Οι σχολικές εκδρομές δεν πρέπει να είναι μια βόμβα έτοιμη να σκάσει στα χέρια του εκπαιδευτικού

Στο τελικό στάδιο βρίσκεται η νέα υπουργική απόφαση που θα ρυθμίζει το πλαίσιο οργάνωσης και υλοποίησης των μαθητικών εκδρομών, με το υπουργείο Παιδείας να προχωρά, σύμφωνα με πληροφορίες, σε αυστηροποίηση των κανόνων για μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς.

Το νέο κανονιστικό πλαίσιο, σύμφωνα με πληροφορίες θα τεθεί σε εφαρμογή από την επόμενη σχολική χρονιά, δηλαδή το 2026-2027, με βασικό στόχο την ενίσχυση της ασφάλειας στις σχολικές μετακινήσεις, τη σαφέστερη οριοθέτηση των υποχρεώσεων των γονέων και τη νομική θωράκιση των συνοδών εκπαιδευτικών.

Τα βασικά σημεία της νέας ρύθμισης

Η νέα υπουργική απόφαση, σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, περιλαμβάνει μεταξύ άλλων:

• Υπεύθυνη δήλωση γονέων: Η συμμετοχή μαθητή σε ημερήσια ή πολυήμερη εκδρομή θα συνδέεται με υπεύθυνη δήλωση γονέα ή κηδεμόνα, στην οποία θα δηλώνεται ότι ο μαθητής δεν μεταφέρει επικίνδυνα ή απαγορευμένα αντικείμενα.
• Απομάκρυνση μαθητή σε περίπτωση σοβαρού παραπτώματος: Σε περιπτώσεις κατοχής παράνομων αντικειμένων ή σοβαρής παραβατικής συμπεριφοράς, θα προβλέπεται απομάκρυνση του μαθητή από την εκδρομή, με υποχρέωση του γονέα να τον παραλάβει άμεσα, ακόμη και από άλλη πόλη ή από το εξωτερικό.
• Νομική κάλυψη των εκπαιδευτικών: Το νέο πλαίσιο φέρεται να προβλέπει σαφέστερη απαλλαγή ευθύνης των συνοδών εκπαιδευτικών για παραπτώματα των μαθητών, αλλά και θεσμοθέτηση νομικού συμπαραστάτη για την υποστήριξή τους σε πιθανές νομικές εμπλοκές.
• Αυστηρότεροι έλεγχοι στις μετακινήσεις:  Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ασφάλεια των μεταφορών, με ελέγχους στα τουριστικά λεωφορεία από την Τροχαία πριν από την εκκίνηση της εκδρομής, από τα «μηδενικά χιλιόμετρα». Η πιο κομβική αλλαγή έρχεται να αντιμετωπίσει το τεράστιο νομικό κενό που έχει μετατρέψει τις σχολικές εκδρομές σε «πεδίο ποινικοποίησης του εκπαιδευτικού». 

 Από τη χαρά της μάθησης στην ποινικοποίηση

Τα τελευταία χρόνια, οι εκδρομές —μια δραστηριότητα που κάποτε θεωρούνταν «γιορτή της μάθησης»— έχουν μετατραπεί σε πεδίο φόβου και ευθύνης για τους συνοδούς εκπαιδευτικούς. Κάθε απρόοπτο περιστατικό μπορεί να οδηγήσει σε δικαστικές διώξεις, ακόμη κι όταν η ευθύνη τους είναι περιορισμένη ή ανύπαρκτη.

Η σχολική εκδρομή υπήρξε παραδοσιακά ένα παιδαγωγικό εργαλείο, όπου οι μαθητές γνώριζαν την ιστορία, το περιβάλλον και τον πολιτισμό έξω από τα στενά όρια της τάξης.

Ωστόσο, σήμερα, για πολλούς εκπαιδευτικούς, η εμπειρία αυτή ισοδυναμεί με πίεση και αγωνία, καθώς το θεσμικό πλαίσιο τους καθιστά μοναδικούς υπεύθυνους για οποιοδήποτε ατύχημα ή παράβαση των μαθητών.

Η πολιτεία, αντί να διασφαλίζει ένα σαφές και προστατευτικό νομικό πλαίσιο, περιορίζει την ευθύνη της, αφήνοντας τους δασκάλους εκτεθειμένους. Έτσι, κάθε εκδρομή μετατρέπεται σε ένα ρίσκο, όπου η χαρά της παιδαγωγικής εμπειρίας υποχωρεί μπροστά στον φόβο της τιμωρίας.

Το πιο πρόσφατο περιστατικό αφορά τη Λίμνη Πλαστήρα, όπου ένας 17χρονος μαθητής βρέθηκε σε βαριά μέθη κατά τη διάρκεια σχολικής εκδρομής.

Οι 12 συνοδοί καθηγητές συνελήφθησαν, με κατηγορίες για «έκθεση σε κίνδυνο» και «σωματική βλάβη από αμέλεια». Αν και αφέθηκαν ελεύθεροι, η υπόθεση παραμένει ανοιχτή, προκαλώντας σοκ και οργή στην εκπαιδευτική κοινότητα.

Η ΟΛΜΕ μίλησε για ποινικοποίηση του λειτουργήματος, τονίζοντας πως «οι εκπαιδευτικοί δεν μπορούν να οδηγούνται στα κρατητήρια επειδή ένας ανήλικος παρανόμησε».

Πολλοί δάσκαλοι και καθηγητές περιγράφουν παρόμοιες εμπειρίες:

«Σε πολυήμερη εκδρομή, δύο μαθητές έφυγαν από το ξενοδοχείο. Αν και τους βρήκαμε σώους, βρέθηκα στο αστυνομικό τμήμα για εξηγήσεις. Ένιωσα σαν κατηγορούμενος, όχι σαν παιδαγωγός.»

«Μαθητής τραυματίστηκε παίζοντας μπάλα και ο γονιός του υπέβαλε μήνυση. Καταλήξαμε στα δικαστήρια για ένα ατύχημα που θα μπορούσε να συμβεί οπουδήποτε.»

 Το θεσμικό πλαίσιο θεωρεί τους συνοδούς αποκλειστικά υπεύθυνους για τη συμπεριφορά των μαθητών, χωρίς νομική ή ασφαλιστική κάλυψη. Οι δηλώσεις γονέων δεν έχουν νομική ισχύ, ενώ οι εκπαιδευτικοί δεν έχουν δικαίωμα σε νομική υποστήριξη από το κράτος.

Η σχολική εκδρομή δεν είναι απλώς «έξοδος» από την τάξη – είναι μια ζωντανή μορφή μάθησης. Αν όμως οι εκπαιδευτικοί φοβούνται να συμμετέχουν, τότε η ουσία της παιδείας χάνεται.

Όπως υπογραμμίζει μια δασκάλα από τη Θεσσαλονίκη: «Δεν μπορούμε να εκπαιδεύουμε παιδιά με φόβο και απειλές. Θέλουμε στήριξη, όχι δακτυλοδεικτούμενους εκπαιδευτικούς.»