Βαθαίνει η παιδική φτώχεια εξαιτίας των οικονομικών πιέσεων

Την ανάγκη άρσης των ασφυκτικών δημοσιονομικών πιέσεων, που έχουν επιβληθεί στην Ελλάδα, ώστε να αναχαιτιστεί το φαινόμενο της παιδικής φτώχειας, τονίζει έρευνα του Παρατηρητηρίου Ευημερίας και Παιδικής Φτώχειας του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών βάσει της εθνικής αποτίμησης σε ό,τι αφορά την εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Εγγύησης για το Παιδί (Μάρτιος 2024-Φεβρουάριος 2026).

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat, η Ελλάδα παραμένει τέταρτη από το τέλος στην Ε.Ε. σε ό,τι αφορά τον κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού σε άτομα κάτω των 18 ετών καταγράφοντας 27,9%. Για την νέα μελέτη το ΚΕΠΕ αξιοποιεί τον Δείκτη Πολυδιάστατης Παιδικής Φτώχειας, που έχει δημιουργήσει αναλύοντας πρωτογενη δεδομένα σε τοπικό επίπεδο και ανέρχεται στο 5,5%.

Το Παρατηρητήριο σημειώνει ότι οι οικονομικοί παράγοντες, όπως οι χαμηλοί μισθοί και η αυξημένη ακρίβεια που επηρεάζουν αρνητικά τον διαθέσιμο προϋπολογισμό των νοικοκυριών, υποδεικνύουν ότι ο παιδικός πληθυσμός εξακολουθεί να επηρεάζεται από την εισοδηματική ανισότητα και τη μείωση της πραγματικής αγοραστικής δύναμης των οικογενειών. 

Σύμφωνα με το ΚΕΠΕ, η Ελλάδα  κατάφερε να περιορίσει σημαντικά τόσο το ποσοστό των παιδιών που διαβιούν σε νοικοκυριά με χαμηλή ένταση εργασίας, όσο, και το ποσοστό των παιδιών σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Επίσης, η χώρα μας εμφανίζει εξαιρετικές επιδόσεις στην προσχολική εκπαίδευση και στην υγειονομική περίθαλψη, με ποσοστά σαφώς καλύτερα από τα αντίστοιχα της πλειοψηφίας των υπόλοιπων κρατών – μελών και συνακόλουθα πολύ, καλύτερα, από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό μέσο όρο

Προκλήσεις

Ωστόσο, οι προκλήσεις παραμένουν σε όρους διαθέσιμου εισοδήματος, διατροφής, στεγαστικών συνθηκών και μείωσης της επίπτωσης των κοινωνικών μεταβιβάσεων στην παιδική φτώχεια, οι οποίες συνδέονται κυρίως με την αύξηση του πληθωρισμού και της συνακόλουθης απώλειας της αγοραστικής δύναμης και της αύξησης του κόστους ζωής. 

Η χωρική ανάλυση του ΚΕΠΕ δείχνει  έντονες περιφερειακές διαφοροποιήσεις με υψηλά ποσοστά πολυδιάστατης παιδικής φτώχειας σε αγροτικές, νησιωτικές και ορεινές περιοχές, αλλά και στις περιφέρειες Στερεάς Ελλάδας (8,56%), Περιφέρειες Αττικής (6,74%), Θεσσαλίας (6,25%) και Ιονίων Νήσων (6,25%).

Ευρύτερα η μελέτη υποστηρίζει πως οι προκλήσεις παραμένουν ως προς τις στεγαστικές πολιτικές συμπεριλαμβανομένων των μέτρων προστασίας των κατάλληλων συνθηκών διαβίωσης στο σπίτι (όπως για παράδειγμα της επαρκούς θέρμανσης) και ακόμα περισσότερο ως προς τις εισοδηματικές και κυρίως ως προς τις διατροφικές πολιτικές.

Σε αυτό το πλαίσιο το Παρατηρητήριο συμπεραίνει πως, από την πρόοδο του υποστηρικτικού πλαισίου πολιτικής, περισσότερο επωφελούνται τα παιδιά εκείνα που βιώνουν στερήσεις υπό το πρίσμα των παραγόντων, εκείνων, στους οποίους στοχεύουν οι εκπαιδευτικές, υγειονομικές και κοινωνικές πολιτικές, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που αφορούν τη μείωση της ανεργίας.

• Σε οκτώ από τους δεκαέξι δείκτες της πολυδιάστατης φτώχειας, οι οποίοι συνδέονται με κοινωνικές, εκπαιδευτικές και υγειονομικές πολιτικές και με την ανεργία των κηδεμόνων, η διαχρονική τάση είναι πτωτική. 
• Σε πέντε από τους οκτώ αυτούς δείκτες (πλειοψηφία) ο μέσος όρος για το έτος 2024 διαμορφώνεται σε επίπεδα χαμηλότερα από τον αντίστοιχο ευρωπαϊκό. Πτωτική είναι η τάση στο κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, στη σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση, καθώς επίσης και στο σχετικό χάσμα παιδικής φτώχειας. 
• Σε τέσσερις δείκτες από τους δεκαέξι που παρατίθεται, οι οποίοι συνδέονται με εισοδηματικές και στεγαστικές πολιτικές, η διαχρονική τάση είναι οριακή.  
• Σε τέσσερις δείκτες, οι οποίοι συνδέονται με εισοδηματικές και διατροφικές πολιτικές, η διαχρονική τάση απεικονίζεται ως ανοδική. Σε δύο από τους τέσσερις αυτούς δείκτες (1/2) οι τιμές για το έτος 2024, είναι οι υψηλότερες μεταξύ των αντίστοιχων τιμών, όλων των υπόλοιπων κρατών-μελών.  Ανοδική είναι η τάση στα παιδιά που αδυνατούν να συμμετάσχουν σε σχολικές εκδρομές και δραστηριότητες, για οικονομικούς λόγους, καθώς επίσης και στα παιδιά που αδυνατούν να καταναλώνουν φρέσκα φρούτα και λαχανικά καθημερινά, για οικονομικούς λόγους. Επιπρόσθετα, ανοδική είναι η τάση, αλλά, ταυτόχρονα η χώρα μας σημειώνει τις υψηλότερες τιμές μεταξύ, όλων, των υπολοίπων κρατών-μελών, στα παιδιά που αδυνατούν να συμμετάσχουν σε δραστηριότητες ελεύθερου χρόνου, για οικονομικούς λόγους, όπως και επίσης και στα παιδιά που αδυνατούν να καταναλώνουν κρέας, ψάρι ή κοτόπουλο, καθημερινά, για οικονομικούς λόγους. 

Συστάσεις

Μπορεί το ΚΕΠΕ να κρίνει πως η χώρα συμμορφώνεται στις επιταγές της ευρωπαϊκής εγγύησης για το παιδί, στον βαθμό που της επιτρέπουν οι δεσμεύσεις της για δημοσιονομική σταθερότητα και τα κατάλοιπα των ασφυκτικών μνημονιακών πολιτικών, ωστόσο εμφανίζεται απαισιόδοξο σχετικά με το ενδεχόμενο άρσης της δημοσιονομικής πίεσης στην Ελλάδα. 

Γι’ αυτό το λόγο το Κέντρο καλεί την ελληνική πολιτεία να αξιοποιήσει και να απορροφήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τα υφιστάμενα ευρωπαϊκά και άλλα κονδύλια, όπως επίσης να αναζητήσει επιπρόσθετους χρηματικούς πόρους. 

“Σε ένα τέτοιο ασφυκτικό πλαίσιο, ως μόνη λύση θα μπορούσε να θεωρηθεί ο περισσότερο αυστηρός έλεγχος των τιμών αγοράς, μέσω της πολιτικής ανταγωνισμού, για την συγκράτηση του αχαλίνωτου πληθωρισμού. Παρά ταύτα, υπό τη σκοπιά της θεωρίας των δημόσιων οικονομικών για την δυναμική του δημόσιου χρέους, μια περίοδος υψηλού πληθωρισμού συμβάλει, βραχυπρόθεσμα μόνο, στη βελτίωση της δυναμικής του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ, κυρίως μέσω της ενίσχυσης του ονομαστικού ρυθμού μεγέθυνσης” αναφέρει το ΚΕΠΕ.

Και ζητά την προώθηση ειδικής πρωτοβουλίας υποστήριξης προς τις Περιφέρειες της Στερεάς Ελλάδας και της Θεσσαλίας, που καταγράφουν υψηλά ποσοστά πολυδιάστατης παιδικής φτώχειας, για την επιτάχυνση σχεδιασμού και υλοποίησης ολοκληρωμένων τοπικών σχεδίων δράσης για την παιδική φτώχεια, κατά το πρότυπο περιφερειών που έχουν ήδη προχωρήσει. 

Παράλληλα, κρίνεται σκόπιμη η αναζήτηση πρόσθετων χρηματοδοτικών πόρων, συγκεκριμένα μόνο για την εφαρμογή του μέτρου των υγιεινών σχολικών γευμάτων, σε όλα τα σχολεία της χώρας, σε όλες τις σχολικές βαθμίδες, για όλα τα παιδιά ανεξαιρέτως. Στις αστικές περιοχές αυτά θα μπορούν να ετοιμάζονται, για παράδειγμα, από εταιρίες catering, ενώ στις μη αστικές και στις περισσότερο απομακρυσμένες περιοχές, από τον φούρνο ή από την ταβέρνα, της πλατείας, του χωριού. Οι διαδικασίες μπορούν να ελέγχονται και να εποπτεύονται κεντρικά, αλλά ταυτόχρονα και σε περιφερειακό ή/και σε τοπικό επίπεδο, για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. 

Τέλος, κρίνεται αναγκαία η αναζήτηση πρόσθετων χρηματοδοτικών πόρων για τη στοχευμένη ενίσχυση των επιδομάτων, με στόχο την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της παιδικής ένδειας. Η αναζήτηση και η αξιοποίηση των κονδυλίων, θα πρέπει να υλοποιείται σε συνδυασμό με την ενίσχυση των μηχανισμών αξιολόγησης και εποπτείας, ώστε να διασφαλίζεται η μέγιστη κοινωνική απόδοση των διαθέσιμων πόρων.