Το ερώτημα αν οι δημοσκοπήσεις είναι ένα επιστημονικό μέσο μέτρησης των τάσεων που διαμορφώνονται σε μια συγκυρία στην κοινή γνώμη ή ένα ισχυρό προπαγανδιστικό μέσο χειραγώγησης των πολιτών δεν είναι καινούργιο. Εχει τεθεί πολλές φορές στο παρελθόν και έχει απαντηθεί με γεγονότα.
Για παράδειγμα, στο δημοψήφισμα του 2015 οι δημοσκοπήσεις έφερναν το «Ναι» και το «Οχι» σε οριακή απόσταση. Η κάλπη έδειξε ότι η απόσταση ήταν τεράστια. Το ίδιο συνέβη και στις εκλογές του 2023. Για ένα πάρα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, οι δημοσκοπήσεις εμφάνιζαν τη Ν.Δ. να προπορεύεται του ΣΥΡΙΖΑ με 5 έως 7 μονάδες διαφορά. Η κάλπη έδειξε ότι η διαφορά ήταν στις 20 μονάδες.
Το συμπέρασμα που συνήθως εξάγεται από τόσο μεγάλες αποτυχίες των δημοσκοπήσεων αφορά την εδραίωση της υποψίας ότι οι δημοσκοπικές εταιρείες μαγειρεύουν το δημοσκοπικό αποτέλεσμα με κύριο στόχο να κατευθύνουν το εκλογικό σώμα σε συγκεκριμένες επιλογές. Αλλοτε το πετυχαίνουν κι άλλοτε όχι.
Δική μας πρόθεση δεν είναι να αποδώσουμε τέτοιες σκοπιμότητες στις εν λόγω εταιρείες, ακόμα κι εκεί που είμαστε σχεδόν σίγουροι ότι παίζονται παιχνίδια. Πρόθεσή μας είναι να επισημάνουμε ότι οι δημοσκοπικές εταιρείες καλλιεργούν μόνες τους την αμφισβήτηση της δουλειάς τους. Π.χ., όταν χρησιμοποιούν αμφιβόλου αξιοπιστίας μεθόδους όπως η εκτίμηση ψήφου ή όταν μετράνε τη δήθεν καταλληλότητα προσώπου για τη θέση του πρωθυπουργού. Ακόμα χειρότερο γι’ αυτές είναι το γεγονός ότι κάνουν τις μετρήσεις τηλεφωνικά καταργώντας την ανωνυμία.
Θα μπορούσε να πει κανείς πολλά ως κριτική στην πρακτική και τη μεθοδολογία των εταιρειών, αλλά υπάρχει μια πραγματικότητα που την έχουν αποδεχτεί και η οποία υπονομεύει τον ρόλο τους ως ερευνητών της κοινής γνώμης. Οταν η κοινωνία δέχεται έναν ορυμαγδό δημοσκοπικών πληροφοριών και δημοσκοπήσεων, τότε ξεκάθαρα η μέτρηση μετατρέπεται σε μέσο επηρεασμού και διαμόρφωση συμπεριφοράς. Απλά και καθαρά.
