Λιτότητα και πολιτική αντιπαράθεση

Λιτότητα και πολιτική αντιπαράθεση
Βαγγέλης Λαγός | Ο εμφύλιος πόλεμος βρίσκεται μέσα μας. Δημόσιος λόγος και πολιτική διαμάχη – Η πολιτική αξιοποίηση των συναισθημάτων στη δημόσια σφαίρα της οικονομικής κρίσης (2009-2018) | ΜΩΒ
Ο ερευνητής παρουσιάζει τα δεδομένα της αντιπαράθεσης μέσα σε μια δεκαετία κατά την οποία οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες, πρωτόγνωρες για ένα μεγάλο μέρος του κοινωνικού σώματος
ΤΗΣ ΝΟΠΗΣ ΤΑΧΜΑΤΖΙΔΟΥ
Από τις ΜΩΒ Εκδόσεις κυκλοφόρησε τον Μάρτιο του 2026 η μελέτη του κοινωνιολόγου Βαγγέλη Λαγού με τίτλο «Ο εμφύλιος πόλεμος βρίσκεται μέσα μας: δημόσιος λόγος και πολιτική διαμάχη. Η πολιτική αξιοποίηση των συναισθημάτων στη δημόσια σφαίρα της οικονομικής κρίσης (2009-2018)».

Η εκτενής μελέτη, η οποία προλογίζεται από την Αλεξάνδρα Κορωναίου, επικεντρώνεται στην πολιτική διαμάχη που ξέσπασε λόγω της οικονομικής κρίσης το 2009· μελετά τις συνθήκες που οδήγησαν σε κοινωνική και πολιτική διαίρεση την κοινωνία, δημιουργώντας θα λέγαμε δύο «στρατόπεδα» με έντονη κοινωνική και πολιτική δράση: το στρατόπεδο όσων υποστήριξαν τη λιτότητα και αυτό όσων την καταδίκασαν και προσπάθησαν συστηματικά να την αποτρέψουν.

Με τη χρησιμοποίηση πρωτογενών πηγών ο ερευνητής διερευνά το περιεχόμενο του λόγου των υποστηρικτών της λιτότητας, αλλά και τους τρόπους που χειρίστηκαν προκειμένου να προωθήσουν τη λογική της αναγκαιότητας εφαρμογής ακραίων και αντιλαϊκών πολιτικών τόσο μεγάλης έντασης (αφού οι πολιτικές λιτότητας εφαρμόστηκαν κάθετα στην κοινωνία χωρίς να εξαιρούν ή τουλάχιστον να διαφοροποιούν τους κοινωνικά ή οικονομικά ασθενείς) και τέτοιας χρονικής διάρκειας (αφού οι αρχικές συζητήσεις προέβλεπαν κυριαρχία αυτού του μοντέλου για πολλές δεκαετίες).

Οι πρωτογενείς πηγές προέρχονται από δημόσιες συζητήσεις που έγιναν στο ραδιόφωνο ή στην τηλεόραση, από τον χώρο της αρθρογραφίας σε εφημερίδες ή περιοδικά και από δημοσιεύσεις των εμπλεκομένων στη δημόσια συζήτηση σε ηλεκτρονικά ΜΜΕ. Ο συγγραφέας επεξεργάζεται τις πρωτογενείς πηγές μαζί με μια πλούσια επιστημονική βιβλιογραφία προκειμένου να διερευνήσει σε βάθος την πολιτική άποψη που εκφράστηκε την παραπάνω περίοδο, όχι μόνο από την πλευρά της εκπεφρασμένης ιδεολογίας, αλλά και των κινήτρων των υποστηρικτών αυτής της ιδεολογίας.

Στη μελέτη αποδεικνύεται ότι τα κίνητρα ανάγονται όχι μόνο στο οικονομικό συμφέρον αλλά και στη διατήρηση των θέσεων εξουσίας των υποστηρικτών της λιτότητας, είτε άμεσα, δηλαδή με τη διατήρηση βουλευτικής ή υπουργικής θέσης σε κυβερνητικό επίπεδο, είτε έμμεσα, με τη διατήρηση του κύρους και του γοήτρου που απολάμβαναν πολλοί εξ αυτών, κυρίως λόγω της ηγετικής τους θέσης στα ΜΜΕ και της δυνατότητας που είχαν να επηρεάσουν άμεσα την κοινή γνώμη. Ερευνώνται επίσης οι τρόποι μέσω των οποίων οι υποστηρικτές της λιτότητας προσπάθησαν να «κοινωνήσουν» την αντίληψή τους για την οικονομική και πολιτική κρίση: αποδεικνύεται ότι παρόλες τις εξαγγελίες τους δεν προσέγγισαν το θέμα αποκλειστικά με λογική και ψυχραιμία, όπως διατείνονταν, αλλά εξέφρασαν έναν λόγο μεστό συναισθημάτων. Επομένως ένα μεγάλο μέρος της μελέτης επικεντρώνεται στα δημόσια συναισθήματα που εκφράστηκαν την περίοδο εκείνη και τελικά διαμόρφωσαν την πολιτική αντιπαράθεση για τη λιτότητα. Η μελέτη επικεντρώνεται επίσης στο εκσυγχρονιστικό μοντέλο ανάπτυξης της χώρας, το οποίο προϋπέθετε μια πολιτική αυστηρά προσανατολισμένη στην Ευρωπαϊκή Ενωση· στην κατεύθυνση αυτή ο ερευνητής αποδεικνύει τον ρόλο που διαδραμάτισε η χρησιμοποίηση των συναισθημάτων στον δημόσιο λόγο, αφού συναισθήματα όπως η θλίψη, η ενοχή ή η οργή αναδείχθηκαν ως οι πυλώνες της αντιπαράθεσης στην πολιτική σφαίρα.

Ο Β. Λαγός παρουσιάζει τα δεδομένα της αντιπαράθεσης μέσα σε μια δεκαετία κατά την οποία οι εξελίξεις ήταν ραγδαίες, πρωτόγνωρες για ένα μεγάλο μέρος του κοινωνικού σώματος, καταιγιστικές, αφού διαμορφώνονταν όχι μόνο με την αλληλεπίδραση των εγχώριων φωνών της πολιτικής αλλά και με τη λειτουργία διακρατικών πολιτικών ή οικονομικών φορέων, όπως είναι η Ε.Ε. ή το ΔΝΤ. Ετσι παρέχεται μια πλήρης εικόνα της πολιτικής της περιόδου, η οποία λαμβάνει υπόψη της την αντίληψη, τα συμφέροντα, αλλά και το ακριβές ιδεολογικό διακύβευμα τόσο της εγχώριας όσο και της διεθνούς πολιτικής ελίτ, συμπεριλαμβάνοντας ως στοιχεία διαμόρφωσης του τελικού πολιτικού αποτελέσματος τα συναισθήματα που αρθρώθηκαν ένθεν και ένθεν την παραπάνω περίοδο. Μέσα από τη μελέτη αναδεικνύονται οι συνθήκες που διαμόρφωσαν την πολιτική συμμαχία κεντρώων, φιλελεύθερων και ακροδεξιών, η οποία είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία του λεγόμενου «ακραίου/αυταρχικού Κέντρου», που κυριάρχησε τελικά στην πολιτική αντιπαράθεση και έκτοτε ηγεμονεύει στο πολιτικό σύστημα.

Η μελέτη του Βαγγέλη Λαγού, πρωτότυπη και εμπεριστατωμένη, αποτελεί μια σημαντική συμβολή στην κατανόηση των όρων διαμόρφωσης της σύγχρονης πολιτικής πραγματικότητας της Ελλάδας, με συμπερίληψη στοιχείων όπως τα συναισθήματα που συνήθως παραγνωρίζονται από τις επίσημες τοποθετήσεις στατιστικολόγων, εκλογολόγων και πολιτικών επιστημόνων. Από αυτή την άποψη μας αφορά όλους.