Ξέρουν για την Τεχνητή Νοημοσύνη και ήδη τη χρησιμοποιούν, όμως δεν παύουν να παραμένουν επιφυλακτικοί σε αρκετά ζητήματα και να ζητούν νομικές ρυθμίσεις και προστασία των προσωπικών τους δεδομένων. Μάλιστα, το 65% των Ελλήνων, δηλαδή 2 στους 3, δήλωσαν τον Ιανουάριο του 2026 ότι την έχουν χρησιμοποιήσει, έναντι 47% στην αντίστοιχη έρευνα τον Οκτώβριο του 2025.
Πρόκειται για μερικά από τα πολύ βασικά ευρήματα της έρευνας της Metron Analysis για λογαριασμό του Ινστιτούτου Dianeosis που παρουσιάστηκε αυτή την εβδομάδα, φιλοδοξώντας να ανοίξει τη συζήτηση για μια σειρά αναγκαίων πρωτοβουλιών και πολιτικών, αφού η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι ήδη εδώ και η χρήση της αυξάνεται με εκθετικούς ρυθμούς. Αν κάτι εντυπωσιάζει, είναι η πιο γρήγορη ενσωμάτωση της ΑΙ στην καθημερινότητα σε σχέση με κάθε άλλη προηγούμενη νέα τεχνολογία, χωρίς να απουσιάζουν οι εύλογοι και μη φόβοι, όπως και οι ανησυχίες για την απώλεια θέσεων εργασίας, την προάσπιση των δημοκρατικών δικαιωμάτων αλλά και την περαιτέρω αποξένωση των ανθρώπων μεταξύ τους.
Το προφίλ χρηστών και οι φόβοι
Οπως δείχνουν τα ευρήματα της έρευνας, η ΑΙ αποτελεί περισσότερο υπόθεση ανδρική, με τους χρήστες να είναι κατά κύριο λόγο άνδρες (70% έναντι 60% γυναικών), απόφοιτοι της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (κατά 71%, με το ποσοστό να εκτοξεύεται στο 89% σε περίπτωση ύπαρξης μεταπτυχιακού – διδακτορικού) αλλά και όσοι εμφανίζουν υψηλότερο εισόδημα (από 55% σε όσους κερδίζουν λιγότερα από 1.000 ευρώ φτάνουμε στο 85% σε εκείνους που ξεπερνούν τα 3.000 ευρώ).
Οσον αφορά το πολιτικό προφίλ των χρηστών, η έρευνα δεν βρίσκει ιδιαίτερες διαφοροποιήσεις ανάλογα με τις πολιτικές πεποιθήσεις, ωστόσο χαμηλότερη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης εμφανίζεται στην άκρα Δεξιά (59% έναντι 65% του μέσου όρου), όπως περίπου το ίδιο και σε όσους αυτοτοποθετούνται στην εκτός των τειχών Αριστερά.
Η έρευνα εντοπίζει επίσης μια συναισθηματική «πόλωση» μεταξύ των χρηστών και των μη χρηστών της Τεχνητής Νοημοσύνης. Οπως σχολιάζει ο Ηλίας Νικολαΐδης, διευθυντής Περιεχομένου της διαΝΕΟσις, «οι δύο ομάδες είναι και άλλοι κόσμοι: στους μεν χρήστες κυριαρχεί το ενδιαφέρον (68%, +42 μονάδες σε σχέση με τους μη χρήστες), ενώ στους μη χρήστες η επιφυλακτικότητα (65%, +29 μονάδες σε σχέση με τους χρήστες)».
Παρόμοιες διαφορές εμφανίζονται και όσον αφορά τις διάφορες αντιλήψεις και προσδοκίες από την ΑΙ. Οι απαντήσεις που συγκεντρώνουν περισσότερο από 50% στις θετικές προσδοκίες συνδέονται με την παραγωγικότητα και με συναφείς δεξιότητες. Περισσότεροι από τους μισούς ερωτηθέντες θεωρούν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα βοηθήσει στο να είμαστε παραγωγικοί στη δουλειά μας, να λύνουμε σύνθετα προβλήματα, να παίρνουμε δύσκολες αποφάσεις και να είμαστε δημιουργικοί. Ωστόσο, εκλαμβάνεται ταυτόχρονα ως απειλή για το συναισθηματικό κομμάτι και το κομμάτι των ανθρώπινων σχέσεων, με τομείς όπως η ψυχική ισορροπία, η εξωστρέφεια, η συναισθηματική σύνδεση κτλ να εμφανίζονται ότι επηρεάζονται αρνητικά. Στο ίδιο επίπεδο εμφανίζεται και η απειλή για την κριτική σκέψη.
Γραφειοκρατία και δημοκρατία
Οπως θα ήταν αναμενόμενο, μια σημαντική πλειοψηφία θεωρεί ότι η έκρηξη της Τεχνητής Νοημοσύνης θα ευνοήσει θετικά τις επιστήμες (85%), τις επιχειρήσεις (81%), την παραγωγικότητα της εργασίας (67%), την εκπαίδευση (65%) και την άμυνα (57%) σε μια εποχή που ο πόλεμος περνά ολοένα και περισσότερο στα χέρια των «έξυπνων» εξοπλισμών. Ιδιαίτερα σημαντικό χαρακτηρίζεται και το ότι 8 στους 10 εκτιμούν πως προσφέρεται μεγάλη δυνατότητα βελτίωσης της λειτουργίας του δημόσιου τομέα και μείωσης της γραφειοκρατίας.
Ωστόσο, τα ευρήματα είναι ιδιαίτερα ανησυχητικά στο κομμάτι των δικαιωμάτων και των θεσμών, με την ΑΙ να εμφανίζεται ως επιταχυντής και όχι ως αντίδοτο στην υπάρχουσα κρίση. Το 47% θεωρεί ότι η λειτουργία της Δικαιοσύνης θα επηρεαστεί αρνητικά και μάλλον αρνητικά, το 58% βλέπει τον ίδιο κίνδυνο για τη δημοκρατία και το καμπανάκι χτυπάει ακόμα πιο δυνατά (72%) όσον αφορά την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Ενδεικτική πάντως της κρίσης εμπιστοσύνης στην ενημέρωση και καθρέφτης της έλλειψης πληρότητας και αντικειμενικότητας της πληροφόρησης που βιώνουν οι Ελληνες σήμερα είναι ίσως η απάντηση σε ποσοστό 58% ότι μέσω τεχνητής ενημέρωσης η ειδησεογραφία θα επηρεαστεί θετικά.
Θα μας πάρει τις δουλειές και τους-τις συντρόφους;
Οπως για κάθε νέα τεχνολογία στο στάδιο της υποδοχής, δεν λείπουν τα φαινόμενα εύλογων και μη ανησυχιών. Περίπου το 70% βλέπει την Τεχνητή Νοημοσύνη ως κίνδυνο για τις θέσεις εργασίας, με το ποσοστό να ξεπερνά το 75% ανάμεσα στους ερωτώμενους που ανήκουν στα κατώτερα οικονομικά στρώματα, γεγονός που δείχνει ότι η ΑΙ δεν έρχεται χωρίς ταξικό πρόσημο. Το ίδιο περίπου ποσοστό (72%) θεωρεί ότι η επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης θα δυσκολέψει την εύρεση ερωτικού συντρόφου, με άλλες ερωτήσεις της έρευνας να υποδεικνύουν μια τάση απο-κοινωνικοποίησης και απομονωτισμού εξαιτίας της διευρυμένης χρήσης.
Μάλιστα, ορισμένες από τις περισσότερο αρνητικές συνέπειες της ΑΙ εμφανίζονται να επηρεάζουν περισσότερο τις γυναίκες. Για παράδειγμα, οι εικονικές βοηθοί/agents παρουσιάζονται ως γυναίκες, όπως και οι φωνές των περισσότερων εφαρμογών (π.χ. χάρτες) είναι συνήθως γυναικείες. Επομένως, αρκετές από τις συγκεκριμένες εφαρμογές δείχνουν να αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα όπως και τις αποκαλούμενες «αλγοριθμικές προκαταλήψεις» οι οποίες διαιωνίζουν και ανανεώνουν υπάρχουσες μεροληψίες γύρω από το φύλο.
«Θέλω να παραμείνω άνθρωπος»
Μπορεί ακόμα οι Ελληνες να μην πιστεύουν τον «μύθο του Skynet», ότι δηλαδή η Τεχνητή Νοημοσύνη και οι μηχανές θα ξεκινήσουν τον Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρ’ όλα αυτά, όσοι δεν τη χρησιμοποιούν εμφανίζουν φοβίες που δεν μπορούν να χαρακτηριστούν απολύτως αβάσιμες. Ενα 48,6% όσων δεν χρησιμοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη δηλώνουν ότι «θέλουν να παραμείνουν άνθρωποι», το 24,1% επικαλείται έλλειψη εμπιστοσύνης στις τεχνολογικές πλατφόρμες και το 20% φοβάται ότι θα απολέσει τη δημιουργικότητά του και την κριτική του σκέψη. Παράλληλα, ένα εντυπωσιακό 87% που διαπερνά το σύνολο του δείγματος προκρίνει την εξυπηρέτηση πελατών από ανθρώπους έναντι μηχανών ΑΙ και ψηφιακών βοηθών σε φορείς όπως τράπεζες, Δημόσιο, υπηρεσίες κοινής ωφέλειας, υγείας κ.ά.
Ολοι θέλουν ρύθμιση
Συνοψίζοντας, τα αποτελέσματα της έρευνας περιγράφουν μια κοινωνία που ενσωματώνει γρήγορα την Τεχνητή Νοημοσύνη, χωρίς όμως να διακατέχεται από τυφλή αισιοδοξία ή απόλυτο τρόμο. Η πιο αξιοσημείωτη διαπίστωση αφορά την απόσταση ανάμεσα σε όσους χρησιμοποιούν την τεχνολογία και σε εκείνους που απέχουν: η πρώτη ομάδα εστιάζει στα οφέλη για την αποδοτικότητα και τη γνώση, ενώ η δεύτερη αντιμετωπίζει τα συστήματα AI με επιφύλαξη, φοβούμενη την αλλοίωση της ανθρώπινης υπόστασης. Παράλληλα, η γενική απαίτηση για ένα θεσμικό πλαίσιο (90%) φανερώνει πως οι πολίτες θεωρούν απαραίτητη την ύπαρξη ηθικών φραγμών και μηχανισμών ελέγχου και λογοδοσίας για την εξέλιξη της AI.
«Αν οι ανισότητες παραμείνουν ανέγγιχτες, η τεχνολογία είναι πιθανό να τις ενισχύσει»
Ηρακλής Βογιατζής*
Οταν συνήθως μιλάμε για την πρόσληψη της τεχνολογίας από την κοινή γνώμη, αντιμετωπίζουμε την καινοτομία με όρους «πανικού». Αυτό σημαίνει πως οι αλλαγές που φέρνει η τεχνολογία προκαλούν ένστικτα συντήρησης στην κοινωνία, οδηγώντας σε ανησυχία για την εξέλιξή της. Η συνηθισμένη αντίδραση απέναντι σε αυτού του είδους τις κοινωνικές ανησυχίες είναι ο στιγματισμός τους ως τεχνοφοβικές. Το κλίμα αυτό επιτείνουν οι προβλέψεις περί του «τέλους της ανθρωπότητας» ή του «τέλους της εργασίας», που εμφανίζονται συχνά-πυκνά στα χείλη των ειδικών ή ιδιοκτητών των τεχνολογικών κολοσσών που αναπτύσσουν τις συγκεκριμένες τεχνολογίες. Ωστόσο, τα δεδομένα της έρευνας της διαΝΕΟσις αποκαλύπτουν ένα πιο σύνθετο τοπίο.
«Η ιστορία της τεχνολογίας μάς διδάσκει πολύ καλά πως οι μεγάλοι μετασχηματισμοί των βιομηχανικών επαναστάσεων υπήρξαν πάντοτε κοινωνικές και πολιτικές διαδικασίες γεμάτες συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις»
Αρχικά, δεν φαίνεται να κυριαρχεί κάποιος γενικευμένος πανικός γύρω από τη νέα τεχνολογία. Σημαντικά ποσοστά των Ελλήνων, ιδιαίτερα οι νεότερες ηλικίες, έχουν αγκαλιάσει με ενθουσιασμό την ΤΝ. Ενα σημαντικό τμήμα της κοινής γνώμης αντιμετωπίζει την ΤΝ ως μοχλό παραγωγικότητας, εργαλείο επίλυσης σύνθετων προβλημάτων και προσωπικό βοηθό.
Την ίδια στιγμή, οι Ελληνες και οι Ελληνίδες φοβούνται την απώλεια θέσεων εργασίας, την επιτήρηση, την παραβίαση της ιδιωτικότητάς τους, αλλά και την αδιαφάνεια των αλγορίθμων. Οι προσδοκίες και οι φόβοι που εμφανίζονται στις απόψεις της κοινής γνώμης δεν συνιστούν αφηρημένες προβλέψεις για την εξέλιξη της τεχνολογίας, αλλά σχετίζονται με την υπάρχουσα εμπειρία που διαθέτουν.
Η αμφιθυμία αυτή δεν είναι ένδειξη «τεχνοφοβίας», όπως συχνά ερμηνεύεται. Ούτε λύνεται με την πάροδο του χρόνου, μέχρι ο κόσμος να συνηθίσει την τεχνολογία. Η ιστορία της τεχνολογίας μάς διδάσκει πολύ καλά πως οι μεγάλοι μετασχηματισμοί των βιομηχανικών επαναστάσεων υπήρξαν πάντοτε κοινωνικές και πολιτικές διαδικασίες γεμάτες συγκρούσεις και διαπραγματεύσεις.
Υπό αυτό το πρίσμα, τα κρίσιμα συμπεράσματα της έρευνας της διαΝΕΟσις δεν αφορούν μόνο την ίδια την ΤΝ, αλλά κυρίως το πλαίσιο πολιτικών μέσα στο οποίο θα ενταχθεί. Αν οι υπάρχουσες ανισότητες παραμείνουν ανέγγιχτες, η τεχνολογία είναι πιθανό να τις ενισχύσει. Αντίθετα, αν αποτελέσουν πεδίο πολιτικής διαπραγμάτευσης με όρους διαφάνειας και λογοδοσίας, τότε οι φόβοι και οι προσδοκίες γύρω από την ΤΝ μπορούν να μετατραπούν σε αφετηρία για ουσιαστικά κοινωνικά και πολιτικά ερωτήματα.
*Μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο (ΕΑΠ), συνιδρυτής της ΑΜΚΕ Visible Machines
