Το «Κάστρο των ζώων» και το αίνιγμα της επανάστασης

Με τα δύο τελευταία μέρη του «Κάστρου των ζώων» που κυκλοφόρησαν στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Μικρός Ηρως», ολοκληρώνεται μια από τις πιο ενδιαφέρουσες σειρές γαλλοβελγικών κόμικς της τελευταίας δεκαετίας. Ο λόγος για τα τεύχη #3 («Η νύχτα της δικαιοσύνης») και #4 («Το αίμα του βασιλιά») που εκδόθηκαν σε κοινό τόμο. Για τον πρώτο τόμο του «Κάστρου των ζώων», που περιλάμβανε τα δύο πρώτα τεύχη, μπορείτε να ανατρέξετε στο άρθρο μας «Η ηθική της μη βίαιης πολιτικής ανυπακοής» («Καρέ Καρέ», 14/9/2024).

Το «Κάστρο των ζώων» είναι ένας εμφανής φόρος τιμής στη «Φάρμα των ζώων» του Τζορτζ Οργουελ. Αυτό, όμως, που ξεκίνησε ως μια παραλλαγή του οργουελιανού έργου, στο κόμικς των Ξαβιέ Ντορισόν (σενάριο) και Φελίξ Ντελέπ (σχέδιο) εξελίσσεται σε κάτι πολύ πιο σύνθετο: μια πολιτική αλληγορία για τη βία, την εξουσία, την ηθική αντίσταση και τα όρια της επανάστασης. Και όλα αυτά με αφορμή μια προεκλογική εκστρατεία, που στους πιο παλιούς θυμίζει εποχές «βίας και νοθείας» και «επιτηρούμενης φιλελευθεροποίησης».

Ειδικά «η Νύχτα της δικαιοσύνης» αποτελεί μια μελέτη πάνω στην έννοια της αντίστασης, καθώς εξετάζει πώς γεννιέται ο αυταρχισμός μέσα από τον φόβο, αλλά και πόσο εύκολο είναι όσοι παλεύουν για έναν δίκαιο σκοπό να διολισθήσουν στον φανατισμό. Πότε ο δρόμος της μη βίας –που μας έδωσε ως παράδειγνα ο Γκάντι– εκλαμβάνεται ως αδυναμία και κατά πόσον η επιλογή της βίας αναπαράγει το ίδιο καθεστώς τρόμου και αυταρχισμού, το οποίο τα επαναστατικά υποκείμενα υποτίθεται ότι αντιμάχονται;

Στο «Αίμα του βασιλιά», το έργο αποκτά ακόμα βαθύτερη πολιτική και φιλοσοφική διάσταση. Το ζήτημα πλέον δεν είναι μόνο η ανατροπή της τυραννίας, αλλά τι ακολουθεί μετά. Εδώ ο Ντορισόν συνδιαλέγεται όχι μόνο με τον Οργουελ, αλλά και με τον Καμί και με τα ευρωπαϊκά αντιστασιακά κινήματα και με τη χριστιανική ηθική της αντίστασης.

Σε κάθε περίπτωση, η σπουδαία πολιτικο-φιλοσοφική αλληγορία του «Κάστρου των ζώων» αναδεικνύει την πηγή όλων των αποτυχιών των επαναστατικών κινημάτων, και αυτή δεν είναι άλλη από την εκζήτηση της εξουσίας με κάθε μέσο και ως αυτοσκοπού. Η εξουσία παρουσιάζεται σαν μια δύναμη σχεδόν μεταφυσική. Μια δύναμη που διαφθείρει όχι μόνο τους ηγέτες, αλλά και όσους επιθυμούν να τη χρησιμοποιήσουν «για καλό σκοπό». Και όλα αυτά ο σεναριογράφος τα επιτυγχάνει αποφεύγοντας τον διδακτισμό. Το «Κάστρο» δεν λειτουργεί ως μανιφέστο με μανιχαϊστικά σχήματα, αλλά, πρωτίστως, ως ένα συναρπαστικό κόμικς με άψογη σκηνοθεσία, καλοδουλεμένους διαλόγους και μετρημένη αυξομείωση της αφηγηματικής έντασης όταν και όπου χρειάζεται.

Το τολμηρό σεναριακό όραμα του Ντορισόν δεν θα μπορούσε να βρει την τελική του μορφή χωρίς το ταλέντο του νεαρού εικονογράφου Ντελέπ, ο οποίος απέδωσε όμορφα, με τα κομψά, τρυφερά και άκρως εκφραστικά σχέδιά του, το ανθρωπομορφικό σύμπαν του «Κάστρου», χωρίς να το μετατρέπει σε ανάλαφρο παραμύθι. Γιατί πίσω από την αιλουροειδή μαχήτρια μις Μ., τον κούνελο Σεζάρ και τον γέρικο πλανόδιο αρουραίο Αζελάρ που αντιμάχονται τον εκμεταλλευτή δικτάτορα ταύρο Σίλβιο και τη συμμορία των σκύλων του, βρίσκεται η αλήθεια που απελευθερώνει: ότι η πραγματική αντίσταση δεν είναι επίδειξη ωμής δύναμης, αλλά μια στάση ζωής βασισμένη τόσο στην πολιτική ανυπακοή όσο και στην ηθική αυτοσυγκράτηση.