Πριν προλάβει η Ενωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου (ΕΜΧ) να συμπληρώσει έναν αιώνα ζωής, το 2028, η διοίκησή της προτείνει μια σημαντική αλλαγή στο καταστατικό, που μπορεί να αλλάξει τη μορφή με την οποία πορεύτηκε η ένωση τόσα χρόνια, με διακρίσεις και επιτυχίες. Η πρόταση γεννά έντονες συζητήσεις και αντιπαραθέσεις.
Αν περάσει η αλλαγή, ο δευτεροβάθμιος αγροτικός συνεταιρισμός, ο αρχαιότερος και μοναδικός σε όλη την Ευρώπη, μετατρέπεται σε πρωτοβάθμιο. Παράλληλα, οι μικροί συνεταιρισμοί που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ένωσης και βρίσκονται στα χωριά όπου παράγεται η μαστίχα, καλούνται να αυτοδιαλυθούν και να θυσιαστούν στον βωμό της εξέλιξης και ενόψει δυνητικών κινδύνων.
Η συζήτηση ξεκίνησε πριν από δύο χρόνια, με πρωτοβουλία της εκλεγμένης από αντιπροσώπους των πρωτοβάθμιων συνεταιρισμών διοίκησης της ένωσης. Τώρα όμως φουντώνει, καθώς οι παραγωγοί μαστίχας καλούνται σε κατά τόπους συνελεύσεις να τοποθετηθούν.
Ποιους λόγους επικαλούνται οι εμπνευστές της πρότασης για να αλλάξει ένα κατά γενική ομολογία επιτυχημένο και δημοκρατικό πρότυπο λειτουργίας, όπως αυτό της ένωσης; «Κυρίως την προστασία του προϊόντος από δυνητικούς κινδύνους, την προστασία της ίδιας της ένωσης ως αναγκαστικού συνεταιρισμού και το οικονομικό όφελος για τους ίδιους τους μαστιχοπαραγωγούς», απαντά ο πρόεδρος της ΕΜΧ, Γιώργος Τούμπος. Συγκεκριμένα, επικαλείται τους εξής σημαντικούς λόγους που κάνουν την εξέλιξη αυτή να φαντάζει υποχρεωτική:
1. «Δευτεροβάθμιοι αγροτικοί συνεταιρισμοί δεν υφίστανται και κανονικά δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν από ευρωπαϊκά ή εθνικά προγράμματα. Βέβαια η ΕΜΧ μέχρι τώρα δεν έχει αντιμετωπίσει τέτοιο θέμα, αφού σε κάθε σχετική προκήρυξη μπαίνει το όνομά μας, αλλά πάντοτε κατ’ εξαίρεση και πολλές φορές μόνο μετά από αίτημα στον εκάστοτε φορέα. Αντίθετα, οι πρωτοβάθμιοι αγροτικοί συνεταιρισμοί δεν αντιμετωπίζουν κάποιο θέμα», σημειώνει.
2. Επίσης θίγει το ζήτημα της αντιμετώπισης του λαθρεμπορίου μαστίχας, καθώς αρκετοί παραγωγοί προτιμούν για διάφορους λόγους να διαθέτουν παράνομα το προϊόν τους σε ιδιώτες, αντί να το παραδίδουν στην ΕΜΧ, όπως είναι υποχρεωμένοι. «Εμείς ως δευτεροβάθμιο όργανο δεν έχουμε δικαιοδοσία επί των μελών των πρωτοβάθμιων, που αντιμετωπίζουν χαλαρά το φαινόμενο αυτό.
Με τη μετατροπή μας σε πρωτοβάθμιο συνεταιρισμό μπορούμε να αναλάβουμε δράση ελέγχου αυτού του φαινομένου», τονίζει. «Το πρόβλημα με το λαθρεμπόριο είναι σημαντικό, αφού μεγάλες ποσότητες της πολύτιμης ρητίνης διαφεύγουν από την ΕΜΧ μαζί με τα αντίστοιχα σημαντικά έσοδα. Μέσα σε αυτό περιλαμβάνονται και άγνωστες ποσότητες μαστιχιού αμφιβόλου ποιότητας, που παράγεται με μη εγκεκριμένους περιβαλλοντικά τρόπους, που μπορούν να αυξήσουν την παραγωγή αλλά εξαντλούν το δέντρο και μειώνουν τη διάρκεια ζωής του», δηλώνει ο κ. Τούμπος.
Ανέφερε, μάλιστα, ότι υπήρξε περίπτωση που παραγωγός παρέδιδε μαστίχι στην ΕΜΧ αναμεμειγμένο με αλάτι, προκειμένου να ξεγελαστεί το μηχάνημα ελέγχου που καθορίζει τον βαθμό καθαρότητας του προϊόντος και συνάμα την τιμή για τον παραγωγό. «Και όμως αυτός ο παραγωγός έμεινε χωρίς συνέπειες από τον πρωτοβάθμιο συνεταιρισμό του χωριού του», σημειώνει ο ίδιος.
3. «Το πιο σημαντικό όμως είναι οι οικονομικές απολαβές των παραγωγών» λέει ο κ. Τούμπος. Σύμφωνα με το μοντέλο της ΕΜΧ, οι παραγωγοί πληρώνονται για την ποσότητα που παραδίδουν, ενώ εισπράττουν και μέρισμα από τα κέρδη της ίδιας της ΕΜΧ, στο τέλος της χρονιάς. «Τώρα σύμφωνα με τη νομοθεσία πληρώνουμε ως ΕΜΧ φόρο και κατά την καταβολή του μερίσματος, το οποίο όμως φορολογείται αυτοτελώς και όταν καταλήξει στις τσέπες των παραγωγών.
Το αποτέλεσμα, δηλαδή, είναι ότι πληρώνουμε διπλό φόρο. Αν όμως γίνουμε πρωτοβάθμιος συνεταιρισμός το πρώτο σκέλος θα πάψει να υφίσταται. Παράλληλα, σε κίνδυνο μπαίνει και η φοροαπαλλαγή αγροτικού εισοδήματος που τώρα υπάρχει αλλά δεν γνωρίζουμε τι θα συμβεί στο μέλλον», υποστηρίζει εξηγώντας ότι αυτά είναι συμπεράσματα μεγάλων οίκων ορκωτών λογιστών και όχι εκτιμήσεις της ίδιας της διοίκησης.
«Ψέματα και εκβιασμοί»
Στον αντίποδα όλων αυτών, η προσκείμενη στο ΚΚΕ αντιπολίτευση στην ΕΜΧ κάνει λόγο για εκβιασμό και ψέματα.
«Με τέσσερα ψέματα κλείνουν τους συνεταιρισμούς», αναφέρουν σε παρέμβασή τους οι Σταύρος Βαρβάκης και Στρατής Κακαρίνος, αντιπρόσωποι πρωτοβάθμιων συνεταιρισμών στην ΕΜΧ και τονίζουν:
«Με αυτά επιχειρείται να δικαιολογηθεί το κλείσιμο των τοπικών συνεταιρισμών μαστιχοπαραγωγών από τη διοίκηση της ΕΜΧ. Μέσω εγγράφου καλούνται οι πρωτοβάθμιοι συνεταιρισμοί να πραγματοποιήσουν ενημερωτικές συνελεύσεις χωρίς την παρουσία της διοίκησης, ενώ η τελική απόφαση φαίνεται να στηρίζεται στο άρθρο 36 του νόμου 4673 (νόμος Βορίδη), που επιτρέπει το κλείσιμό τους με μία απόφαση της γενικής συνέλευσης αντιπροσώπων».
Και εξηγούν: «Πρώτο επιχείρημα αποτελεί η καλύτερη αντιμετώπιση του λαθρεμπορίου. Ωστόσο, η ύπαρξη των συνεταιρισμών λειτουργεί ενισχυτικά στον έλεγχο και όχι ως εμπόδιο. Δεύτερον, προβάλλεται ο ισχυρισμός ότι οι παραγωγοί χάνουν φορολογικές εκπτώσεις λόγω συναλλαγών με την ΕΜΧ, κάτι που δεν επιβεβαιώνεται στην πράξη.
Τρίτον, γίνεται λόγος για απόρριψη επενδυτικών προτάσεων λόγω της δευτεροβάθμιας μορφής της ένωσης, χωρίς ποτέ να παρουσιαστούν σχετικά αποδεικτικά στοιχεία. Τέταρτο και πιο πιεστικό επιχείρημα είναι η διανομή πλεονάσματος, όπου προβάλλεται ο κίνδυνος διπλής φορολόγησης. Μέχρι πρόσφατα, η διανομή γινόταν νόμιμα, με τη σύμφωνη γνώμη ορκωτών λογιστών. Φέτος, η διοίκηση υποστηρίζει το αντίθετο, χωρίς να παρουσιάζει τις σχετικές γνωμοδοτήσεις, δημιουργώντας εύλογες αμφιβολίες».
«Οι πρωτοβάθμιοι συνεταιρισμοί αποτελούν ιστορικό και λειτουργικό πυλώνα στήριξης των παραγωγών από το 1938. Το ενδεχόμενο κλείσιμό τους απειλεί όχι μόνο τα οικονομικά συμφέροντα, αλλά και τη συνοχή των τοπικών κοινωνιών, καθώς η περιουσία τους κινδυνεύει να μεταφερθεί και να χαθεί», σημειώνουν οι ίδιοι. Παράλληλα καλούν τους παραγωγούς να απορρίψουν τα διλήμματα και να υπερασπιστούν τους συνεταιρισμούς τους. «Η ανάγκη συλλογικής δράσης καθίσταται επιτακτική» αναφέρουν, προτείνοντας τη δημιουργία αγροτικού συλλόγου ως αναγκαία απάντηση για την προστασία των συμφερόντων τους.
