκλωνε κάθε προσπάθεια των ΗΠΑ και του Ισραήλ να παρακάμψουν την Τεχεράνη στην προσπάθεια σταθεροποίησης της ευρύτερης περιοχής.

Το Ιράν μετά την ανατροπή του σάχη το 1979 άλλαξε τα δεδομένα για το αλαουιτικό μειοψηφικό καθεστώς της Δαμασκού το οποίο μέχρι τότε ήταν απομονωμένο.

Οι ΗΠΑ και η Δύση συνολικά επένδυσαν στο σουνιτικό μειοψηφικό καθεστώς της Βαγδάτης για να ανακόψουν την επέκταση της επιρροής της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Ο οκταετής πόλεμος Ιράν-Ιράκ στην περίοδο 1980-88 εξάντλησε το καθεστώς Σαντάμ στη Βαγδάτη, το οποίο απέφυγε την κατάρρευση στο παρά πέντε χάρη στην επέμβαση των ΗΠΑ.

Το Ιράκ μετά την ήττα του στον πρώτο πόλεμο του Κόλπου βρέθηκε σε απόλυτη περιφερειακή απομόνωση μέχρι την εισβολή των ΗΠΑ την άνοιξη του 2003 που ανέτρεψε το σουνιτικό καθεστώς Σαντάμ.

Η εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ ήταν ένα ανέλπιστο, ανεκτίμητης αξίας γεωπολιτικό δώρο του Μπους του νεότερου στο Ιράν.

Η εγκαθίδρυση σιιτικού καθεστώτος στη Βαγδάτη διασφάλισε την εδαφική συνέχεια της περιφερειακής επιρροής της Τεχεράνης, που ήλεγχε πλέον μέσω Ιράκ και Συρίας την πρόσβαση της περιοχής στην Ανατολική Μεσόγειο.

Έτσι, όταν το 2011 πυροδοτήθηκε η «αραβική άνοιξη», μια ετερόκλητη συμμαχία από τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και την Τουρκία πρόβαλε ως απόλυτη προτεραιότητα την ανατροπή του Ασαντ στη Συρία με στόχο τη συρρίκνωση του σιιτικού άξονα που είχε οικοδομήσει η Τεχεράνη.

Σε αντίθεση με τον σιιτικό άξονα όπου η πρωτοκαθεδρία του Ιράν είναι αδιαμφισβήτητη, ο σουνιτικός Αάονας είναι βαθιά διαιρεμένος, καθώς η Αίγυπτος και η Σαουδική Αραβία ήταν μέχρι πρόσφατα σε εμπόλεμη κατάσταση με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα.

Εδώ και έναν χρόνο βρίσκεται σε εξέλιξη μια προσεκτική προσέγγιση Τουρκίας-Αιγύπτου την οποία παρακολουθούν το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία.

Η πολυδιάσπαση του σουνιτικού άξονα εξισορροπεί τη συρρίκνωση του σιιτικού που έχασε τον έλεγχο της Συρίας τον Δεκέμβριο του 2024 με την ανατροπή του Ασαντ από τους τζιχαντιστές που υποστηρίζονταν από τον Ερντογάν.

Με δυο λόγια, πριν προλάβει να αξιοποιήσει την αποδόμηση του σιιτικού άξονα το Ισραήλ είδε το κενό να συμπληρώνεται από τον σουνιτικό άξονα.

Το συνολικό άθροισμα ισχύος και η περιφερειακή εμβέλεια του σουνιτικού άξονα διαβάζονται ως πρόκληση για τη διπλωματία των ΗΠΑ που προσπαθεί να προωθήσει συνολική φόρμουλα περιφερειακής σταθεροποίησης.

Οι εσωτερικές αντιθέσεις και οι μειονοτικές διεκδικήσεις υποθηκεύουν προκαταβολικά την προσδοκία των ΗΠΑ για στρατηγική συνεργασία με το σουνιτικό τόξο.