Μια κλασική μελέτη του πολυσήμαντου Αφροαμερικανού πολιτικού επιστήμονα και ακτιβιστή Σέντρικ Ρόμπισνον (1940-2016) που επαναφέρει το ζήτημα του σοσιαλισμού εξέδωσαν πριν από λίγο καιρό οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης με τίτλο «Ανθρωπολογία του μαρξισμού», σε μετάφραση Αλέξανδρου Μανωλάτου και θεώρηση Πέτρου Παπακωνσταντίνου. Στην εν λόγω μελέτη αμφισβητείται η πρωτοκαθεδρία του μαρξισμού στην ανάπτυξη των σοσιαλιστικών ιδεών καθώς και ο ευρωκεντρισμός κορυφαίων Ευρωπαίων φιλοσόφων, Καντ, Χέγκελ, Μαρξ κ.ά.
Ο Ρόμπινσον, ο οποίος μεταξύ των άλλων δραστηριοτήτων του συνέγραψε το πασίγνωστο Black Marxism, θεωρεί πως πολύ πριν από την εμφάνιση του καπιταλισμού υπήρχαν σοσιαλιστικές ιδέες όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και αλλού, όπως στη Νότια Αμερική, με κινήματα τα οποία εξέφρασαν τις βαθύτερες διεργασίες ιδεών ενός πολιτισμού και δεν αποτέλεσαν μόνο εκφράσεις μιας εποχής, αλλά με βάση την ύπαρξη ενός κοινοτικού τρόπου ζωής που είχε διαπεράσει θρησκευτικές ομάδες και αιρέσεις.
Σημαντικό ρόλο σε αυτά τα κινήματα έπαιξαν και γυναίκες, οι οποίες άφησαν το όνομά τους σε μια σοσιαλιστική προοπτική αρνούμενες την ιδιοκτησία, ενώ συμμετείχαν σε κομμουνιστικές σέχτες. «Δύο από τις πιο σημαντικές σέχτες ήταν οι Καθαροί και οι Βάλδιοι, οι οποίες μαζί με τις κομμουνιστικές σέχτες, τους Ταπεινούς (Humiliati) και τους Κοινοκτήμονες (Communiati), προσδιόρισαν περισσότερο τον όρο “αίρεση”, τον 11ο και τον 12ο αιώνα. Οι αιρέσεις αυτές, σε συνδυασμό με τα μαζικά κινήματα των “πληβείων της πόλης και της υπαίθρου”, αποτέλεσαν την αιτία για να εξαπολύσει η Εκκλησία εναντίον τους Σταυροφορίες, στρατούς και να επιβάλει την Ιερά Εξέταση. (…) Αποκλεισμένες από τα εκκλησιαστικά αξιώματα και σε μεγάλο βαθμό εκτός θεσμικής ιεραρχίας και ελέγχου, πρωτοστάτησαν στην κριτική της κατεστημένης διαφθοράς. (…) Μία από αυτές, η Μαϊφρέντα ντε Πιροβάνο, έφτασε στο σημείο να αυτοανακηρυχθεί “ο πρώτος πάπας του Αγίου Πνεύματος”».
Μάλιστα οι αιρετικές αυτές γυναίκες οι προερχόμενες από τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα αναφέρονται από τους χρονικογράφους ως «πόρνες και μοιχαλίδες». Ενας από τους πρώιμους θεωρητικούς αυτών των κινημάτων που ήταν κατά της ιδιοκτησίας με ταξική συνείδηση υπήρξε, σύμφωνα με τον Ρόμπινσον, ο Ιωακείμ του Φιόρε, ο οποίος πέθανε το 1192 ή το 1202. «Το αποκαλυπτικό όραμα του Ιωακείμ για την έλευση μιας κομμουνιστικής κοινωνίας επηρέασε εξέχοντες ακτιβιστές τους δύο αιώνες που ακολούθησαν τον θάνατό του».
Στον αριθμητικό πλούτο των σοσιαλιστικών παραδειγμάτων που παραθέτει ο Ρόμπινσον από τις χώρες της Νότιας Αμερικής ενδεικτικά αναφέρουμε την ουτοπική Πολιτεία του κράτους της Παραγουάης, όπου «κατά τον Μοντεσκιέ, το “ιησουιτικό κράτος της Παραγουάης” (το οποίο τον 18ο αιώνα περιέλαβε τριάντα ιεραποστολές και 100.000 ανθρώπους) μπορούσε να συγκριθεί με την Πολιτεία του Πλάτωνα… η ίδια η ύπαρξή του συνιστούσε μια απόπειρα υλοποίησης του σοσιαλιστικού ιδεώδους, το οποίο πριν από πεντακόσια χρόνια είχε διεισδύσει στην Εκκλησία». Ενας από τους σημαντικούς θεωρητικούς αυτών των τάσεων υπήρξε ο Μαρσίλιος της Πάδουας. Μέσα στην παρακμή των κινημάτων και των ιδεών αυτή η μελέτη αποτελεί μια πολύμορφη προσφορά στο κίνημα και αξίζουν συγχαρητήρια στους μεταφραστές και στις ΠΕΚ, παρ’ όλο που ο Ρόμπινσον δεν αναφέρει τον Γκράμσι που είχε κάνει ενδιαφέρουσες νύξεις και στα κινήματα του Βυζαντίου όπως οι Ζηλωτές.
