Αν παραλληλίσουμε ένα πρόγραμμα με μία μουσική σύνθεση, τότε μπορούμε να πούμε πως ό,τι ανακοίνωσε χθες ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου Μιχαήλ Μαρμαρινός είναι ένα εκλεπτυσμένο «φινάλε», ένας εκλεκτικός, κομψός και πλουραλιστικός ταυτόχρονα μουσικός αποχαιρετισμός του Ηρωδείου, τον Ιούνιο: το ρωμαϊκό Ωδείο που πρόκειται να κλείσει από τον Ιούλιο και για τα επόμενα τρία χρόνια τουλάχιστον για εργασίες αποκατάστασης, θα φιλοξενήσει συμβολικά μόνον ένα μήνα εκδηλώσεων, με 14 παραγωγές μοιρασμένες σε 17 βραδιές κατ’ αρχάς-«κατ’ αρχάς» γιατί στο τέλος της σχετικής ανακοίνωσης επισημαίνεται ότι σύντομα θα πληροφορηθούμε και για κάποια επιπλέον παραγωγή (αυτήν της 30ής Ιουνίου).
Το προσωρινό φινάλε επισημαίνει στο εισαγωγικό του σημείωμα και ο Μιχαήλ Μαρμαρινός που χρησιμοποιεί τον όρο «Εορτές Αποχαιρετισμού». Ο ίδιος αφηγείται σύντομα την ιστορία της κατασκευής από τον Ηρώδη τον Αττικό το 161 μ.Χ. ενός θεάτρου-Ωδείου– για 5.000 άτομα, κτισμένου στη νότια πλευρά του λόφου της Ακρόπολης κι επιστεγασμένου, καθώς μάλιστα λέγεται ότι η στέγη του θεάτρου ήταν από ξύλο κέδρου. Αυτό ήταν φυσικά το σημερινό Ηρώδειο και όπως εξηγεί: «τον Ιούνιο του 2026 –έναν μήνα με ξεχωριστό συμβολισμό– χάρη σε μια ευφυή χειρονομία που μετατρέπει μια προσωρινή δυσπραγία σε ευρηματική δυνατότητα, το Ωδείον Ηρώδου του Αττικού λίγο πριν σφραγισθεί και σιωπήσει για κάποια χρόνια, (ώστε μέσα από ένα εμπνευσμένο και αναγκαίο έργο ανάταξης, αναστήλωσης και ανάδειξής του, να περάσει στον επόμενο αιώνα συμβολισμού και σπουδαιότητας για την πολιτιστική ζωή) ανοίγει για έναν και μόνο μήνα –αυτόν τον ιδιαίτερο Ιούνιο– τις πύλες του. Δίνεται έτσι η δυνατότητα να λάβει χώρα μια ευρεία σειρά γεγονότων Τέχνης ως Εορτές Αποχαιρετισμού. Θα έλεγε κανείς ότι όλες οι εκδηλώσεις που θα παρουσιαστούν φέτος στη σκηνή του Ηρωδείου –κάθε μοναδική νύχτα, κάθε είδους “Αφιέρωμα”– συνιστά μια ξεχωριστή εορτή Αποχαιρετισμού του».
«Πρελούδιο» με τον Ολαφσον
Το «πρελούδιο» των εκδηλώσεων για πρώτη φορά μετά από πάρα πολλά χρόνια δεν θα ανήκει στην Εθνική Λυρική Σκηνή: η παράδοση «σπάει» καθώς όπως ξέρουμε ήδη το λυρικό μας θέατρο θα ανοίξει φέτος την Επίδαυρο, στις 20 Ιουνίου με την αναβίωση της Μήδειας του Λουίτζι Κερουμπίνι, 65 χρόνια μετά τη θρυλική παραγωγή του 1961 με τη Μαρία Κάλλας. Ενώ στο Ηρώδειο η πρεμιέρα του πρόγραμματος θα παραδοθεί στα χέρια και στα πλήκτρα ενός από τους πιο αναγνωρισμένους πιανίστες της εποχής μας, του Ισλανδού Βίκινγκουρ Ολαφσον, που στο ήδη πολυαναμενόμενο ντεμπούτο του στην Ελλάδα, επιλέγει να ερμηνεύσει έργα Μπαχ (Πρελούδιο σε μι μείζονα και Παρτίτα αρ. 6), Μπετόβεν (τις Σονάτες για Πιάνο αρ. 27 και αρ. 30) και Σούμπερτ (Σονάτα σε μι ελάσσονα).
Από εκεί και πέρα και μέχρι τις 30 Ιουνίου που ολοκληρώνεται, το πρόγραμμα περιλαμβάνει:
«Η Αμερική του Μάνου Χατζιδάκι»
Δύο συναυλίες που με αφορμή το «Ετος Χατζιδάκι» είναι αφιερωμένες στην «Αμερική του Μάνου Χ». Η πρώτη (10/6) με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπό τον Λουκά Καρυτινό και με σολίστ τον κιθαρίστα Γιώργο Τοσικιάν περιλαμβάνει το αριστουργηματικό «Χαμόγελο της Τζοκόντας» (1965) και το σάουντρακ για το γουέστερν Blue («Βρώμικα Παλληκάρια»,1968) του Καναδού Silvio Narizzano. Και η δεύτερη (17/6) θα φέρει επί σκηνής τον πιανίστα, συνθέτη και παιδαγωγό, Γιώργο-Εμμανουήλ Λαζαρίδη, σολίστ στη «Ρυθμολογία» και -έκπληξη- τους Raining Pleasure να ερμηνεύουν το Reflections, 21 χρόνια μετά την κυκλοφορία εκείνης της νέας ανάγνωσής τους που είχε κάνει πάταγο.
Ο σύγχρονος Ξαρχάκος
Η μνεία του προγράμματος στους εμβληματικούς Ελληνες συνθέτες περιλαμβάνει όμως και μία πολύ ιδιαίτερη, πολύ προσωπική παραγωγή αφιερωμένη δύο βραδιές (5, 6/6) στο «Παρόν» του Σταύρου Ξαρχάκου.
Κάθε βραδιά είναι διαρθρωμένη σε τρία μέρη. Στο πρώτο ο συνθέτης μαζί με τη Λίνα Νικολακοπούλου συζητούν και τραγουδάνε μαζί με ένα πιάνο κι ένα κουαρτέτο εγχόρδων. Στο δεύτερο στη σκηνή έρχεται η Ηρώ Σαΐα και ερμηνεύει νέα τραγούδια που έγραψε ο Ξαρχάκος για εκείνη. Και στο τρίτο την παρέα συμπληρώνει ο Δημήτρης Μπάσης και παιδιά της Σχολής «Εν Χορδαίς και Οργάνοις» της Σύρου και όλοι μαζί ερμηνεύουν τα μεγάλα τραγούδια του Ξαρχάκου. ΥΓ. Για όσους αναρωτηθούν «γιατί τα παιδιά της Σύρου;» η απάντηση βρίσκεται σ’ ένα (εκ των υστέρων viral) αυθόρμητο μουσικό στιγμιότυπο του Ιουνίου του 2022, μια βραδιά σε μια ταβέρνα του νησιού, όταν ο συνθέτης διηύθυνε αυθόρμητα συνδαιτυμόνες σπουδαστές. Σε σημείωμά του ενόψει της συναυλίας ο ίδιος ο Ξαρχάκος επισημαίνει μεταξύ άλλων: «Στα ογδόντα επτά μου χρόνια, συνειδητοποιώ όσο ποτέ ότι ζωή είναι μόνο το παρόν, όπως λέει και το τραγούδι. Και τι είναι το παρόν στη μουσική; Η μουσική που αντέχει στον χρόνο, η μουσική που γεννιέται μπροστά μας, η μουσική που περνά από γενιά σε γενιά».
Δύο Ελληνες πρωτοπόροι της electronica
Ελληνες συνθέτες, πρωτοπόροι της electronica τόσο που κέρδισαν διεθνή αναγνώριση είναι ο Βαγγέλης Παπαθανασίου (1943-2022) και η Λένα Πλάτωνος. Στην άτυπη κατηγορία της ελληνικής πρωτοπορίας που επηρέασε διεθνή μουσικά ρεύματα λοιπόν, μία συναυλία (4/6) φέρνει στο Ηρώδειο το 11μελές Avex Ensemble με το εμβληματικό σάουντρακ του Vangelis για το Blade Runner του Ρίντλεϊ Σκοτ, το σάουντρακ που, όπως επισημαίνει το φεστιβάλ, «στοίχειωσε διά παντός το κινηματογραφικό φαντασιακό και το νεοφανές είδος της electronica και όρισε το μέτρο με το οποίο θα συγκρινόταν κάθε original score στο μέλλον». Και από ένα ιστορικό μουσικό σημείο αναφοράς από έναν πολυβραβευμένο συνθέτη πάμε (19/6) στην ολοκαίνουργια δουλειά της ηγερίας της electronica Λένας Πλάτωνος. «Μοίρες» είναι ο τίτλος του νέου έργου της που θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στο κοινό, είναι εμπνευσμένο από τον άγνωστο κόσμο των ποιητριών της αρχαιότητας κι αντλεί υλικό από το βιβλίο του Θάνου Τσακνάκη «Των Σιωπηλών Σπαράγματα». Η Μαρία Φαραντούρη αναλαμβάνει τον ρόλο μίας ιδιαίτερης αφήγησης με συνοδοιπόρο τον διεθνή σολίστ του φλάουτου, Στάθη Καραπάνο. Η παράσταση ολοκληρώνεται με μια επίσκεψη στο ιστορικό άλμπουμ «Σαμποτάζ», που κυκλοφόρησε το 1981 και θεμελίωσε τον ηλεκτρονικό ήχο στην Ελλάδα, με τρία από τα τραγούδια να παρουσιάζονται ως μετεγγραφές για φλάουτο.
«Λυσιστράτη» ως κραουνακική όπερα
Σπουδαίος Ελληνας συνθέτης, τραγουδοποιός και ερμηνευτής είναι βέβαια κι ο Σταμάτης Κραουνάκης αλλά η δική του παρουσία στο Ηρώδειο (12, 13/6) συνδέεται με το πρωτότυπο εγχείρημα μετατροπής της αριστοφανικής «Λυσιστράτης» σε σπαρταριστή κωμική όπερα. Σε δική του μουσική, σκηνοθεσία και κείμενο, το λιμπρέτο είναι όμως αποτέλεσμα της συνεργασίας του με τη Λίνα Νικολακοπούλου, τον Γιώργο Χατζιδάκι και τον Λάκη Λαζόπουλο.
Επί σκηνής ακόμα η Λένα Ουζουνίδου στον ομώνυμο ρόλο, η Δήμητρα Γαλάνη ως θεά Αθηνά και μεταξύ των τριάντα σπουδαίων ερμηνευτών (όπως ο Χριστόφορος Σταμπόγλης, η Αργυρώ Καπαρού, η Σοφία Κουνιά, η Πένυ Ξενάκη κ.ά.) και μουσικών και ο παλαίμαχος παρουσιαστής, τραγουδιστής και ηθοποιός Κώστας Βενετσάνος στο ρόλο ενός «βέρου Αθηναίου».
Στις εκπλήξεις και ο διεθνώς αναγνωρισμένος σκηνογράφος Takis (συνώνυμος του κορυφαίου εικαστικού) που υπογράφει τα σκηνικά και τα κοστούμια με μια απολύτως σύγχρονη αισθητική.
Τα ηπειρώτικα
Στο ελληνοκεντρικό ρεπερτόριο το εξαιρετικά ενδιαφέρον μουσικό ταξίδι (9/6) στην παράδοση της ηπειρώτικης μουσικής και στην παρακαταθήκη του Πετρολούκα Χαλκιά, με την καλλιτεχνική διεύθυνση του πάλαι ποτέ μαθητή του, λαουτίστα, λέκτορα στο Hellenic College Holy Cross των ΗΠΑ και υποψηφίου για βραβείο Grammy Βασίλη Κώστα, τη συμμετοχή του 20μελούς συνόλου νέων μουσικών «Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble» και ως επίτιμους προσκεκλημένους τρεις κορυφαίους του είδους, τους Κώστα Τζίμα (τραγούδι), Αντώνη Κυρίτση (τραγούδι) και Πέτρο Χαλκιά (κλαρίνο).
Η αβάν γκαρντ τότε και τώρα
Κορυφαίοι εκπρόσωποι και μουσικά έργα της αβάν γκαρντ τότε και τώρα κατακλύζουν το Ηρώδειο στις 15 Ιουνίου και στις 18 Ιουνίου. Προηγείται η συναυλία που είναι αφιερωμένη στο έργο του τεράστιου Εσθονού συνθέτη και ενός από τους σημαντικότερους εν ζωή συνθέτες συμφωνικής μουσικής, του Αρβο Περτ (Arvo Pärt γενν. 1935). Σε μια γιορτή της ζωής και του έργου του Εσθονού συνθέτη, η βραδιά του Ηρωδείου φιλοξενεί εμβληματικά έργα της φωνητικής μουσικής του συνθέτη, τόσο της σόλο όσο και της χορωδιακής. Το απαιτητικό καθήκον της ερμηνείας τους αναλαμβάνουν η Φιλαρμονική Χορωδία Δωματίου της Εσθονίας και η Ορχήστρα Δωματίου του Ταλίν υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Tõnu Kaljuste – συμπαραστάτες του Περτ επί δεκαετίες. Συμμετέχουν οι λυρικοί ερμηνευτές Maria Listra (σοπράνο), Danila Frantou (κόντρα τενόρος), Toomas Tohert (τενόρος). Την απολύτως σύγχρονη εκδοχή της αβάν γκαρντ εκπροσωπούν τρεις μέρες αργότερα οι Γερμανοί Einstürzende Neubauten (προφέρονται Αϊνστίρτσεντε Νόιμπαουτεν, όρος που σημαίνει «Καταρρέοντα Νεόχτιστα»).
Οι συναυλίες τους είναι μία μουσική, ηχητική αλλά και οπτική εμπειρία: ιδιοκατασκευές, αεροπίστολα, πλαστικοί και μεταλλικοί σωλήνες, μπιτόνια, ελάσματα, λαμαρίνες, objets trouvés –ακόμα και ένας κινητήρας τζετ– συγκαταλέγονται στον μουσικό τους εξοπλισμό.
Με αυτά τα υλικά πλάθουν άγρυπνα βιομηχανικά άσματα που κυμαίνονται από υποβλητικές, νυχτερινές σονάτες μέχρι ραψωδίες θορύβου και χαλύβδινες συμφωνίες.
Επιστροφή στα κλασικά
Από την αβάν γκαρντ ας επιστρέψουμε στα μεγαλειώδη συμφωνικά έργα κι από αυτά Ογδοη Συμφωνία του Μάλερ που θα ερμηνεύσει (29/6) η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών και πάλι, αλλά αυτή τη φορά με μαέστρο τον διεθνούς φήμης Πολωνό αρχιμουσικό Μιχάλ Νεστερόβιτς. Ο ίδιος θα ηγηθεί της ορχήστρας αλλά και μιας πλειάδας εκλεκτών λυρικών τραγουδιστών και εκτεταμένων χορωδιακών δυνάμεων. Νωρίτερα στις 21 Ιουνίου, η Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής θα εορταστεί με την καθιερωμένη συναυλία της Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας της ΕΡΤ.
Λίγο indie pop
Τι λείπει από τη μουσική «βεντάλια»; Ισως μία συναυλία indie pop, dream pop και ηλεκτρονικής μουσικής; Αλλά ακριβώς αυτά θα φέρει στο Ηρώδειο μαζί με το υλικό του καινούργιου άλμπουμ που αναμένεται μέσα στο 2026, η Lykke Li, η πολυβραβευμένη Σουηδή ερμηνεύτρια, τραγουδοποιός, μοντέλο και ηθοποιός.
«Καθαρό» θέατρο
Τι άλλο λείπει από το πρόγραμμα; Ισως η παρεμβολή μίας και μόνης μέχρι στιγμής αμιγούς θεατρικής παράστασης; Γι’ αυτό φροντίζει όμως (στις 25 και 26/6), με αφορμή τα 100ά γενέθλια της Ακαδημίας Αθηνών ο Στάθης Λιβαθινός που σκηνοθετεί την «Εκάβη – Στη Σκιά της Πολιτείας» σε μία ανάγνωση που συνθέτει την τραγωδία του Ευριπίδη μαζί με τον πλατωνικό Μύθο του Σπηλαίου, την εμβληματική πλατωνική αλληγορία για την πλάνη, τη γνώση και τη δυνατότητα αφύπνισης. Η μετάφραση είναι της Ελσας Ανδριανού, η ίδια μαζί με τον Λιβαθινό έχουν κάνει τη σύνθεση κειμένων, ενώ εκείνος υπογράφει εκτός από τη σκηνοθεσία και τη δραματουργική επεξεργασία. Παίζουν μεταξύ άλλων οι Λίλλυ Μελεμέ, Αρης Τρουπάκης κ.ά., ενώ επί σκηνής θα είναι και δύο μουσικοί.
ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
● ΙΟΥΝΙΟΣ
3 Vikingur Ólaffson / Εργα Μπαχ, Μπετόβεν, Σούμπερτ
4 The Avex Ensemble / Blade Runner
5 & 6 Σταύρος Ξαρχάκος / Στο παρόν
9 Επίλεκτο Ηπειρωτικό Ensemble – Βασίλης Κώστας
10 Κρατική Ορχήστρα Αθηνών – Λουκάς Καρυτινός
Η Αμερική του Μάνου Χ – Μέρος Α΄
Το Χαμόγελο της Τζοκόντας / Blue
12 & 13 Λυσιστράτη, μια ξεκαρδιστική όπερα
Μουσική – κείμενο – σκηνοθεσία Σταμάτης Κραουνάκης
15 Estonian Philharmonic Chamber Choir – Tallinn Chamber Orchestra – Tõnu Kaljuste / Εργα Arvo Pärt
17 Γιώργος-Εμμανουήλ Λαζαρίδης – Raining Pleasure
Η Αμερική του Μάνου Χ – Μέρος B΄
Ρυθμολογία / Reflections
18 Einstürzende Neubauten / Ωδή στην Avant Garde
19 Λένα Πλάτωνος – Μαρία Φαραντούρη / Μοίρες
21 Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα ΕΡΤ / Παγκόσμια Ημέρα Μουσικής
22 Lykke Li
25 & 26 Στάθης Λιβαθινός-Ευριπίδη, Εκάβη / Στη σκιά της Πολιτείας
29 Κρατική Ορχήστρα Αθηνών – Μιχάλ Νεστερόβιτς
Ογδοη Συμφωνία του Γκούσταβ Μάλερ
