Έρευνα ΔιαΝΕΟσις: Ένας στους δύο θεωρεί τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης ανεξέλεγκτους

Προβληματισμούς και ανησυχίες για τους κινδύνους που εγκυμονεί η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης εκφράζουν οι μισοί ερωτηθέντες της δεύτερης έρευνας του Ινστιτούτου ΔιαΝΕΟσις με τίτλο «ΑΙ και ανθρώπινες αξίες».

Στην έρευνα της εταιρείας metron analysis, που πραγματοποιήθηκε στις αρχές Μαΐου, το 48,2% των ερωτηθέντων χαρακτήρισε τους κινδύνους ως «ανεξέλεγκτους», με το ποσοστό εκείνων που τους θεωρεί «διαχειρίσιμους» να σημειώνει αύξηση 0,7%, φτάνοντας το 48,9%. «Μάλλον θετικές επιπτώσεις» βλέπει το 48,8%, το 31% απαντά ουδέτερα και 19,9% απαντά «μάλλον αρνητικές».

Ωστόσο, οι προσκεκλημένοι επιστήμονες στην παρουσίαση της έρευνας στάθηκαν κριτικά απέναντι στην ΤΝ και τα χαρακτηριστικά που της αποδίδουν οι χρήστες.

Τα ηθικά ζητήματα

Όσοι μετείχαν στην έρευνα δήλωσαν πως ανησυχούν «πάρα πολύ ή πολύ» σχετικά με μία σειρά ζητήματα. Το 80% ανησυχεί σχετικά με την παραπληροφόρηση και το ψευδές περιεχόμενο, το 78,7% σχετικά με την αδράνεια της κριτικής σκέψης από την εκτεταμένη χρήση της ΤΝ. Οι κυβερνοεπιθέσεις και το ηλεκτρονικό έγκλημα απασχολούν το 76%, ενώ η ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων και της ιδιωτικότητας προβληματίζει το 75,9%. Η απώλεια θέσεων εργασίας λόγω της αντικατάστασης των ανθρώπων από λογισμικά και εργαλεία ΤΝ απασχολεί το υψηλό ποσοστό 74,2% και η χειραγώγηση επιλογών το 72,3%. Τέλος, οι ανισότητες πρόσβασης και η διεύρυνση του ήδη υπάρχοντος ψηφιακού χάσματος εγείρει προβληματισμούς στο 61,4% των ερωτηθέντων.

Σε θέματα που απαιτούν την εξειδικευμένη γνώση, την εμπειρία και την άμεση εμπλοκή του ανθρώπινου παράγοντα για την εκτίμηση μίας κατάστασης και τη λήψη αποφάσεων οι ερωτηθέντες κλήθηκαν να επιλέξουν εάν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται εργαλεία ΤΝ με ή χωρίς περιορισμούς. Υπό όρους και προϋποθέσεις θα πρέπει να γίνεται η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στις ιατρικές διαγνώσεις και τη θεραπεία (45%), την αξιολόγηση εργαζομένων (54,1%), αξιολόγηση εκπαιδευόμενων (56,3%), οδήγηση αυτόματων οχημάτων (53,2%), στις δικαστικές αποφάσεις και τις νομικές διαφορές (55,3%), στην εθνική άμυνα και την ασφάλεια του πολίτη (56,4%), στην αξιολόγηση πιστοληπτικής ικανότητας επιχειρηματιών (61%), στη διαχείριση κρίσεων όπως σεισμοί (60,3%) και στην εκπαίδευση (76%).

Η ευθύνη

Όσο για την ανάληψη ευθύνης για δυνητικές βλάβες από τη χρήση ΤΝ, το 50,5% θεωρεί υπεύθυνη την εκάστοτε εταιρεία ή πλατφόρμα διάθεσης των εργαλείων. Το 27,2% επιρρίπτει την ευθύνη στον ίδιο τον χρήστη των εργαλείων και, τέλος, το 19,8% πιστεύει πως υπεύθυνο είναι το κράτος.

Και ποιος θα μας προστατέψει από τις δυνητικές βλάβες; Το 61,5% θεωρεί καταλληλότερο θεσμό την εκάστοτε κυβέρνηση. Ακολουθούν η Ε.Ε. για το 29,9% και οι εταιρείες τεχνολογίας και ΤΝ για το 27,2%. Το 17,1% όρισε κατάλληλες τις Ανεξάρτητες Αρχές, το 16,8% τις διεθνείς οργανώσεις όπως ΟΗΕ και ΟΟΣΑ. Η οικογένεια και τα πανεπιστήμια – ερευνητικά κέντρα συγκέντρωσαν 13,4% και 11,8% αντίστοιχα.

Διλήμματα

Στους συμμετέχοντες τέθηκε σειρά διλημμάτων σχετικά με την προστασία των πολιτών, των ανθρώπινων θέσεων εργασίας, την αναγνώριση φυσικών προσώπων και τη δημιουργία περιεχομένου όπως εικόνες και βίντεο.

Η συντριπτική πλειοψηφία, 81,5%, δήλωσε πως είναι απαραίτητη η αυστηρή ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης για την προστασία των πολιτών, με το πολύ μικρότερο ποσοστό 17,5% να απαντά πως χρειάζεται λιγότερο αυστηρή ρύθμιση ώστε να μην τεθούν εμπόδια στην τεχνολογική καινοτομία. Το 75,4% προτιμάει την προστασία των θέσεων εργασίας, έναντι του 22,8% που θέλει τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης για την αύξηση της παραγωγικότητας.

Τη χρήση ΤΝ από την αστυνομία για αναγνώριση προσώπων σε σοβαρά εγκλήματα επέλεξε το 80,8%, ενώ το 18,5% βρίσκεται στον αντίποδα. 86,2% έκρινε απαραίτητη την υποχρεωτική σήμανση στην παραγωγή εικόνων, βίντεο και περιεχομένου από εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς η ταχύτατη εξέλιξή τους σε αυτό το πεδίο έχει καταστήσει δύσκολη την αναγνώριση των πραγματικών και των πλαστών εικόνων, ενώ το 11% των ερωτηθέντων είναι υπέρ της παραγωγής περιεχομένου από ΤΝ χωρίς όρους και προϋποθέσεις.

«Είναι μηχανή ανισότητας»

Στην παρουσίαση της έρευνας, στις 27 Μαΐου στο Ωδείο Αθηνών, ο καθηγητής του Τμήματος Επιστήμης Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Columbia, Χρίστος Παπαδημητρίου, αφηγήθηκε την ιστορία της Τεχνητής Νοημοσύνης και ανέλυσε τους λόγους για τους οποίους η συγκέντρωσή της σε τρεις εταιρείες και δύο χώρες την καθιστούν εργαλείο έντασης της τεχνολογικής και ψηφιακής ανισότητας. «Είναι το πιο ισχυρό εργαλείο μέχρι τώρα και θα μετασχηματίσει την κοινωνία μας με τον πιο βαθύ και γρήγορο τρόπο». Το ηθικό πρόβλημα βρίσκεται μεταξύ του «ποιος βλάπτεται – ποιος ωφελείται – ποιος αποφασίζει» καθώς τα προβλήματα που εμφανίζονται δεν ευθυγραμμίζονται με τα κοινά συμφέροντα.

«Μιλάμε καθημερινά με κάτι πολύ παραπάνω από ένα εργαλείο, η ΤΝ έχει κοινωνική παρουσία και ευθύνη», είπε ο Πέτρος Ρούσσος, καθηγητής Γνωστικής Ψυχολογίας και Κυβερνοψυχολογίας στο Τμήμα Ψυχολογίας του ΕΚΠΑ, εξηγώντας πως το κοινωνικό σύνολο και οι χρήστες της ΤΝ έχουν αποδώσει σε αυτά τα εργαλεία ανθρώπινα χαρακτηριστικά, γίνεται προσωπική αναπαράσταση με κίνδυνο συνήθειας ή εθισμού. Κρίσιμη θα είναι η νοητική μας στάση ως κοινωνία χρηστών και κατά πόσο θα μπορούμε να εμπιστευόμαστε αυτά τα συστήματα και τις προτάσεις τους για τη λήψη αποφάσεων καθώς κάθε φορά που αφήνουμε ένα chat να βρει λύση μειώνουμε την κρίση μας.

«Δεν έχουν λόγο, δεν σκέπτονται. Απαντάνε αναλόγως προς τα δεδομένα που τα ταΐζεις»: Ο Χαράλαμπος Τσέκερης, Διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών και Πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, όρισε ως μεγάλη παγίδα την ανθρωποποίηση των εργαλείων της ΤΝ με την προσποιητή ενσυναίσθηση που εκφράζουν να θεωρείται πραγματική από τους χρήστες. Λόγω αυτού, οι προσδοκίες μας από τους πραγματικούς ανθρώπους στο πλαίσιο μίας συνομιλίας μικραίνουν καθώς δεν αναμένουμε την ίδια «ζεστασιά» και τις ίδιες αντιδράσεις. Ο ίδιος πάντως παραμένει αισιόδοξος καθώς διαχρονικά τα τεχνολογικά ζητήματα έχουν λυθεί μέσω ανθρώπινης πρωτοβουλίας και σωστών επιλογών, ωστόσο μέσω της χρήσης ΤΝ συνηθίζουμε σε μία «κουλτούρα ευκολίας».

Παρά την αυξανόμενη χρήση της ΤΝ, οι Έλληνες φαίνεται να ανησυχούν για τις επιπτώσεις, την ανάληψη ευθυύνης από αρμόδιους παράγοντες και θεσμούς, τα ηθικά ζητήματα τα οποία προκύπτουν καθώς και τους όρους υπό τους οποίους χρησιμοποιείται σε ζητήματα που αφορούν προσωπικά δεδομένα. Η ταχύτατη εξέλιξη της νέας, για το κοινό, τεχνολογίας φέρνει σε αμηχανία τους χρήστες οι οποίοι δηλώνουν προβληματισμένοι σχετικά με την ηθική διάσταση αυτής της συνθήκης, σημείο στο οποίο δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στο πλαίσιο της συζήτησης που ακολούθησε μετά την παρουσίαση της έρευνας.