Ανήλικοι και social media: Φόβοι ότι η απαγόρευση θα προκαλέσει περισσότερους κοινωνικούς αποκλεισμούς

Ενάντια στο κλίμα της απαγόρευσης της χρήσης των social media σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών, που αναμένεται να τεθεί σε ισχύ από τον Ιανουάριο του 2027 και με το προσχέδιο ευρωπαϊκής τροπολογίας να έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση από την Κομισιόν, 25 οργανώσεις, ελληνικές και διεθνείς, έστειλαν ανοιχτή επιστολή, προς τον πρωθυπουργό, Κυριάκο Μητσοτάκη, και τους συναρμόδιους υπουργούς. Στην επιστολή που δημοσιοποίησε χθες η ιστοσελίδα news247.gr, οι οργανώσεις ασκούν τεκμηριωμένη κριτική στο μέτρο, θέτοντας ζητήματα κυβερνοασφάλειας, θεμελιωδών δικαιωμάτων των παιδιών και ιδιωτικότητας.

Ψηφιακός γραμματισμός

Οπως επισημαίνεται στην επιστολή, σε σύγκριση με μία κάθετη απαγόρευση, θεωρούνται πιο λειτουργικές οι πολιτικές που ενισχύουν τον ψηφιακό γραμματισμό τόσο των παιδιών, όσο και των γονέων, αλλά και το εγχείρημα επανασχεδιασμού των διαδικτυακών πλατφορμών, προκειμένου να εξαλειφθούν οι εθιστικοί μηχανισμοί των αλγορίθμων. Η ταυτοποίηση θα αποτελεί βασική προϋπόθεση για την είσοδο στις πλατφόρμες, οπότε δεν θα περιορίζεται η «επανεπαλήθευση» ηλικίας μόνο σε ανήλικους χρήστες, κάτι που απειλεί σταδιακά την ανωνυμία στο διαδίκτυο.

Οι οργανώσεις εκφράζουν φόβους ότι η απαγόρευση μέσω «kids wallet» θα προκαλέσει περισσότερους κοινωνικούς αποκλεισμούς καθώς οι οικογένειες χωρίς ψηφιακές δεξιότητες και πρόσβαση σε σύγχρονες συσκευές θα περιθωριοποιηθούν. Αναφορά γίνεται και στα ζητήματα κυβερνοασφάλειας τα οποία προέκυψαν μετά την ύπαρξη κενού ασφαλείας στο gov.wallet τα οποία φέρονται να επιδιορθώθηκαν αφού ενημερώθηκαν οι αρμόδιες αρχές. Πρόκειται για μία ρύθμιση που έρχεται για να επιβληθεί υπό το πέπλο της ασφάλειας σε προέφηβους οι οποίοι ανήκουν στη λεγόμενη γενιά Α (gen A). Τα παιδιά τα οποία γεννήθηκαν από το 2010 μέχρι και το 2024 χαρακτηρίζονται ως «τεχνολογικοί αυτόχθονες», αφού έχουν μάθει να περιηγούνται στα ψηφιακά μέσα από πολύ νωρίς στη ζωή τους.

Πλατφόρμες

Με την απαγόρευση είναι πιο πιθανός ο κίνδυνος για τα προσωπικά δεδομένα, καθώς θα αναζητήσουν τρόπους αποφυγής των μέτρων, όπως είναι τα VPN και η χρήση πλατφορμών που δεν ελέγχονται. Το μέτρο, εκτός από τις μεγάλες πλατφόρμες (π.χ. Instagram, TikTok), απαγορεύει τη χρήση των λεγόμενων «αποκεντρωμένων πλατφορμών», όπως το Mastodon και το PixelFed. Οι συγκεκριμένες πλατφόρμες υποστηρίζουν ότι δεν διαθέτουν εθιστικά χαρακτηριστικά, με τους αλγορίθμους να μη χρησιμοποιούν προσωπικά δεδομένα για την προώθηση «προτιμητέου περιεχομένου» και διαφημίσεων, οπότε δεν μπορούν να ενταχθούν στο ίδιο πλαίσιο με τις κεντρικές πλατφόρμες, σύμφωνα με τους οργανισμούς.

Οι οργανώσεις εξετάζουν παράλληλα και τη δυνητική λειτουργία του μέτρου, το οποίο εξαιρεί ορισμένες πλατφόρμες, χωρίς ουσιαστικές εξηγήσεις από την κυβέρνηση. Για παράδειγμα, η πλατφόρμα YouTube και άλλες συναφείς πλατφόρμες εξαιρούνται από τον έλεγχο, παρόλο που το περιεχόμενο που αναπαράγουν και ο ρόλος τους στην ψηφιακή καθημερινότητα των χρηστών είναι εξίσου ισχυρός.

Ακόμα, οι οργανώσεις προτρέπουν την κυβέρνηση να προσπεράσει το μέτρο της απαγόρευσης και να επικεντρωθεί στην αντιμετώπιση «συστημικών κινδύνων», όπως προβλέπει ο «Κανονισμός για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες»(DSA), ο οποίος φροντίζει για την προστασία των ανηλίκων και των δεδομένων τους. Η απαγόρευση λειτουργεί ως πρακτική «αποσυμπίεσης» στις κοινωνικές πλατφόρμες, οι οποίες δεν υποχρεώνονται να διορθώνουν τους αλγορίθμους και να είναι πιο ασφαλείς για τα παιδιά. Οι οργανώσεις ασκούν ακόμη έντονη κριτική για το γεγονός ότι η κυβέρνηση δεν προχώρησε σε διαβούλευση, κάποια συμμετοχική διαδικασία με τη συμμετοχή διαφόρων φορέων και φυσικά τα ίδια τα παιδιά κάτω των 15 ετών που αφορά άμεσα το μέτρο.

Δ. Παπαστεργίου: Στην Ελλάδα υπάρχει ήδη έλεγχος μέσω Kids Wallet

Μιλώντας χθες στο Mega ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρης Παπαστεργίου, υπερασπίστηκε τη ρύθμιση της κυβέρνησης, ενώ αποκάλυψε ότι πραγματοποιήθηκε συνάντηση με τους εκπροσώπους δύο μεγάλων πλατφορμών. Σύμφωνα με τον κ. Παπαστεργίου, η διαφορά μας σε σύγκριση με την Ευρώπη είναι ότι στην Ελλάδα ήδη υπάρχει εργαλείο επιβεβαίωσης της ηλικίας, το «kids wallet». Βάσει αυτού του εργαλείου, που αναπτύχθηκε ως συνέχεια του «Gov Wallet», η ρύθμιση δεν θα στηρίζεται εξολοκλήρου στην ευχέρεια του εκάστοτε αλγορίθμου. Αναφέρθηκε, επίσης, στην αδιαφορία των πλατφορμών να αξιοποιήσουν τους αλγορίθμους που διαθέτουν ώστε να αντιλαμβάνονται την ηλικία του κάθε χρήστη. Δήλωσε, τέλος, πως είναι αναγκαίο να επεξηγηθεί επαρκώς στα παιδιά το ζήτημα το οποίο διακυβεύεται και πόσο κινδυνεύουν από την άκρατη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των πλατφορμών του διαδικτύου.

Στο μεγάλο θέμα της ψυχικής υγείας των εφήβων αναφέρθηκε η «Εφ.Συν», στο φύλλο του Σαββατοκύριακου 23-24/5 («Η αβάσταχτη μοναξιά των παιδιών»), όπου μέσα σε ένα πλαίσιο συνεχών ζοφερών ειδήσεων αναφορικά με νέους και την έκφραση απουσίας νοήματος ζωής, η απαγόρευση πρόσβασης στα social media στους έφηβους κάτω των 15 έρχεται ως ένα επιφανειακό μέτρο που δεν μπαίνει στον πυρήνα του προβλήματος.