Θα ανακοπεί την Κυριακή, στις προεδρικές εκλογές της Κολομβίας, η πλημμυρίδα της Ακρας Δεξιάς που σαρώνει τη Λατινική Αμερική; Με τον τραμπισμό να ρίχνει βαριά τη σκιά του, αριστερές ή κεντροαριστερές κυβερνήσεις έχουν απομείνει στη Βραζιλία, στο Μεξικό, στη Γουατεμάλα και στην Κολομβία. Η νίκη της Αριστεράς στην τελευταία -σε αυτό το προπύργιο της λατινοαμερικάνικης Ακροδεξιάς- πριν από τέσσερα χρόνια ήταν μια μεγάλη έκπληξη. Σχεδόν κανένας από τους συνομιλητές μας την περασμένη χρονιά, όταν περιηγηθήκαμε στη χώρα σχεδόν για έναν μήνα, δεν πίστευε πως θα μπορούσε να υπάρξει δεύτερη τετραετία, αν και η κυβέρνηση του προέδρου Γουστάβο Πέτρο δεν τα πήγε άσχημα.
Και όμως, ο διάδοχος του Πέτρο, Ιβάν Σεπέδα (στην Κολομβία ο πρόεδρος δεν μπορεί να επανεκλεγεί), είναι πολύ πιθανό να κάνει μια νέα έκπληξη.
Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη δημοσκόπηση, έρχεται πρώτος με 44,6% των προτιμήσεων. Ακολουθούν δύο υποψήφιοι της Ακρας Δεξιάς, ο Αμπελάρδο δε λα Εσπριέγια με 31,6% και η Παλόμα Βαλένσια με 14%. Στον δεύτερο γύρο, ο Σεπέδα θα κέρδιζε τον Δε λα Εσπριέγια με 52,4% έναντι 45,3% (Invamer, El Espectador, 24/5/2026).
Η Κολομβία είναι η τέταρτη σε μέγεθος οικονομία της Λατινικής Αμερικής. Εχει έκταση οκτώ φορές μεγαλύτερη από την Ελλάδα, το μισό κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης και πληθυσμό 52 εκατομμύρια. Είναι η κοινωνία με τις μεγαλύτερες ανισότητες σε όλη τη Λατινική Αμερική (δείκτης Gini: 54,4).
Η έμπειρη και ισχυρή κολομβιανή αστική τάξη υπερασπίστηκε τα προνόμιά της, όποτε αυτά αμφισβητήθηκαν, με αδιαλλαξία και προσφεύγοντας στην πιο ακραία βία: σύμφωνα με τις επίσημες κολομβιανές πηγές (Comisión de la Verdad), την περίοδο 1985-2016, κατά τον εμφύλιο πόλεμο, χάθηκαν 450.000 άνθρωποι, κυρίως άμαχοι. Σήμερα 16 εκατομμύρια Κολομβιανοί (31%-32% του πληθυσμού) ζουν με 16.000 πέσος (περίπου 4 δολάρια την ημέρα).
Η κυβέρνηση του Πέτρο (η μόνη αριστερή στην ιστορία της Κολομβίας) έκανε μια αξιοσημείωτη προσπάθεια όσον αφορά την αναδιανομή του εισοδήματος, παρόλο που η δεξιά αντιπολίτευση συνέχιζε να ελέγχει το κοινοβούλιο. Φορολόγησε βαριά το πλουσιότερο 1%-2% του πληθυσμού, επέβαλε φόρο μεγάλης ακίνητης περιουσίας, αύξησε τους δασμούς στις εξαγωγές του πετρελαίου και του άνθρακα και στόχευσε τα εταιρικά κέρδη. Ετσι μπόρεσε να χρηματοδοτήσει το πρόγραμμα «Renta Ciudadana»: πρόκειται για τη χορήγηση ενός εγγυημένου βασικού εισοδήματος έως και $500.000 πέσος τον μήνα (135 με 140 δολάρια) για τις πιο ευάλωτες οικογένειες. Επίσης, ξεκίνησε την αγροτική μεταρρύθμιση διανέμοντας 2,5 εκατομμύρια εκτάρια (το 8% της καλλιεργήσιμης γης) σε 350.000 οικογένειες.
Σημειωτέον ότι σοβαρή αγροτική μεταρρύθμιση στη Λατινική Αμερική δεν έχει γίνει πουθενά εκτός από το Μεξικό και το Ελ Σαλβαδόρ. Το ποσοστό του πληθυσμού που ζει κάτω από το όριο φτώχειας έπεσε από 36,6% σε 31%-32%. Ο κατώτερος μισθός σήμερα βρίσκεται στα 475 δολάρια, αλλά δυστυχώς αφορά μόνο τους εργαζόμενους στον επίσημο τομέα, δηλαδή λιγότερους από τους μισούς.
Εξίσου σημαντική είναι η ευφορία και η ανάταση που επικρατούν σε μεγάλες μερίδες των λαϊκών στρωμάτων, την οποία αισθανθήκαμε να είναι διάχυτη στην ατμόσφαιρα και την είδαμε να παίρνει μορφή σε δεκάδες κοινωνικές πρωτοβουλίες των «από κάτω» (από αυτή την πλευρά η Κολομβία θυμίζει την Ελλάδα 1981-85 και όχι του 2014-19). Συναντήσαμε όμως και λαϊκούς ανθρώπους που επέμεναν να στηρίζουν τη Δεξιά, με κύριο επιχείρημα την αποτυχία της βενεζουελάνικης Αριστεράς, για την οποία αδιάψευστη απόδειξη είναι η κατάσταση των 2,8 εκατομμυρίων Βενεζουελάνων που μετανάστευσαν στην Κολομβία. Γενικότερα, οι Βενεζουελάνοι, αν και είναι ισπανόφωνοι και καθολικοί, αποτελούν τον κύριο στόχο της αντιμεταναστευτικής υστερίας της Ακροδεξιάς σε όλη τη Λατινική Αμερική.
Η Δεξιά έχει επιβάλει ως κύριο θέμα κατά την προεκλογική περίοδο τα θέματα ασφάλειας και τη βία που συνδέεται με τη δραστηριότητα των καρτέλ. Υποκριτικά βέβαια, γιατί τα καρτέλ δεν είναι οι συμμορίες του Ελ Σαλβαδόρ, οι οποίες ζούσαν παρασιτικά σε βάρος της κοινωνίας. Τα κολομβιανά καρτέλ συντονίζουν μια καθετοποιημένη παραγωγική διαδικασία που ξεκινάει από δυσπρόσιτα και άγονα χωράφια και καταλήγει στις αγορές των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Αποτελούν την ατμομηχανή του άτυπου τομέα, ο οποίος στην αλληλόδρασή του με την επίσημη οικονομία δίνει στον κολομβιανό καπιταλισμό τον εκπληκτικό του δυναμισμό, ενώ συγχρόνως απορροφά τις τριβές από τις κραυγαλέες κοινωνικές ανισότητες. Σχετικά, το καλύτερο παράδειγμα είναι η άνοδος του Μεδεγίν, που πλέον συγκαταλέγεται στις σημαντικές global cities του πλανήτη.
Το εκπληκτικό αυτό αποτέλεσμα προήλθε από τη συνεργασία της δημαρχίας, των μεγάλων εταιρειών (μεταξύ των οποίων δεσπόζει η GEA, ιδιοκτήτρια της Bancolombia, της μεγαλύτερης τράπεζας της χώρας, του Grupo Nutresa, ενός αγροτοβιομηχανικού κολοσσού που έχει τεράστια παρουσία και στις ΗΠΑ κ.λπ.) και της La Oficina, η οποία συντονίζει 350- 400 τοπικές συμμορίες.
Στη μια άκρη του φάσματος βρίσκονται global cities όπως το Μεδεγίν και η Μπογκοτά, ασφαλέστερες από πολλές πόλεις της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης, στην άλλη το εμπόλεμο Κατακούμπο, η Καύκα κ.λπ. Είναι το φαινόμενο που ο Μπαντιού ονόμασε «κατάτμηση σε ζώνες» και για τη μελέτη του οποίου ο T. Shanin τόνισε την ανάγκη «μιας πολιτικής οικονομίας των περιθωρίων». Στην Ελλάδα, όντως δεν γίναμε Κολομβία· η δική μας λούμπεν μεγαλοαστική τάξη στερείται την οργανική σχέση που έχει η κολομβιανή ελίτ με την παραγωγική βάση της χώρας της.
* Συγγραφέας
