Ενα νεαρό ζευγάρι ξεκινά μια έρευνα γύρω από την υπόθεση Πολκ, για μια ραδιοφωνική εκπομπή. Ο άντρας έρχεται σ’ επαφή με όλους τους επιζώντες που είχαν σχέση με την υπόθεση, ενώ η γυναίκα, αναζητώντας όσα δεν καλύπτονται από τα στοιχεία, καταφεύγει στον μύθο. Ο φόβος, η δράση και η αγωνία που κυριαρχούν, ακόμη και σήμερα, στην αξεδιάλυτη υπόθεση Πολκ γίνονται τμήμα και της ζωής τους, με απρόβλεπτες συνέπειες.
Αυτή είναι η υπόθεση της ταινίας «Ο Φάκελος Πολκ στον αέρα» του Διονύση Γρηγοράτου (132′, 1988) η οποία επανέρχεται στους κινηματογράφους σε μία προβολή, αυτή την Κυριακή στις 12.00, στον κινηματογράφο «Αστορ». Πρόκειται για μια διοργάνωση της Ενωσης Ανταποκριτών Ξένου Τύπου, ενώ πριν από την προβολή θα προηγηθεί συζήτηση με τους δημοσιογράφους Τάσο Τέλλογλου και Σπύρο Κουζινόπουλο. Την ταινία θα προλογίσει ο κριτικός κινηματογράφου Νίνος Μικελίδης, παρουσία του σκηνοθέτη Διονύση Γρηγοράτου.
Θεσμοί
Σε μια εποχή όπου η ελευθερία του Τύπου και της πληροφορίας βάλλεται από τα ίδια τα κράτη, που όχι μόνο δεν ενισχύουν/διευκολύνουν την πρόσβαση του πολίτη στην αλήθεια, αλλά ούτε καν σέβονται αυτό το αναφαίρετο συνταγματικό του δικαίωμα, η ταινία «Ο Φάκελος Πολκ στον αέρα» έρχεται να μας ξαναθυμίσει πόσο απαραίτητο για τη Δημοκρατία αλλά και για την καθημερινότητά μας είναι το να λειτουργούν σωστά οι θεσμοί και να μπορεί ο ερευνητής/δημοσιογράφος/δικαστής/εισαγγελέας να επιτελέσει τον ρόλο του δίχως εξωτερικές παρεμβάσεις. Γι’ αυτό και η προβολή της ταινίας σχεδόν σαράντα χρόνια μετά την πρώτη της έξοδο στα σινεμά δεν συνιστά μόνο μια κινηματογραφική επαναφορά: είναι μια αναμέτρηση με μια υπόθεση που έμεινε ανοιχτή μέσα στην ίδια την ιστορία της μετεμφυλιακής Ελλάδας και καταδεικνύει πως υπήρξαν (όπως και υπάρχουν) άνθρωποι που έχουν χάσει ακόμα και τη ζωή τους στην προσπάθεια εξεύρεσης της αλήθειας που ενοχλεί. Οπως υπάρχουν και άνθρωποι που είναι έτοιμοι να δεχθούν τον θάνατο των πρώτων (αν δεν τον έχουν προκαλέσει κιόλας) για να συγκαλύψουν τα πολιτικά τους εγκλήματα. Ο Τζορτζ Πολκ από το Τέξας ήταν ανταποκριτής του CBS στην Ελλάδα, σε μια από τις πιο βίαιες φάσεις του Εμφυλίου.
Ηρθε στην Ελλάδα το 1947, όπου γνώρισε την αεροσυνοδό Ρέα Κοκκώνη την οποία και παντρεύτηκε. Σχεδόν έναν μόλις χρόνο αργότερα, βρέθηκε δολοφονημένος στον Θερμαϊκό, κοντά στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης.
Είχε αποκτήσει τη φήμη επίμονου και ανυπότακτου δημοσιογράφου, ασκώντας κριτική όχι μόνο στους αντάρτες αλλά και στο αντικομμουνιστικό κράτος που στήριζαν τότε οι Ηνωμένες Πολιτείες στο πλαίσιο του Δόγματος Τρούμαν. Στις αρχές Μαΐου 1948 εξαφανίστηκε από τη Θεσσαλονίκη, όπου φερόταν να αναζητεί τρόπο να συναντήσει τον Μάρκο Βαφειάδη. Στις 16 Μαΐου βρέθηκε νεκρός στον Θερμαϊκό: δεμένος χειροπόδαρα και πυροβολημένος εξ επαφής στο πίσω μέρος του κεφαλιού του.
Κομμουνιστές
Η επίσημη εκδοχή απέδωσε τη δολοφονία στους κομμουνιστές. Ο δημοσιογράφος Γρηγόρης Στακτόπουλος καταδικάστηκε το 1949 ως συνεργός, ενώ άλλοι δύο δικάστηκαν ερήμην. Ομως από νωρίς η υπόθεση έμπαζε από παντού: αλλεπάλληλες και αντιφατικές ομολογίες, καταγγελίες για βασανιστήρια, ασάφειες στα στοιχεία, πολιτικές πιέσεις και ένα κλίμα ψυχροπολεμικής σκοπιμότητας.
Με τα χρόνια, όλο και περισσότεροι ιστορικοί, ερευνητές και δημοσιογράφοι θεώρησαν ότι ο Στακτόπουλος υπήρξε αποδιοπομπαίος τράγος και ότι η αλήθεια θάφτηκε, καθώς δεν συνέφερε ούτε το ελληνικό μετεμφυλιακό κράτος ούτε τους διεθνείς προστάτες του να ανοίξει πραγματικά ο φάκελος. Αυτό ακριβώς κάνει την υπόθεση Πολκ τόσο ανθεκτική στον χρόνο: δεν αφορά μόνο το ποιος τράβηξε τη σκανδάλη, αλλά ποιος είχε συμφέρον να οριστεί από την πρώτη στιγμή τι είναι αλήθεια και τι όχι.
Βραβεία George Polk
Δεν είναι τυχαίο ότι ο θάνατός του γέννησε ήδη από το 1949 τα βραβεία George Polk, για να τιμήσουν το ερευνητικό ρεπορτάζ. Ούτε είναι μικρή λεπτομέρεια ότι δεκαετίες αργότερα η CIA παραδέχθηκε πως αρχεία σχετικά με την υπόθεση είχαν χαθεί ή καταστραφεί. Οταν χάνονται τα τεκμήρια, δεν χάνεται μόνο η πληροφορία· χάνεται και η δυνατότητα μιας κοινωνίας να λογοδοτήσει στον εαυτό της. Και αυτό έρχεται να μας θυμίσει η μεθαυριανή προβολή.
ℹ️ «Ο Φάκελος Πολκ στον αέρα» 26/4, στις 12.00, στο σινεμά «Αστορ» (Σταδίου 28, εντός Στοάς Κοραή, τηλ.: 2103211950). Μέσα από αυτή την προβολή, η Ενωση Ανταποκριτών Ξένου Τύπου εγκαινιάζει εκδηλώσεις με στόχο τη συμμετοχή ανταποκριτών ξένου Τύπου στην Ελλάδα και κοινού και τη δημιουργία σταθερών πολιτιστικών πρωτοβουλιών. Εισιτήριο (για την ενίσχυση της Ενωσης): 5 ευρώ.
