«Σαν να βλέπεις την ψυχοθεραπεία σου να παίζει live»

Σε μια εποχή που η αυτογνωσία αναζητά νέους δρόμους έκφρασης, ο ψυχολόγος Διονύσης Μπουγάς επιχειρεί να γεφυρώσει την ψυχολογία με τη σκηνική πράξη. Μέσα από τη δουλειά του, το θέατρο μετατρέπεται σε χώρο εσωτερικής διερεύνησης, όπου το χιούμορ συνυπάρχει με τα πιο ουσιαστικά υπαρξιακά ερωτήματα. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, με αφορμή τις παραστάσεις «Το νόημα της ζωής» (που παίζεται αυτόν τον καιρό στο Από Μηχανής Θέατρο) και «Το νόημα του σεξ» (που θα επαναληφθεί το φθινόπωρο), μιλά για την έμπνευση, τις προκλήσεις και τη δυναμική αυτής της ιδιαίτερης «ψυχοθεατρικής» εμπειρίας. Παράλληλα, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως καθρέφτης των ανθρώπινων σχέσεων.

• Πώς πήρατε την απόφαση πριν από τρία χρόνια για μια παράσταση που θα βασίζεται στην εμπειρία σεμιναρίων και συνεδριών ψυχολογίας; Τι σας έδωσε την έμπνευση και ποιος ήταν ο βασικός στόχος;

Μια μέρα, μετά από ένα σεμινάριο, εξαντλημένος αλλά συγκινημένος από τα όσα είχαν ειπωθεί, κάθισα και σκέφτηκα ότι αν τα άκουγε αυτά περισσότερος κόσμος, ίσως να μην τρώγαμε όλοι μας τα μούτρα μας τόσο συχνά στις διαπροσωπικές μας σχέσεις… Και κάπου εκεί μπήκε στη μέση και η αγάπη μου για το θέατρο. Γιατί, μεταξύ μας, πιο εύκολα πάει κάποιος σε μια παράσταση με τίτλο «Το νόημα του σεξ» παρά σε ένα σεμινάριο με τίτλο «Εσωτερική διεργασία και ανακατασκευή συναισθηματικών μοτίβων ή αλλιώς βιογραφική προπόνηση».

Ο στόχος ήταν να βάλουμε τη γνώση της ψυχολογίας και της εμπειρίας ζωής σε ένα περιτύλιγμα που να μη θυμίζει σχολικό βιβλίο, αλλά να αποτελεί μια ξεχωριστή βραδινή έξοδο με δόσεις αυτογνωσίας, συγκίνησης και γέλιου. Edutainment το λένε οι ξένοι, εμείς το λέμε «ψυχοθεατρική μπουκιά που δεν σε πνίγει».

• Τι πραγματεύεται «Το νόημα της ζωής» και τι «Το νόημα του σεξ» και γιατί δύο διαφορετικές παραστάσεις με παρόμοιο τίτλο; Εχουν διαφορές μεταξύ τους;

«Το νόημα της ζωής» ασχολείται με την αιώνια ερώτηση «Τι κάνω εγώ εδώ; Και πώς βρέθηκα ξανά σε τοξική σχέση;». Ενώ το «Το νόημα του σεξ» είναι πιο πρακτικό: «Γιατί σταματήσαμε να κάνουμε σεξ; Και τι σχέση έχει αυτό με τον πατέρα μου;». Και τα δύο είναι ψυχολογικές βουτιές με σωσίβιο το χιούμορ. «Το νόημα της ζωής» είναι το θεμέλιο. Πιάνει το σύμπαν της ύπαρξής μας, τις σχέσεις, την ταυτότητα, την τρέλα και την ελπίδα που λέγεται άνθρωπος.

«Το νόημα του σεξ» είναι το εσωτερικό δωμάτιο, εκεί όπου δεν μπαίνουμε εύκολα, αλλά εκεί όπου παίζονται τα σημαντικά: επιθυμία, ενοχή, οικειότητα, όρια, εγγύτητα, ντροπή, εξουσία, απόρριψη, αποδοχή.

Οι διαφορές; Το ένα είναι το πανόραμα, το άλλο είναι η κοντινή λήψη. Το πρώτο σε ξαπλώνει στον καναπέ της ψυχής σου, το δεύτερο ανοίγει συρτάρια που δεν ήξερες ότι έχεις. Το ένα σου λέει: Δες το όλο. Το άλλο σου λέει: Νιώσε το κομμάτι.

• Τι δίνει η συνθήκη του θεάτρου που δεν δίνει μια ομαδική συνεδρία για παράδειγμα;

Το θέατρο επιτρέπει στον θεατή να βιώσει χωρίς να εκτεθεί. Να δει τα σκοτεινά του σημεία, να γελάσει με τα παράλογά του, να αναγνωρίσει τον εαυτό του, χωρίς να χρειάζεται να μιλήσει ή να εξηγήσει τίποτα. Να κάνει δουλίτσα χωρίς να πει καν ότι κάνει δουλίτσα. Είναι σαν να κάνεις εσωτερική ανακαίνιση χωρίς να σηκώσεις σκόνη. Σαν να πας σε σεμινάριο αυτογνωσίας ενώ νομίζεις ότι βγήκες απλώς για να γελάσεις.

• Οι θεατές έρχονται γνωρίζοντας ότι δεν θα δουν μια συμβατική θεατρική παράσταση αλλά κάτι άλλο; Πώς ανταποκρίνονται σε αυτό;

Στην αρχή έρχονται καχύποπτοι. «Τι είναι αυτό τώρα; Σεμινάριο είναι; Stand-up είναι; Θεατρικό είναι;» Και μετά από δέκα λεπτά, γελάνε. Μετά από είκοσι λεπτά, σκέφτονται. Μετά από σαράντα λεπτά, δακρύζουν. Και στο τέλος… δεν φεύγουν. Στέκονται, σιωπούν, κοιτούν και μερικοί χειροκροτούν πιο πολύ για όσα ένιωσαν παρά για την παράσταση. Συχνά ακούω θεατές να λένε «γέλασα, αλλά και με χτύπησε αυτό που είδα». Αρα, ναι, δεν είναι συμβατικό, είναι σαν να βλέπεις την ψυχοθεραπεία σου να παίζει live μπροστά σου με περισσότερο χιούμορ και λιγότερο κόστος. Η πιο συχνή φράση που ακούμε είναι: «Αυτό δεν είναι θέατρο. Είναι κάτι άλλο. Κι αυτό το κάτι άλλο είναι που μας ενδιαφέρει».

• Ποιο είναι το χειρότερο και ποιο το καλύτερο σχόλιο που θυμάστε να έχετε ακούσει μετά από κάποια από τις παραστάσεις;

Το χειρότερο: «Δεν κατάλαβα τι ήταν αυτό που είδα». Το οποίο είναι και το πιο ειλικρινές. Μπορεί να μην ήταν η κατάλληλη στιγμή για κάποιον, κι αυτό είναι απόλυτα σεβαστό.

Το καλύτερο: «Μετά την παράσταση πήγα σπίτι και μίλησα πρώτη φορά στον άντρα μου για πράγματα που δεν είχα πει ποτέ», ή «ακυρώσαμε το διαζύγιο». Ή και το ανάποδο: «Χώρισα, επιτέλους». Δεν έχουν όλα happy end. Αλλά είναι όλα έντιμα.

• Διαβάζουμε ότι έχετε κυκλοφορήσει κι ένα βιβλίο σχετικό με τα όσα παρουσιάζονται στο θέατρο. Πείτε μας δυο λόγια και για αυτό…

Το βιβλίο λέγεται «Αυτό είναι!», με υπότιτλο «Το βιβλίο που θα ήθελα να είχα διαβάσει νωρίτερα στη ζωή μου». Το έγραψα αρχικά για την κόρη μου, σε περίπτωση που χαθούμε στη ζωή (ή εγώ, ή η ίδια, ή και οι δύο σε μια διασταύρωση σχέσης και αποστάσεων). Μετά συνειδητοποίησα πως δεν ήταν μόνο για εκείνη, αλλά και για όποιον έχει σκεφτεί ποτέ ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά δεν ξέρει ακριβώς τι…

Δεν είναι εγχειρίδιο επιτυχίας, είναι περισσότερο ένα manual για να μην τρελαθείς τελείως. Ή τουλάχιστον να τρελαθείς συνειδητά και με στιλ.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Οι παραστάσεις «Το νόημα του σεξ» (1 και 2) ολοκλήρωσαν τον κύκλο τους για τη φετινή σεζόν και θα ανέβουν ξανά το φθινόπωρο. «Το νόημα της ζωής» συνεχίζεται μέχρι και τις αρχές Μαΐου στο Από Μηχανής Θέατρο (Ακαδήμου 13, Μεταξουργείο). Τελευταίες παραστάσεις: Πέμπτη 23/4, Τετάρτη 29/4, Κυριακή 26/4 & Τετάρτη 6/5. Το βιβλίο του Διονύση Μπουγά «Αυτό είναι!» κυκλοφορεί από την Key Books.