«Ετσι ο Ηρωας γίνεται Μάρτυρας»

Πριν από εκατό χρόνια, στις 2 Μαΐου 1926, ανήμερα του Πάσχα, ο Στράτης Μυριβήλης δημοσιεύει στην εφημερίδα «Ταχυδρόμος» της Λέσβου το χρονογράφημα «Αναστάσιμον». Δεν γράφει άμεσα για το Μεγάλο Σάββατο, την Ανάσταση, όπως αφήνει να εννοήσουμε από τον τίτλο. Ο Χριστός είναι ο Ηρωας και Μάρτυς. Τον θέλει να αγωνίζεται μόνος απέναντι στο πλήθος, υπερασπιστής της Αλήθειας και του φωτός. Απέναντι, πάντοτε, οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, εκμεταλλεύονται την αγαθή, κουτή και παντοδύναμη μάζα. Ετσι, θέλει, οι υποστηρικτές των νέων ιδεών, ακόμα και της επανάστασης, να μετατρέπονται σε όχλο. Τελικά αισιοδοξεί, η Αλήθεια κάθε φορά είναι υπέρ της Ανθρωπότητας και επέρχεται η Ανάσταση· θρησκευτική και κοινωνική.

Αναστάσιμον

Μέσα στο αιώνιο ανακύκλωμα της ανθρώπινης Ζωής, από τότες που ξεκίνησε μέσα απ’ τις σκοτεινές και μυστηριακές πηγές της Δημιουργίας, έως σήμερα, και έως αύριο, και έως τους αιώνας των αιώνων, γίνεται μια τραγική πάλη του εκλεκτού ατόμου προς το χονδροειδές πλήθος, της φωτισμένης αγίας μειονότητος προς την χονδρόμυαλην ολότητα, που δύσκολα κινείται έξω απ’ τη χιλιοπατημένη κοίτη των προλήψεων και των συμφερόντων της, των αγελαίων.

Συμβαίνει το εξής:

Ενώ το πλήθος βόσκει ήσυχα την φτωχή του πνευματική ζωή, που την κληρονόμησε τέτοια απ’ την παράδοση των αιώνων, δίχως ανησυχίες και δίχως αγωνία ψυχική, ευχαριστημένο και τρισευτυχισμένο απ’ την ακινησία της πνευματικής ατμόσφαιρας που έπηξε γύρω του χλιαρή και χιλιοανασασμένη, τινάζεται επάνω ο Ηρωας ο οποίος συμβαίνει πάντοτε να είναι και Μάρτυς.

Εχει ανακαλύψει μίαν Αλήθειαν, έχει συλλάβει έναν κάλυκα φωτός, έχει μεταλάβει μίαν αχτίδα της θείας Ουσίας.

Αισθάνεται μέσα του την βιαίαν Δύναμιν που του ενεπιστεύθη το μυστικόν της να τον ωθεί προς την κοινοποίησιν, προς τον αγώνα, σώμα με με σώμα, σκληρόν και άνισον αγώνα του Ενός προς το πάνοπλον και τερατωδώς ισχυρόν Πλήθος. Από εκείνην την στιγμήν αρχίζουν αι Ημέραι των Παθών.

Η Αγέλη αναταράσσεται γύρω στον επαναστάτην. Οι κουτοί σταματάνε το σιγανό μάσημα του σανού και ακούνε με κατάπληκτα αυτιά το νέον κήρυγμα.

Μπα! μα τι λέει αυτός εκεί πάνου;

Είναι η μάζα η χωρίς αυτενέργειαν, που χρειάζεται κίνητρον. Είναι το δυνατό μα άβουλο βόιδι που θέλει βουκέντρα για να σύρει τ’ αλέτρι ή το κανόνι. Και οι φυσικοί αρχηγοί του δεν αργούν να βρεθούνε.

Είναι οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, οι υποκριταί, οι πονηρούτσικοι και επιτήδειοι τύποι, οι εκμεταλλευταί της αγαθής και κουτής και παντοδύναμης μάζης.

Αν για τον πολύν αριθμό το Νέο Κήρυγμα είναι έκπληξις και απορία, γι’ αυτούς είναι καταστροφή των συμφερόντων, κλείσιμο της καριέρας, ζημία ταμιακή.

Ξεσηκώνουν λοιπόν τον αγαθόν, τον απλοϊκόν και ισχυρότατον αριθμόν. Και σε λίγο η οργή, οργή τυφλή και κτηνώδης, άνευ δικαιολογίας και δι’ αυτό άνευ ελέους, μαίνεται ως θύελλα περί τον Ηρωα.

– Σταύρωσον! Σταύρωσον αυτόν!

Ετσι βοά ο δυστυχισμένος ο Οχλος.

Καλοί υποκινηταί του, οι ευτραφείς κοριοί του, τα καλοθρεμμένα παράσιτά του τους ψιθυρίζουν με τρόπο.

– Ετσι μπράβο! Να σταυρωθεί. Είναι προδότης! Είναι άπατρις! Είναι άθρησκος! Καταλύει το ιερόν Σάββατον! Ομιλεί με πόρνας. Σκοτώστε τον λοιπόν! Σκοτώστε τον και… το αίμα του ως είναι εφ’ ημάς. Τι σας νοιάζει εσάς!

Ετσι ο Ηρωας γίνεται Μάρτυρας.

Η Νέα Αλήθεια υψώνεται υπέρ την Ανθρωπότητα. Αλλά υψώνεται επί σταυρού.

Υψώνεται καρφωμένη με φριχτά φαρμακωμένα καρφιά. Δεν πειράζει. Η Ανάστασή της είναι σίγουρη. Ο θάνατος και το αίμα είναι η ζωή της Ιδέας. Και το μαρτύριο είναι η επικράτησις.

Ετσι έγινε πάντα, απ’ την αρχή αρχή που ξεκίνησε η ανθρώπινη ζωή. Μέσα από τις μυστηριακές σπηλιές της Δημιουργίας, κι έτσι γίνεται σήμερα, κι έτσι θα γίνεται πάντα, πάντα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των Αιώνων.