Υπάρχουν πρόσωπα που η δημόσια παρουσία τους δεν εξαντλείται στη βιογραφία τους. Πρόσωπα που, ανεξάρτητα από τη συμφωνία ή τη διαφωνία που προκαλούν, συμπυκνώνουν ιστορικές στιγμές, κοινωνικά τραύματα και πολιτικές αντιφάσεις μιας εποχής. Ο Νίκος Ρωμανός ανήκει σε αυτή την κατηγορία, αφού είναι μια φιγούρα που συνδέθηκε όσο λίγες με τη «γενιά του Δεκέμβρη» και με τα ερωτήματα που άφησε ανοιχτά η ελληνική κοινωνία μετά το 2008.
Η ιστορία του ξεκινά βίαια στη συλλογική μνήμη. Το βράδυ της 6ης Δεκεμβρίου 2008, ως έφηβος μαθητής, βρέθηκε μπροστά στη δολοφονία του στενού φίλου του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου από τον αστυνομικό Επαμεινώνδα Κορκονέα στα Εξάρχεια. Η εικόνα του 15χρονου τότε Ν. Ρωμανού, σκυμμένου δίπλα στο σώμα του φίλου του, έγινε ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα της εξέγερσης που ακολούθησε. Για πολύ κόσμο, εκείνη η στιγμή δεν ήταν απλώς ένα προσωπικό τραύμα, αλλά η αφετηρία μιας πολιτικής ενηλικίωσης που σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά νέων ανθρώπων. Το 2013 συνελήφθη για τη συμμετοχή του στη ληστεία τράπεζας στον Βελβεντό Κοζάνης και καταδικάστηκε για ένοπλη ληστεία και συναφή αδικήματα. Η σύλληψή του συνοδεύτηκε από ένα κακοφτιαγμένο φωτομοντάζ σε μια προσπάθεια να κρυφτούν οι μώλωπες που άφησε πάνω του, αλλά και στους υπόλοιπους συλληφθέντες, η κρατική καταστολή.
Ωστόσο, η στιγμή που γεννήθηκε το μεγάλο κύμα αλληλεγγύης προς το πρόσωπό του ήρθε το 2014, όταν, έχοντας επιτύχει την εισαγωγή του σε ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα μέσω πανελληνίων εξετάσεων, διεκδίκησε το δικαίωμα να σπουδάσει. Η άρνηση χορήγησης εκπαιδευτικών αδειών από την πλευρά του κράτους τον οδήγησε σε απεργία πείνας που κράτησε 31 ημέρες και συγκλόνισε τη χώρα. Η εικόνα τού οριακά σκελετωμένου παιδιού να υψώνει τη γροθιά του πίσω από το παράθυρο του νοσοκομείου έχει μείνει ανεξίτηλη στον χρόνο. Οι μαζικές κινητοποιήσεις, οι πολιτικές αντιπαραθέσεις και ο δημόσιος διάλογος που ακολούθησαν κατέληξαν σε νομοθετική ρύθμιση που επέτρεψε τη φοίτηση με ηλεκτρονική επιτήρηση. Η απεργία πείνας έληξε και μαζί της άνοιξε μια νέα συζήτηση για τα δικαιώματα των κρατουμένων στην Ελλάδα.
Ανεξάρτητα από τις πολιτικές τοποθετήσεις, εκείνη η στιγμή ανέδειξε την επιμονή ενός νέου ανθρώπου να διεκδικήσει γνώση και μέλλον ακόμα και μέσα σε συνθήκες εγκλεισμού. Για πολλούς υποστηρικτές του, ο Ν. Ρωμανός προσωποποίησε την ιδέα ότι η εκπαίδευση δεν αποτελεί προνόμιο, αλλά δικαίωμα που δεν αναστέλλεται με την απώλεια της ελευθερίας και έφερε ένα μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας αντιμέτωπο με το τι πραγματικά συμβαίνει στις ελληνικές φυλακές.
Μετά την αποφυλάκιση, προσπάθησε να ζήσει μια φυσιολογική ζωή και να διατηρήσει χαμηλούς τόνους, ωστόσο οι κρατικοί μηχανισμοί τού υπενθύμιζαν κάθε μέρα με συνεχείς παρακολουθήσεις και ασφυκτική επιτήρηση ότι δεν θα είναι ποτέ ελεύθερος.
Μία ημέρα πριν από τη μετακόμιση στο καινούργιο του σπίτι, την έναρξη μιας νέας εποχής για εκείνον σε προσωπικό επίπεδο, μία περίοδο που μόνο αισιοδοξία μπορούσε να αποπνέει, συνελήφθη εκ νέου για την υπόθεση της έκρηξης στους Αμπελόκηπους τον Οκτώβριο του 2024, σε μια προσπάθεια του κράτους να βρει τον τέλειο ένοχο που δεν θα ήταν άλλος από τον συνήθη ύποπτο. Μια συνεχής ανατροφοδότηση του «εσωτερικού εχθρού».
Αυτή τη στιγμή βρίσκεται 17 μήνες προφυλακισμένος.
Ο Ν. Ρωμανός συνελήφθη δεκαεπτά ημέρες μετά την έκρηξη, ο συγκατηγορούμενός του Α.Κ. εννέα ημέρες αργότερα, συνολικά είκοσι έξι ημέρες μετά το συμβάν. Το στοιχείο που τους συνδέει με την υπόθεση είναι δύο δακτυλικά αποτυπώματα πάνω στην ίδια πλαστική σακούλα, ένα κινητό αντικείμενο καθημερινής χρήσης, χωρίς σαφή χρονική ή πραγματική σύνδεση με την πράξη καθαυτή.
Τα αποτυπώματα αυτά αποδεικνύουν μόνο ότι σε κάποια άγνωστη χρονική στιγμή ο Νίκος Ρωμανός ίσως (τα αποτυπώματα θα μπορούσαν να έχουν μεταφερθεί) να άγγιξε τη συγκεκριμένη σακούλα. Δεν αποδεικνύουν πότε συνέβη αυτό. Δεν αποδεικνύουν σε ποιο πλαίσιο. Δεν αποδεικνύουν γνώση του περιεχομένου της. Και, κυρίως, δεν αποδεικνύουν συμμετοχή σε τρομοκρατική ενέργεια.
Δεν εντοπίστηκε αποτύπωμά του σε όπλο, δεν βρέθηκε γενετικό υλικό, δεν προέκυψε παρουσία του μέσα στο διαμέρισμα όπου σημειώθηκε η έκρηξη. Καμία άλλη ένδειξη δεν συμπληρώνει την εικόνα. Το σύνολο της κατηγορίας στηρίζεται ουσιαστικά σε ένα και μόνο τεχνικό εύρημα.
Κι όμως, το εύρημα αυτό αναβαθμίζεται σε θεμέλιο κατηγορίας βάσει του άρθρου 187Α περί τρομοκρατίας. Ετσι, μια ένδειξη μετατρέπεται σε ενοχοποιητικό συμπέρασμα, ενώ το βάρος της απόδειξης μοιάζει να μετακινείται. Αντί η κατηγορούσα αρχή να αποδείξει ότι το αποτύπωμα συνδέεται αιτιωδώς με την πράξη, ο ίδιος ο Ν. Ρωμανός καλείται να αποδείξει ότι δεν σχετίζεται. Η αντίφαση γίνεται εντονότερη αν ληφθεί υπόψη ότι, σύμφωνα με τα ίδια τα έγγραφα της ΕΛ.ΑΣ., στη σακούλα εντοπίστηκαν και άλλα αποτυπώματα τα οποία παραμένουν μέχρι σήμερα αταυτοποίητα. Ενα αντικείμενο που πέρασε από άγνωστο αριθμό χεριών μετατρέπεται επιλεκτικά σε αποδεικτικό στοιχείο ενοχής για συγκεκριμένα πρόσωπα. Αν ένα αποτύπωμα σε κινητό αντικείμενο αρκεί για να θεμελιώσει κατηγορία τρομοκρατίας, τότε το όριο ανάμεσα στην ένδειξη και την απόδειξη γίνεται επικίνδυνα λεπτό. Και μαζί με αυτό το όριο δοκιμάζεται και το ίδιο το τεκμήριο αθωότητας.
Ακόμα μια φορά, για χάρη των εντυπώσεων ο Ν. Ρωμανός, ως άλλος αποδιοπομπαίος τράγος, στοχοποιείται όχι μόνο για να βοηθηθεί το κυβερνητικό αφήγημα, αλλά και ως μια βαθιά εκδικητική πράξη εν είδει βεντέτας.
Γιατί τον επιλέξαμε
Ο Νίκος Ρωμανός, αδιαμφισβήτητα έχει υπάρξει σύμβολο αγώνα για μια γενιά που πολιτικοποιήθηκε και εξεγέρθηκε μαζί του. Αυτές τις μέρες, έπειτα από 17 μήνες στη φυλακή χωρίς επαρκή στοιχεία, βρίσκεται σε εξέλιξη η δίκη της υπόθεσης και προσπαθεί να αποδείξει ότι δεν είναι ελέφαντας και να μην περάσει τα επόμενα χρόνια έγκλειστος, στον βωμό ενός κυβερνητικού καπρίτσιου.
