Ο Φεβρουάριος ανέδειξε προς ποια κατεύθυνση κινείται η Ευρώπη και ποια είναι τα διακυβεύματα των επιλογών που βρίσκονται μπροστά της. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο προώθησε νέους κανόνες για τις λεγόμενες «ασφαλείς χώρες», οι οποίοι πιθανότατα θα επιταχύνουν και θα αυξήσουν τις απορρίψεις αιτήσεων ασύλου, μεταφέροντας ταυτόχρονα την ευθύνη προστασίας πέρα από τα σύνορα της ΕΕ, την ώρα που οι θάνατοι στα ευρωπαϊκά σύνορα συνεχίζονται. Στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, οι Ευρωπαίοι ηγέτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια σκληρή γεωπολιτική πραγματικότητα: μια πιο ανοιχτά αυτοκρατορική στάση των Ηνωμένων Πολιτειών , ενώ ταυτόχρονα η δική μας ήπειρος δυσκολεύεται να ορίσει τη δική της στρατηγική και ηθική πυξίδα. Την ίδια στιγμή, οι συζητήσεις για το ψηφιακό ευρώ, την πράσινη βιομηχανική πολιτική και τη στρατηγική «Αγοράζουμε Ευρωπαϊκά» αποκαλύπτουν ένα βαθύτερο ερώτημα που διατρέχει τη χάραξη πολιτικής της ΕΕ: Ποιος ωφελείται, τελικά, από την ευρωπαϊκή προσπάθεια για μεγαλύτερη αυτονομία;
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Επεκτείνει τους Κανόνες για τις «Ασφαλείς Χώρες»
Στις 10 Φεβρουαρίου, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υπερψήφισε δύο κρίσιμες αλλαγές στη διαδικασία ασύλου της ΕΕ, μετατοπίζοντας την ευθύνη για την προστασία των προσφύγων πέρα από τα σύνορα της Ευρώπης.
Οι ευρωβουλευτές συμφώνησαν στη δημιουργία ενός ενωσιακού καταλόγου «ασφαλών χωρών καταγωγής» (με 408 ψήφους υπέρ, 184 κατά και 60 αποχές) και ενέκριναν τον κανονισμό για την εφαρμογή της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας» (με 396 υπέρ, 226 κατά και 30 αποχές). Εισηγητές από την ακροδεξιά και την κεντροδεξιά υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές αυτές θα επιτρέψουν την ταχύτερη εξέταση των αιτήσεων ασύλου. Και τα δύο μέτρα θα τεθούν σε ισχύ τον Ιούνιο του 2026 στο πλαίσιο του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, με σοβαρές συνέπειες για όσα άτομα αναζητούν διεθνή προστασία στην ΕΕ.
Σύμφωνα με τους νέους κανόνες, χώρες από τις οποίες το 20% ή λιγότερο των αιτούντων λαμβάνει διεθνή προστασία στην ΕΕ μπορούν πλέον να χαρακτηριστούν «ασφαλείς». Στον κατάλογο περιλαμβάνονται το Μπαγκλαντές, η Κολομβία, η Αίγυπτος, το Κόσοβο, η Ινδία, το Μαρόκο, η Τυνησία και όλες οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες (με εξαίρεση την Ουκρανία). Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ μπορεί να επισπεύδει τις διαδικασίες για τη (μη) χορήγηση ασύλου σε υπηκόους αυτών των χωρών, με την προπαραδοχή ότι οι αιτήσεις τους, συνολικά, πιθανότατα είναι αβάσιμες, διευκολύνοντας έτσι την απόρριψή τους.
Υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι αυτό αντιβαίνει σε μια βασική αρχή του δικαίου ασύλου. Κάθε αίτηση πρέπει να εξετάζεται ατομικά, με βάση τα δικά της στοιχεία, ανεξάρτητα από τη χώρα από την οποία προέρχεται το άτομο. Η επίσπευση της εξέτασης των αιτήσεων με βασικό κριτήριο τη χώρα καταγωγής αυξάνει τον κίνδυνο να αγνοηθούν ειδικές ανάγκες προστασίας, μεταξύ άλλων για πολιτικούς αντιφρονούντες, δημοσιογράφους, ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, θρησκευτικές μειονότητες και άλλες περιθωριοποιημένες ομάδες.
Η πολιτική αυτή αναδεικνύει επίσης μια θεμελιώδη αντίφαση. Εάν έως και το 20% όσων ζητούν διεθνή προστασία από αυτές τις χώρες αναγνωρίζονται ως πρόσφυγες, κάτι τέτοιο, άραγε, δεν αποδεικνύει ότι οι χώρες αυτές δεν είναι ασφαλείς για όλους; Στην Τυνησία, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν καταγράψει σημαντικές δράσεις καταστολής εναντίον της κοινωνίας των πολιτών, φυλάκιση δημοσιογράφων και ηγετών της αντιπολίτευσης, καθώς και εξαναγκαστική μεταφορά αιτούντων άσυλο σε απομακρυσμένες περιοχές της ερήμου, όπου άνθρωποι έχουν πεθάνει από αφυδάτωση. Στην Αίγυπτο, ειρηνικοί επικριτές της κυβέρνησης και μέλη θρησκευτικών μειονοτήτων αντιμετωπίζουν παρενοχλήσεις, κράτηση και διώξεις.
Όπως δήλωσε η Meron Ameha Knikman, ανώτερη σύμβουλος συνηγορίας της IRC (International Rescue Committee): «Είναι απολύτως σαφές ότι οι θεωρούμενες θεωρούνται “ασφαλείς χώρες καταγωγής” δεν είναι ασφαλείς για όλους. Ακόμη και τα ίδια τα έγγραφα της ΕΕ αναγνωρίζουν ότι συγκεκριμένες ομάδες, σε καθεμία από αυτές τις χώρες, αντιμετωπίζουν σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το να χαρακτηρίζονται αυτές οι χώρες “ασφαλείς” δεν εξαφανίζει τέτοιους κινδύνους, απλώς επιτρέπει στην ΕΕ να γυρίζει την πλάτη στις ευθύνες της, ενώ άνθρωποι σε ευάλωτες συνθήκες πληρώνουν το τίμημα».
Η δεύτερη μεταρρύθμιση αφορά την εφαρμογή της έννοιας της «ασφαλούς τρίτης χώρας», όπου η ΕΕ θεωρεί ότι θα μπορούσε να είχε ζητήσει προστασία το άτομο που ζητάει άσυλο. Η μεταρρύθμιση καταργεί τον όρο που ισχύει σήμερα, ότι για να εφαρμοστεί αυτός ο χαρακτηρισμός, πρέπει να υπάρχει προσωπικός δεσμός μεταξύ του αιτούντος άσυλο και της τρίτης χώρας. Στην πράξη, κάτι τέτοιο ανοίγει τον δρόμο για μαζικές απελάσεις αιτούντων άσυλο προς χώρες με τις οποίες μπορεί να μην έχουν καμία απολύτως σχέση.
Η αυστηροποίηση της πολιτικής ασύλου της ΕΕ δεν είναι κάτι καινούργιο. Το 2024, η ΕΕ προώθησε εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, το οποίο έδωσε προτεραιότητα σε ταχύτερες διαδικασίες, αυξημένες επιστροφές και τη δημιουργία των λεγόμενων «κέντρων επαναπροώθησης», ουσιαστικά κέντρων απέλασης για άτομα που απορρίφθηκε η αίτηση ασύλου που υπέβαλαν. Η ψηφοφορία του Φεβρουαρίου προχωρά περαιτέρω στην υλοποίηση αυτής της ατζέντας.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι οι αλλαγές αυτές αποτελούν μέρος μιας διαρκούς προσπάθειας εξωτερίκευσης των ευθυνών της ΕΕ στο άσυλο, η οποία μεταφέρει τις υποχρεώσεις της πέρα από τα σύνορά της, αντί να ενισχύει τα εθνικά συστήματα ασύλου και να διασφαλίζει υψηλά πρότυπα προστασίας.
Η νομοθεσία αυτή έρχεται επίσης σε μια περίοδο που συνεχίζεται η απώλεια ζωών στα σύνορα της Ευρώπης. Μόνο τον Φεβρουάριο, 15 άτομα, μεταξύ των οποίων 11 παιδιά, σκοτώθηκαν ενώ 24 τραυματίστηκαν μετά από σύγκρουση μεταξύ σκάφους του Ελληνικού Λιμενικού και βάρκας κοντά στο νησί της Χίου. Το Ελληνικό Λιμενικό έχει αντιμετωπίσει επανειλημμένες καταγγελίες για επικίνδυνες πρακτικές στη θάλασσα, ιδίως για επαναπροωθήσεις που θέτουν σε κίνδυνο ανθρώπινες ζωές. Επίσης, στα ανοικτά των λιβυκών ακτών, 53 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων δύο βρέφη, πέθαναν ή αγνοούνται όταν ανετράπη φουσκωτό που μετέφερε 55 άτομα.
Η Ευρώπη έκανε την επιλογή της. Σε μια περίοδο έντονης αντιμεταναστευτικής ρητορείας και πολιτικής τόσο στην ΕΕ όσο και στις ΗΠΑ, επέλεξε να συνεχίσει την οχύρωση των συνόρων της αντί να τηρήσει τη Σύμβαση για τους Πρόσφυγες και το ευρωπαϊκό δίκαιο. Ποτέ δεν ήταν πιο επείγον να επαναβεβαιωθούν οι αρχές της αλληλεγγύης, της προστασίας και της αξιοπρέπειας πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε το ευρωπαϊκό σύστημα ασύλου.
Ψηφιακό Ευρώ: Πώς αλλάζει το δημόσιο χρήμα στην ψηφιακή εποχή;
Η συζήτηση γύρω από το ψηφιακό ευρώ οξύνθηκε τον Φεβρουάριο του 2026, αποκαλύπτοντας βαθιές πολιτικές εντάσεις σχετικά με το ποιος τελικά θα ωφεληθεί από την πορεία της ΕΕ προς ένα ψηφιακό νόμισμα κεντρικής τράπεζας. Ενώ η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεχίζουν να παρουσιάζουν το ψηφιακό ευρώ ως εργαλείο ενίσχυσης της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης στον τομέα των πληρωμών, οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η τρέχουσα νομοθετική προσέγγιση κινδυνεύει να δώσει προτεραιότητα στα συμφέροντα του χρηματοπιστωτικού τομέα εις βάρος της δημοκρατικής λογοδοσίας, της προστασίας της ιδιωτικότητας και του δημόσιου συμφέροντος.
Στις αρχές Φεβρουαρίου, οι διαπραγματεύσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έφτασαν σε αδιέξοδο όσον αφορά τον βασικό σχεδιασμό του ψηφιακού ευρώ. Οι ευρωβουλευτές συγκρούστηκαν για το αν θα πρέπει να λειτουργεί ως μια περιορισμένη μορφή «ψηφιακών μετρητών» με έμφαση στις offline πληρωμές ή ως ένα ευρύτερο ψηφιακό σύστημα πληρωμών, προσβάσιμο μέσω εμπορικών τραπεζών και ιδιωτικών παρόχων πληρωμών. Οι διαφωνίες μεταξύ των πολιτικών ομάδων καθυστέρησαν την εντολή διαπραγμάτευσης του Κοινοβουλίου, αντανακλώντας μια ευρύτερη ανησυχία για τις κοινωνικές συνέπειες του εγχειρήματος. Για πολλούς εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών, η συζήτηση αναδεικνύει μια βασική ανησυχία: παρότι το ψηφιακό ευρώ παρουσιάζεται ως εναλλακτική απέναντι στα κυρίαρχα ιδιωτικά συστήματα πληρωμών, το μοντέλο διάθεσής του εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εμπορικές τράπεζες και στους χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο το εγχείρημα αμφισβητεί πραγματικά τις υφιστάμενες δομές ισχύος στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Ταυτόχρονα, οι ανησυχίες για τη διαφύλαξη της ιδιωτικότητας και των πολιτικών ελευθεριών παραμένουν στο επίκεντρο της συζήτησης. Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών προειδοποιούν ότι χωρίς αυστηρές δικλείδες προστασίας, ένα ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να επιτρέψει πρωτοφανή επίπεδα παρακολούθησης των συναλλαγών και χρηματοοικονομικής επιτήρησης, υπονομεύοντας ενδεχομένως την ανωνυμία που παραδοσιακά συνδέεται με τα μετρητά. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής έχουν προτείνει ορισμένες εγγυήσεις, όπως τη δυνατότητα offline πληρωμών και περιορισμούς στην επεξεργασία των δεδομένων συναλλαγών, όμως οι επικριτές υποστηρίζουν ότι τέτοιου είδους μέτρα δεν προβλέπονται με σαφήνεια στην τρέχουσα νομοθετική πρόταση.
Οι συζητήσεις του Φεβρουαρίου ανέδειξαν επίσης τις αντιθέσεις ανάμεσα στη φιλοδοξία της ΕΕ να ενισχύσει τη νομισματική της κυριαρχία στην ψηφιακή οικονομία και στον κίνδυνο αναπαραγωγής υφιστάμενων ανισοτήτων στην πρόσβαση σε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Ενώ οι υποστηρικτές τονίζουν ότι το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτηση από μη ευρωπαϊκά δίκτυα πληρωμών και πλατφόρμες Big Tech, αναλυτές επισημαίνουν ότι ο σχεδιασμός του έργου συνεχίζει να δίνει προτεραιότητα στη φροντίδα για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα που επιβάλλουν οι τράπεζες, όπως οι περιορισμοί στους ατομικούς λογαριασμούς κατάθεσης, και όχι ευρύτερα ζητήματα εκδημοκρατισμού της χρηματοδότησης. Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής παραμένουν επιφυλακτικοί ως προς το ενδεχόμενο οι πολίτες να μπορούν να διακρατούν μεγάλα ποσά ψηφιακών ευρώ απευθείας στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, κάτι που οφείλεται στη συνεχιζόμενη πίεση που ασκεί ο τραπεζικός τομέα.
Από μια προοδευτική σκοπιά, η συζήτηση θέτει ένα βαθύτερο ερώτημα για το μέλλον του δημόσιου χρήματος στην Ευρώπη. Ένα ψηφιακό ευρώ θα μπορούσε να αποτελέσει ένα μετασχηματιστικό βήμα προς τον εκδημοκρατισμό της πρόσβασης σε ασφαλείς δημόσιες υποδομές πληρωμών, την ενίσχυση των δικαιωμάτων των καταναλωτών και τη μείωση της εξάρτησης από χρηματοπιστωτικούς διαμεσολαβητές που λειτουργούν με γνώμονα το κέρδος. Ωστόσο, το πολιτικό αδιέξοδο του Φεβρουαρίου υποδηλώνει ότι υπάρχει κίνδυνος να οδηγηθούμε σε ένα πολύ πιο περιορισμένο αποτέλεσμα: ένα ψηφιακό ευρώ που θα υπάρχει μεν, αλλά χωρίς να αναδιαμορφώνει ουσιαστικά την ισορροπία ισχύος στο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου: Η Στρατηγική Αυτονομία της Ευρώπης σε μια Εποχή Αμερικανικού Αναθεωρητισμού
Το Σαββατοκύριακο του Αγίου Βαλεντίνου, ηγέτες από όλο τον κόσμο συγκεντρώθηκαν στην ετήσια Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου για να συζητήσουν τα πιο πιεστικά ζητήματα ασφάλειας του σήμερα και του αύριο. Οι συζητήσεις πραγματοποιήθηκαν σε ένα ιδιαίτερα φορτισμένο πλαίσιο: η διεθνής τάξη που διαμορφώθηκε μετά το 1945 υπό την ηγεσία των ΗΠΑ φαίνεται να έχει φτάσει στο τέλος της. Η «περίοδος μέλιτος» στις σχέσεις ΕΕ και ΗΠΑ μοιάζει επίσης να ανήκει στο παρελθόν. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με κάτι που μοιάζει σαν ένα δύσκολο και απρόβλεπτο «διαζύγιο», στο οποίο οδηγούν μια αμερικανική πολιτική κατεδάφισης των υφιστάμενων δομών, μια ρήξη στη διατλαντική συνεργασία και μια Ευρωπαϊκή Ένωση που ταλαντεύεται ανάμεσα στην άρνηση και την αποδοχή αυτής της νέας πραγματικότητας.
Η φετινή διάσκεψη αντανακλούσε αυτό το ιδιαίτερο γεωπολιτικό κλίμα. Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στην ευρωπαϊκή ασφάλεια και άμυνα, στο μέλλον της διατλαντικής σχέσης, στην αναζωογόνηση της πολυμέρειας, σε ανταγωνιστικά οράματα για την παγκόσμια τάξη, σε περιφερειακές συγκρούσεις και στις επιπτώσεις των τεχνολογικών εξελίξεων για την ασφάλεια. Όλα αυτά τα ζητήματα συνδέονται, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, με τις καταιγιστικές αλλαγές στην αμερικανική εξωτερική πολιτική υπό την κυβέρνηση Τραμπ και με την αναθεωρητική της αντίληψη για τη διεθνή τάξη.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι Ευρωπαίοι ηγέτες περίμεναν με εμφανή αγωνία την ομιλία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο. Την προηγούμενη χρονιά, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς είχε επιτεθεί στην Ευρώπη για τις πολιτικές της σχετικά με τη μετανάστευση και την ελευθερία της έκφρασης, υποστηρίζοντας ότι η μεγαλύτερη απειλή που αντιμετωπίζει η ήπειρος προέρχεται από τον «woke» λόγο «στο εσωτερικό της». Σαν να μην έφτανε αυτό, η φετινή διάσκεψη πραγματοποιήθηκε λίγες μόλις εβδομάδες αφότου ο πρόεδρος Τραμπ απείλησε να επιβάλει νέους δασμούς σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας να εξασφαλίσει τον αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας. Η ανησυχία στην αίθουσα ήταν εμφανής. Ωστόσο, η ομιλία του Ρούμπιο είχε έναν αισθητά συμφιλιωτικό τόνο: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι βαθιά συνδεδεμένες με την Ευρώπη, ενώ το μέλλον των δύο πλευρών ήταν πάντα αλληλένδετο και θα συνεχίσει να είναι», δήλωσε.
Η τοποθέτησή του έγινε δεκτή με ικανοποίηση, με τα παρευρισκόμενα άτομα να σηκώνονται όρθια και να χειροκροτούν παρατεταμένα.
Παρότι ο τόνος του Βανς απέναντι στην Ευρώπη ήταν φιλικός, το περιεχόμενο της ομιλίας του παρέπεμπε σε κλασική ακροδεξιά ρητορική. Παρουσίασε ένα αυτοκρατορικό όραμα για τη δυτική ισχύ, βασισμένο σε μια πολιτισμική αφήγηση φορτισμένη με αποικιοκρατική νοσταλγία. Εξιδανίκευσε τις δυτικές αυτοκρατορίες χωρίς καμία επιφύλαξη, αγνοώντας πλήρως τη βία της αποικιοκρατίας και τις ποικίλες κληρονομιές τους, καθώς και το πώς αυτές συνεχίζουν να παράγουν ανισότητες και συγκρούσεις σε παγκόσμιο επίπεδο. Επικαλέστηκε τις «μεγάλες δυτικές αυτοκρατορίες» του παρελθόντος, υποστηρίζοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιθυμούν συμμάχους «αλυσοδεμένους από ενοχές και ντροπή», αλλά εταίρους «περήφανους για τον πολιτισμό και την κληρονομιά τους», που αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους ως «κληρονόμους του ίδιου μεγάλου και ευγενούς πολιτισμού» και είναι πρόθυμοι να τον υπερασπιστούν.
Ταυτόχρονα, παρουσιάζοντας αυτό το όραμα για μια νέα παγκόσμια τάξη, έστειλε ένα σαφές μήνυμα: η κυβέρνηση Τραμπ θα ακολουθήσει τον δικό της δρόμο στην προώθηση των αμερικανικών συμφερόντων, με ή χωρίς την ευρωπαϊκή στήριξη, παρότι, όπως είπε, «προτιμούμε να το κάνουμε μαζί με εσάς, τους φίλους μας εδώ στην Ευρώπη».
Πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες αρνήθηκαν να υιοθετήσουν αυτό το πλαίσιο. Η αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Κάγια Κάλας απέρριψε ευθέως το επιχείρημα, δηλώνοντας ότι «σε αντίθεση με όσα υποστηρίζουν ορισμένοι, η “woke, παρακμιακή Ευρώπη” δεν αντιμετωπίζει κανένα πολιτισμικό αφανισμό». Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς ήταν εξίσου σαφής: «Ο πολιτισμικός πόλεμος του κινήματος MAGA δεν είναι δικός μας. Η ελευθερία της έκφρασης σταματά εκεί όπου ο λόγος παραβιάζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το Σύνταγμα […]. Ένα ρήγμα έχει ανοιχτεί ανάμεσα στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες». Παρ’ όλα αυτά, η σαφής επιδοκιμασία που ακολούθησε την ομιλία του Ρούμπιο λέει πολλά, υποδηλώνοντας ότι πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες είτε παρέμειναν αδιάφοροι είτε ευθυγραμμίστηκαν με το αυτοκρατορικό μήνυμά του.
Ο Μερτς, μαζί με τον Εμμανουέλ Μακρόν, τον Κιρ Στάρμερ, τον Πέδρο Σάντσεθ και την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανήκουν στους ηγέτες που διαφωνούν με τη λογική της κυβέρνησης Τραμπ. Στην οπτική τους, η Ευρώπη δεν πρέπει να «κολλάει στα λόγια αγάπης των ΗΠΑ», αλλά να επικεντρωθεί στον εαυτό της (η διατύπωση είναι του Γάλλου υπουργού Μπενζαμέν Χαντάντ). Και τονίζουν ότι η προσοχή πρέπει να στραφεί στην ίδια την ΕΕ: να προχωρήσει τις μεταρρυθμίσεις, να αυξήσει την αμυντική της παραγωγή και να ενισχύσει τη στρατηγική της ανεξαρτησία. Αυτό περιλαμβάνει την ουσιαστική ενεργοποίηση του Άρθρου 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας της Ένωσης, καθώς και την ενίσχυση του ευρωπαϊκού πυλώνα στο ΝΑΤΟ, όπου τα κράτη-μέλη θα αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη και ηγετικό ρόλο.
Τα διακυβεύματα είναι επείγοντα. Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία, που έχει πλέον εισέλθει στο τέταρτο έτος του, έχει αναδείξει την ευαλωτότητα της στρατηγικής της Ευρώπης σε πολλά σημεία. Παράλληλα, η επιμονή του προέδρου Τραμπ να αποκτήσει τη Γροιλανδία, ακόμη και με την απειλή χρήσης βίας, υπενθύμισε σε πολλούς Ευρωπαίους ότι οι στρατηγικές φιλοδοξίες των ΗΠΑ μπορούν να μετατραπούν σε επιθετικότητα, ενδεχομένως και απέναντι σε συμμάχους.
Η στρατηγική ανεξαρτησία είναι απαραίτητη για την Ευρώπη. Αν όμως η απάντηση στον αμερικανικό αναθεωρητισμό περιοριστεί στην ταχύτερη στρατιωτικοποίηση και την αύξηση των αμυντικών δαπανών, χωρίς να αμφισβητηθεί η ρατσιστική πολιτισμική αφήγηση που ενσωματώνεται στη νέα αμερικανική στρατηγική, τότε η ΕΕ κινδυνεύει να καταστεί ηθικά συνένοχη σε μια τέτοια ανοιχτά ιμπεριαλιστική ατζέντα.
Καθώς αναζητά τρόπους να επαναπροσδιορίσει τη σχέση της με έναν άλλοτε στενό σύμμαχο, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με δύσκολες επιλογές. Πώς θα διασφαλίσει την ασφάλειά της σε μια εποχή που ο ανταγωνισμός των μεγάλων δυνάμεων αναβιώνει και παίρνει νέες μορφές; Μπορεί να το πετύχει χωρίς να θυσιάσει τις αξίες της στον βωμό του μιλιταρισμού; Και είναι έτοιμη να ορίσει την ασφάλειά της με τρόπο που να αντιστέκεται στην ακροδεξιά πολιτική, τόσο στο εσωτερικό της όσο και απέναντι σε μια ολοένα πιο ανελεύθερη Αμερική;
Ένα είναι βέβαιο: η άρνηση δεν αποτελεί πλέον επιλογή. Αν η Ευρώπη αποτύχει να αλλάξει πορεία τώρα, κινδυνεύει να ευθυγραμμιστεί με μια ολοένα και πιο αυτοκρατορικό, στενή και επεκτατική αντίληψη για τη δυτική ισχύ. Η συνολική αξιοπιστία της ΕΕ (στρατηγική, πολιτική και ηθική) εξαρτάται από το κατά πόσο είναι διατεθειμένη να αντιμετωπίσει αυτή την πορεία και να υπερασπιστεί τις δημοκρατικές αρχές που τόσο συχνά επικαλείται.
«Buy European»: Πράσινη φιλοδοξία ή βιομηχανικός προστατευτισμός;
Τον Φεβρουάριο του 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέτεινε την προώθηση μιας στρατηγικής με τίτλο «Αγοράζουμε Ευρωπαϊκά» (Buy European). Στόχος είναι να δοθεί προτεραιότητα σε προϊόντα χαμηλών εκπομπών άνθρακα που παράγονται στην ΕΕ στο πλαίσιο των δημόσιων προμηθειών. Η πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως βασικό εργαλείο για τη στήριξη της πράσινης μετάβασης της Ευρώπης, ενώ παράλληλα ενισχύει την εγχώρια βιομηχανική παραγωγική ικανότητα. Η κάλυψη από τα μέσα ενημέρωσης αναδεικνύει δύο αντιλήψεις σχετικά με την πρόταση. Από τη μία, οι εισηγητές της την προβάλλουν ως βήμα προς τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης στις πράσινες τεχνολογίες· από την άλλη, οι επικριτές προειδοποιούν τον κίνδυνο εμπορικών εντάσεων και τον πιθανό αποκλεισμό μικρότερων επιχειρήσεων.
Οι αναλύσεις που δημοσιεύτηκαν τον Φεβρουάριο υπογραμμίζουν ότι το σχέδιο αντανακλά μια ευρύτερη στροφή στην ευρωπαϊκή βιομηχανική και κλιματική πολιτική. Συνδέοντας άμεσα τα περιβαλλοντικά κριτήρια με τους κανόνες των δημόσιων προμηθειών, η ΕΕ επιχειρεί να αξιοποιήσει τη δύναμη των δημόσιων δαπανών για να επιταχύνει την απανθρακοποίηση της οικονομίας. Πρόκειται για μια από τις πρώτες συστηματικές προσπάθειες ευθυγράμμισης της βιομηχανικής πολιτικής με τους κλιματικούς στόχους σε επίπεδο ΕΕ, σηματοδοτώντας μια απομάκρυνση από τις προσεγγίσεις που είναι προσανατολισμένες καθαρά στην αγορά.
Η προτεραιότητα σε προϊόντα που κατασκευάζονται στην ΕΕ θα μπορούσε να προκαλέσει εντάσεις με εμπορικούς εταίρους στο πλαίσιο των κανόνων του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), ιδιαίτερα με χώρες που εξάγουν τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα προς την Ευρώπη. Παράλληλα, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών υποστηρίζουν ότι μικρότεροι ευρωπαϊκοί προμηθευτές ενδέχεται να δυσκολευτούν να ανταποκριθούν στις τεχνικές και γραφειοκρατικές απαιτήσεις των νέων κανόνων προμηθειών, κάτι που θα μπορούσε να συγκεντρώσει τα οφέλη στα χέρια μεγαλύτερων, εταιρειών με πολιτικές διασυνδέσεις.. Επιπλέον, η πρόταση εγείρει ερωτήματα λογοδοσίας και διαφάνειας: Πώς θα διασφαλίσει η ΕΕ ότι τα κριτήρια «χαμηλών εκπομπών άνθρακα» επαληθεύονται στην πράξη και ότι τα δημόσια κονδύλια δεν θα κατευθύνονται σε πρακτικές «πράσινου ξεπλύματος» (greenwashing);
Η πρόταση είναι πολιτικά και συμβολικά σημαντική, αλλά είναι αβέβαιο ποιο αποτέλεσμα θα έχει στην πράξη. Ενώ ενισχύει το αφήγημα της ΕΕ περί στρατηγικής βιομηχανικής αυτονομίας και κλιματικής ηγεσίας, από την άλλη έχει αναπτυχθεί, στα μέσα ενημέρωσης, μια κριτική συζήτηση με άξονες τους κινδύνους εφαρμογής, την κοινωνική και οικονομική συμπερίληψη και τη συμμόρφωση με τις διεθνείς εμπορικές υποχρεώσεις. Η επιτυχία της πρωτοβουλίας θα εξαρτηθεί από την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να ισορροπήσει ανάμεσα στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, την επιδίωξη της προστασίας του περιβάλλοντος και τη διεθνή αξιοπιστία – μια λεπτή ισορροπία που ενδέχεται να καθορίσει τη στρατηγική της Ευρώπης για την πράσινη βιομηχανία τα επόμενα χρόνια.
Παρακολούθηση Πολιτικών
Ισότητα των Φύλων και Αναπαραγωγικά Δικαιώματα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεκτείνει τη στήριξη για την πρόσβαση σε υπηρεσίες αναπαραγωγικής υγείας. Ανακοίνωσε ότι τα κράτη-μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο Plus (ESF+) για τη χρηματοδότηση διασυνοριακών υπηρεσιών άμβλωσης, σε συνέχεια της Ευρωπαϊκής Πρωτοβουλίας Πολιτών «My Voice, My Choice», η οποία συγκέντρωσε πάνω από ένα εκατομμύριο υπογραφές και από τα 27 κράτη-μέλη.
Κοινωνικά Δικαιώματα και Πρόνοια
Τα κράτη-μέλη της ΕΕ συμφώνησαν να παρατείνουν την προσωρινή προστασία για τους πρόσφυγες από την Ουκρανία στο πλαίσιο της Οδηγίας για την Προσωρινή Προστασία. Περίπου 4 εκατομμύρια Ουκρανοί πρόσφυγες στην ΕΕ επωφελούνται σήμερα από δικαιώματα διαμονής, πρόσβαση στην αγορά εργασίας, στην υγειονομική περίθαλψη και στην εκπαίδευση. Το πρόγραμμα αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες συντονισμένες απαντήσεις κοινωνικής προστασίας στην ιστορία της ΕΕ.
Μεταρρυθμίσεις για τη Βιωσιμότητα των Επιχειρήσεων
Τα θεσμικά όργανα της ΕΕ ξεκίνησαν την εφαρμογή απλουστεύσεων στους κανόνες υποβολής εκθέσεων βιωσιμότητας των επιχειρήσεων που συνδέονται με την Οδηγία για την Υποβολή Εκθέσεων Εταιρικής Βιωσιμότητας (Corporate Sustainability Reporting Directive – CSRD), με στόχο τη μείωση των διοικητικών επιβαρύνσεων, διατηρώντας παράλληλα τη διαφάνεια σχετικά με τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Ωστόσο, περιβαλλοντικές οργανώσεις και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών προειδοποιούν ότι η απλούστευση των κανόνων μπορεί να μειώσει τις πληροφορίες που υποχρεούνται να δημοσιοποιούν οι εταιρείες, καθιστώντας δυσκολότερη την παρακολούθηση της περιβαλλοντικής και κοινωνικής τους επίδοσης.
Κλιματική Πολιτική
Οι συζητήσεις στην ΕΕ για τον κλιματικό στόχο του 2040 στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Κλιματικού Νόμου στοχεύουν σε μείωση των εκπομπών κατά 90%. Παρατηρητές από την κοινωνία των πολιτών επισημαίνουν ότι ο στόχος εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε εθελοντικά μέτρα των κρατών-μελών και ενδέχεται να μην είναι επαρκής χωρίς ισχυρούς μηχανισμούς εφαρμογής και επιβολής.
Νεολαία
Οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της ΕΕ εντείνουν τις προσπάθειες για τη συμμετοχή των νέων σε συζητήσεις πολιτικής σχετικά με τη δημοκρατία, την ασφάλεια και την κλιματική δράση. Αυτό τον μήνα, το νέο Συμβουλευτικό Συμβούλιο Νεολαίας ξεκίνησε τη θητεία του για την περίοδο 2026–2027, ενώ το Ευρωπαϊκό Συνέδριο Rural Youth Forward και η εκπαιδευτική επίσκεψη EU4Youth στο Τρόμσο έφεραν νέους και νέες σε άμεσο διάλογο για τη δημοκρατία, την ασφάλεια και την κλιματική δράση.
Υπεύθυνος προγράμματος: Νίκος Παπακώστας
Υπεύθυνη σύνταξης: Ιωάννα Βοττέα
Επιμέλεια κειμένου: Στρατής Μπουρνάζος
Παρακολουθήστε τα τελευταία επεισόδιά μας στο YouTube και βρείτε περισσότερο περιεχόμενο σε Instagram, TikTok και Spotify!
* Inter Alia σημαίνει «μεταξύ άλλων» στα λατινικά. Βασισμένη στη φιλοσοφία της συνεργασίας και της αμοιβαιότητας, η Inter Alia εργάζεται για την προώθηση της πολιτικής εκπαίδευσης, του κοινωνικού μετασχηματισμού και της συλλογικής δράσης. Εκφράζει την πρόθεση να στεκόμαστε πρόθυμα και με χαρά μεταξύ άλλων, να συν-δημιουργούμε, να κάνουμε παραχωρήσεις και να προωθούμε την κοινή πρόοδο και τη συλλογική νοημοσύνη.
