ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ
Στις απόκρημνες ακτές του Αθω, εκεί όπου η κατανυκτική γαλήνη των μοναστηριών συναντά την αιώνια κίνηση του Αιγαίου, η φύση θύμισε πάλι τη δύναμή της. Στις 21.08 την περασμένη Τετάρτη σημειώθηκε σεισμική δόνηση μεγέθους 4,9 Ρίχτερ, με επίκεντρο 8 χιλιόμετρα βορειοδυτικά των Καρυών και εστιακό βάθος μόλις 5 χιλιομέτρων, σύμφωνα με το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του ΑΠΘ. Η δόνηση, που έγινε αισθητή σε όλη τη Χαλκιδική και τη Θεσσαλονίκη, ήρθε να μας θυμίσει το ανησυχητικό σεισμικό παρελθόν της «ιεράς χερσονήσου» και την ανάγκη θωράκισης μιας ξεχωριστής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Το ιστορικό
Το Αγιον Ορος, με την πολυκύμαντη ιστορία του, δεν είναι ξένο με τον Εγκέλαδο. Από τον μεγάλο σεισμό του 1905, που εκτιμάται ότι έφτασε τα 6,8-8,3 Ρίχτερ και προκάλεσε καταστροφές αλλά και τσουνάμι, μέχρι τους σεισμούς των 6,8-7,2 Ρίχτερ του 20ού αιώνα και την ισχυρή δόνηση του 1982 των 7 Ρίχτερ, που άφησε τα σημάδια της σε πολλούς ναούς, η χερσόνησος του Αθω έχει ζήσει πολλές φορές τη σύγκρουση μεταξύ «θείου» και φύσης.
Τα δεδομένα των τελευταίων 55 ετών δείχνουν ότι κάθε χρόνο καταγράφονται στην περιοχή περίπου 570 σεισμοί, με πιο πρόσφατες ισχυρές δονήσεις εκείνες του καλοκαιριού του 2025. Στις 7 Ιουνίου τότε, 5,3 Ρίχτερ προκάλεσαν ζημιές σε ναούς και πτέρυγες μονών, ενώ στις 15 Φεβρουαρίου είχε προηγηθεί σεισμός 4,7 Ρίχτερ.
Με τέτοια προϊστορία, γίνεται προφανές ότι οι τελευταίες σεισμικές ακολουθίες δεν είναι απλώς μεμονωμένα επεισόδια. Ο καθηγητής Σεισμολογίας του ΑΠΘ, Κώστας Παπαζάχος, ανέφερε σχετικά:
«Είναι μια σμηνοσειρά που συμβαίνει εδώ και πάνω από ένα χρόνο στην περιοχή του Αγίου Ορους, με σεισμούς που οι πιο μεγάλοι έχουν φτάσει πάνω από 5,2 Ρίχτερ. Δεν υπάρχει κύριος σεισμός. Οταν λέμε σμηνοσειρά, εννοούμε μία σειρά από σεισμούς με παρόμοια μεγέθη της τάξεως των 4 και 5 Ρίχτερ που συμβαίνουν χωρίς να ξεχωρίζει ανάμεσά τους κάποιος κύριος σεισμός. Ξαφνικά θα γίνει ένας σεισμός 5,8 ή 6,2 και θα καταλάβουμε ότι είναι ο κύριος σεισμός».
Η πρόκληση για τους σεισμολόγους είναι διπλή. Οπως επισημαίνει ο καθηγητής Παπαζάχος, «δεν έχουμε γενικά εικόνα ποτέ στις ακολουθίες που είναι τόσο μεγάλες προσεισμικές ακολουθίες, φαίνεται εξαιρετικά απίθανο να προβλέψουμε τον κύριο σεισμό».
Η περιοχή δεν έχει μελετηθεί επαρκώς, δεν διαθέτει λεπτομερή ιστορικά σεισμικά δεδομένα και τα ρήγματα δεν είναι καλά χαρτογραφημένα. «Συνεπώς δεν μπορεί εύκολα να εκτιμηθεί αν μπορεί να γίνει κάποιος ισχυρότερος σεισμός, όμως δεν μπορεί και το ενδεχόμενο αυτό να αποκλειστεί», εξήγησε.
Η Αθωνική Πολιτεία, με τα μνημειακά μοναστήρια, τις σκήτες και τα κελιά, βρίσκεται υπό συνεχή παρακολούθηση. Ο επίσης καθηγητής Σεισμολογίας στο ΑΠΘ, Μανώλης Σκορδίλης, επισημαίνει: «Το πρόβλημα στην περιοχή είναι πως υπάρχουν παλιά κτίσματα, μοναστήρια, σκήτες και κελιά, πολύ παλιές κατασκευές οι οποίες είναι ήδη ταλαιπωρημένες από τους προηγούμενους σεισμούς. Ανησυχώ για το αν υπάρχουν περαιτέρω βλάβες εξαιτίας του σεισμού αυτού που είναι λίγο μεγαλύτερος από τους προηγούμενους». Παράλληλα, η Πολιτική Διοίκηση του Αγίου Ορους συνιστά προσοχή! Δευτερεύοντες χώροι και κτίρια που είναι σε κακή κατάσταση να μη χρησιμοποιούνται, ώστε να αποφευχθούν τραυματισμοί.
Οι ζημιές από τη σμηνοσειρά και τον τελευταίο σεισμό εντοπίζονται κυρίως σε ιστορικά μοναστηριακά κτίρια.
Στη Μονή Ξενοφώντος προκλήθηκαν νέες ρωγμές στον τρούλο του παλαιού καθολικού και σε τόξα που είχαν υποστεί ζημιές από προηγούμενους σεισμούς, ενώ μικροζημιές σημειώθηκαν στο νέο καθολικό του 1819. Στη Μονή Δοχειαρίου, το καθολικό του 16ου αιώνα και η τράπεζα του 1547 παρουσίασαν αποκολλήσεις ζωγραφικού στρώματος και επανενεργοποίηση παλαιών ρωγμών, παρά τα σωστικά μέτρα που είχαν εφαρμοστεί. Αντίστοιχα, σοβάδες και μικρές ρωγμές καταγράφηκαν στη Μονή Χιλανδαρίου, στο Βατοπέδι, στη Ζωγράφου και στην Εσφιγμένου.
Πλάνο δράσης
Σύμφωνα με τον καθηγητή Κώστα Παπαζάχο, η κατάσταση απαιτεί συντονισμένη αντιμετώπιση. «Αυτή τη στιγμή η Πολιτεία και κυρίως το Αγιον Ορος πρέπει να κινηθεί με το σενάριο της συνεχιζόμενης σμηνοσειράς, άρα πρέπει να δούμε πώς θα το διαχειριστούμε και ότι υπάρχει μία πιθανότητα να γίνει κάποιος μεγαλύτερος σεισμός. Αρα πρέπει να υπάρχει κι ένα πλάνο δράσης για να χειριστούμε την κατάσταση και σε επίπεδο κατασκευών και σε επίπεδο επισκεπτών».
Κάπου εδώ, η μοναστική κοινότητα του Αθω συναντά την επιστήμη. Οι μοναχοί μπορεί να συνεχίζουν τη ζωή τους με προσευχή, αλλά οι σεισμολόγοι παρακολουθούν αδιάκοπα τη σεισμική ακολουθία. Κάθε δόνηση γράφει μια νέα σελίδα στην πολυκύμαντη ιστορία της περιοχής, θυμίζοντας ότι η γη κάτω από τους τρούλους, τα καμπαναριά και τις τοιχογραφίες δεν είναι ακίνητη, ούτε προβλέψιμη.
Ο Αθωνας, με τα μοναστήρια του ν’ αγναντεύουν τη θάλασσα, παραμένει τόπος πνευματικής αναζήτησης και ταυτόχρονα πεδίο όπου η φύση υπενθυμίζει τη δύναμή της. Η σμηνοσειρά και οι μετασεισμοί δεν καταστρέφουν μόνο πέτρες και σοβάδες, ταράζουν την πολιτιστική κληρονομιά, τη μνήμη αιώνων και τη σοφία των μοναχών, υπενθυμίζοντας ταυτόχρονα ότι η πίστη συνυπάρχει απέναντι στην αδυσώπητη πραγματικότητα της γης που τρέμει.
