Στο χείλος της πιο επικίνδυνης περιόδου των τελευταίων χρόνων βρίσκεται ο κόσμος, όπως προειδοποιεί η Διεθνής Αμνηστία στην ετήσια έκθεση «Η κατάσταση των ανθρώπινων δικαιωμάτων στον κόσμο» (σε 144 χώρες), που παρουσιάζεται σήμερα και ρίχνει τα βέλη της κυρίως σε ΗΠΑ, Ισραήλ (δευτερευόντως σε Ρωσία και Κίνα), στηλιτεύοντας τόσο την Ευρωπαϊκή Ενωση όσο και τα ευρωπαϊκά κράτη για την υποχωρητικότητά τους απέναντι στις ΗΠΑ.
«Αντιμετωπίζουμε την πιο δύσκολη στιγμή της εποχής μας. Η ανθρωπότητα δέχεται επίθεση από διακρατικά κινήματα κατά των δικαιωμάτων και αδηφάγες κυβερνήσεις αποφασισμένες να επιβάλουν την κυριαρχία τους μέσω παράνομων πολέμων και απροκάλυπτου οικονομικού εκβιασμού. Η παγκόσμια τάξη που προτείνουν είναι μια τάξη που χλευάζει και απορρίπτει τη φυλετική, την έμφυλη και την κλιματική δικαιοσύνη, αντιμετωπίζει την κοινωνία των πολιτών ως εχθρό και απορρίπτει τη διεθνή αλληλεγγύη», δηλώνει η γενική γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας, Agnès Callamard.
Στο επίκεντρο της σφοδρής κριτικής, η συνεχιζόμενη γενοκτονία στη Γάζα «παρά τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός του Οκτωβρίου 2025, το σύστημα απαρτχάιντ εναντίον των Παλαιστινίων, ενώ το Ισραήλ επιταχύνει την επέκταση των παράνομων οικισμών στην κατεχόμενη Δυτική Οχθη, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ».
Παράνομες επιθέσεις
Για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ σε Ιράν και Λίβανο χαρακτηρίζονται παράνομες και, μαζί με την αντίδραση του Ιράν, «επιδεινώνουν τα ήδη καταστροφικά δεινά των ανθρώπων σε ολόκληρη την περιοχή, επηρεάζοντας τα μέσα διαβίωσης εκατομμυρίων ανθρώπων».
Εκτός των παραπάνω η έκθεση καταγράφει συνοπτικά:
● Οι ΗΠΑ έχουν διαπράξει πάνω από 150 εξωδικαστικές εκτελέσεις, βομβαρδίζοντας σκάφη στην Καραϊβική και τον Ειρηνικό, ενώ τον Ιανουάριο του 2026 προέβησαν σε επιθετικές ενέργειες κατά της Βενεζουέλας.
● Η Ρωσία έχει εντείνει τις αεροπορικές επιθέσεις της εναντίον κρίσιμων πολιτικών υποδομών στην Ουκρανία.
● Ο στρατός της Μιανμάρ έριξε πυρομαχικά σε χωριά πέρυσι, σκοτώνοντας δεκάδες αμάχους, μεταξύ των οποίων και παιδιά.
● Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα τροφοδότησαν τη σύγκρουση στο Σουδάν, παρέχοντας προηγμένο κινεζικό οπλισμό στις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης, οι οποίες ανέλαβαν τον έλεγχο του Ελ Φασέρ τον περασμένο Οκτώβριο μετά από 18μηνη πολιορκία της πόλης, και διέπραξαν μαζικές δολοφονίες αμάχων και σεξουαλική βία.
● Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (DRC), η ένοπλη ομάδα M23, με την ενεργή υποστήριξη της Ρουάντα, κατέλαβε τις πόλεις Γκόμα και Μπουκάβου, σκότωσε παράνομα αμάχους και βασάνισε κρατούμενες/ους.
● Στο Αφγανιστάν, οι Ταλιμπάν ενέτειναν τις καταπιεστικές πολιτικές τους κατά του γυναικείου πληθυσμού.
● Οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και η Ρωσία υπονόμευσαν περαιτέρω το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο πέρυσι. Η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε κυρώσεις κατά του προσωπικού του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, των συνεργατών του και της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη, ενώ ρωσικά δικαστήρια εξέδωσαν εντάλματα σύλληψης κατά αξιωματούχων του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου.
● Εντατικοποίηση των επιθέσεων κατά της κοινωνίας των πολιτών (ειδικές αναφορές σε Τουρκία, Νεπάλ, Τανζανία, Αφγανιστάν, Κίνα, Αίγυπτο, Ινδία, Κένυα).
● Στη Λατινική Αμερική, κράτη όπως ο Ισημερινός, το Ελ Σαλβαδόρ, η Νικαράγουα, η Παραγουάη, το Περού και η Βενεζουέλα υιοθέτησαν ή αναμόρφωσαν νομικά πλαίσια που επιβάλλουν δυσανάλογους ελέγχους στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών.
Τα ελπιδοφόρα νέα: Mαζικές διαδηλώσεις κατά της γενοκτονίας στη Γάζα σε όλο τον κόσμο, ενώ ακτιβιστές από 40 χώρες έπλευσαν με τον Διεθνή Στόλο Αλληλεγγύης.
● Δυναμικές διαδηλώσεις της Gen Z σάρωσαν πάνω 12 χώρες (ενδεικτικά Ινδονησία, Κένυα, Μαδαγασκάρη, Μαρόκο, Νεπάλ, Περού), ενώ περίπου 300.000 άνθρωποι αψήφησαν την απαγόρευση της Ουγγαρίας για το Budapest Pride.
● Στις αρχές του 2026, διαδηλώτριες και διαδηλωτές από το Λος Αντζελες έως τη Μινεάπολη οργανώθηκαν ενάντια στις βίαιες και εξαιρετικά στρατιωτικοποιημένες επιδρομές των αμερικανικών αρχών μετανάστευσης.
● Ο παγκόσμιος ακτιβισμός των λιμενεργατών κατά της ροής όπλων προς το Ισραήλ (Γαλλία, Ελλάδα, Ιταλία, Μαρόκο, Ισπανία, Σουηδία) συνετέλεσε ώστε αρκετές χώρες να περιορίσουν ή να απαγορεύσουν τις εξαγωγές.
● Αρκετά κράτη προσχώρησαν στην Ομάδα της Χάγης, μια συλλογική πρωτοβουλία με σκοπό να λογοδοτήσει το Ισραήλ για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, και συνέβαλαν στην υπόθεση της Νότιας Αφρικής κατά του Ισραήλ ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου (ICJ).
● Οι Φιλιππίνες παρέδωσαν τον πρώην πρόεδρο Ροντρίγκο Ντουτέρτε στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για να αντιμετωπίσει κατηγορίες για έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, για χιλιάδες δολοφονίες.
● Σημειώθηκε σημαντική πρόοδος για μια δεσμευτική σύμβαση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για τη φορολογία και μια σύμβαση για τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, ενώ το Διεθνές Δικαστήριο και το Διαμερικανικό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων εξέδωσαν ιστορικές συμβουλευτικές γνωμοδοτήσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις κλιματικές καταστροφές.
Εδραιωμένες παραβιάσεις στην Ελλάδα και μέσα στο 2025
Η ετήσια έκθεση ξεμπροστιάζει την κυβέρνηση Μητσοτάκη για τις υποκλοπές και τις αντιπροσφυγικές, αντεργατικές και άγρια κατασταλτικές πολιτικές
Αν πέρυσι για την Ελλάδα καταγραφόταν στην ετήσια έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας για το 2024 ένα «πανόραμα παραβιάσεων και αυθαιρεσίας» («Εφ.Συν.», 2/5/2025), η φετινή εικόνα δείχνει εξίσου απαισιόδοξη για το κράτος δικαίου και τις παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα μας.
Η έκθεση αποτελεί ένα ολοκληρωμένο χρονολόγιο των βασικών παραβιάσεων για το 2025 και εκθέτει για ακόμα μία φορά την κυβέρνηση Μητσοτάκη αλλά και την Ελλάδα σε διεθνές επίπεδο. Το σκάνδαλο των υποκλοπών βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα της διεθνούς οργάνωσης, με ειδικές αναφορές στη δίκη των τεσσάρων στελεχών της Intellexa.
Ειδική υπόμνηση γίνεται στις ποινικές διώξεις εναντίον 21 αξιωματικών του Λιμενικού Σώματος για το ναυάγιο στην Πύλο το 2023, στην επιβολή παράνομης τρίμηνης αναστολής πρόσβασης στο άσυλο για άτομα που έφτασαν στην Ελλάδα μέσω Βόρειας Αφρικής, η οποία αποτελεί διάκριση εις βάρος τους, με αποτέλεσμα μαζικές κρατήσεις σε ακατάλληλες συνθήκες, στις επιθέσεις εναντίον μελών της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, στο «αμφιλεγόμενο» αντεργατικό νομοσχέδιο για το 13ωρο, στην άγρια αστυνομική καταστολή («αδικαιολόγητη και υπέρμετρη χρήση βίας») κατά διαδηλωτών σε πολλές πορείες για τα Τέμπη και για τη Γάζα, ενώ σημειώνεται ότι το 2025 πάνω από το ένα τέταρτο του πληθυσμού της χώρας βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Επιπλέον, η οργάνωση χαρακτηρίζει προσχηματική την κυβερνητική γενική απαγόρευση διαδηλώσεων (Οκτώβριος 2025) σε τμήματα της πλατείας Συντάγματος μπροστά από τη Βουλή, δήθεν για την προστασία του μνημείου του Αγνωστου Στρατιώτη.
Ως προς το προσφυγικό, η οργάνωση υπογραμμίζει πως καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025, αιτούσες/ούντες άσυλο που διέμεναν στις χρηματοδοτούμενες από την Ε.Ε. Κλειστές Ελεγχόμενες Δομές (ΚΕΔ) στα νησιά του Αιγαίου συνέχιζαν να υφίστανται «περιορισμούς της ελευθερίας» που ισοδυναμούσαν με παράνομη κράτηση.
Τον Σεπτέμβριο, η Βουλή ψήφισε νέο νόμο για την επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών, «ο οποίος μείωσε την προστασία τους, σε ορισμένα σημεία κατά παράβαση του ισχύοντος δικαίου και των προτύπων της Ε.Ε., σηματοδοτώντας τιμωρητική κατεύθυνση στη μεταναστευτική πολιτική της χώρας. Ο νόμος ποινικοποίησε την παράτυπη διαμονή, διεύρυνε τις ποινές που συνδέονται με την παράτυπη είσοδο και έξοδο, παρέτεινε τη διάρκεια κράτησης πέραν των ορίων του δικαίου της Ε.Ε. και καθιέρωσε ηλεκτρονική παρακολούθηση ως μέτρο αποτροπής διαφυγής».
Η Διεθνής Αμνηστία χαρακτηρίζει «ιστορική την απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων που διαπίστωσε “ισχυρές ενδείξεις” συστηματικής πρακτικής παράνομων επαναπροωθήσεων στα χερσαία σύνορα με την Τουρκία το 2019. Περισσότερες υποθέσεις που αφορούν επαναπροωθήσεις παρέμεναν εκκρεμείς ενώπιον του Δικαστηρίου. ΜΚΟ εξέφρασαν ανησυχία για το γεγονός ότι, παρά την έναρξη πάνω από 200 εγχώριων ερευνών για καταγγελίες επαναπροωθήσεων μεταξύ 2019 και 2024, καμία δεν κατέληξε σε κατηγορίες εναντίον αξιωματούχων».
Τον Ιούνιο, δικαστήριο της Αθήνας αθώωσε την υπερασπίστρια ανθρωπίνων δικαιωμάτων Αλεξία Τσούνη από κατηγορίες, μεταξύ άλλων για δυσφήμηση, οι οποίες φαίνεται να είχαν ασκηθεί ως απάντηση στο αντιρατσιστικό έργο και την ακτιβιστική δράση της υπέρ των προσφυγισσών/ύγων. Τέλος, ως σημαντικό αξιολογείται το γεγονός ότι τον Ιούνιο 2025 αστυνομικός κρίθηκε ένοχος για τον θανατηφόρο πυροβολισμό του Κώστα Φραγκούλη, του 16χρονου Ρομά αγοριού που δολοφονήθηκε από αστυνομικούς στη Θεσσαλονίκη το 2022.
