Ο πόλεμος δεν είναι πια «έκτακτο γεγονός». Η συντονισμένη επίθεση των ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν άνοιξε άλλο ένα μονοπάτι προς την κόλαση: πάνω από χίλιοι νεκροί ήδη στην ιρανική πλευρά, με την εξαπλούμενη σύρραξη να σπρώχνει κόσμο έξω από χώρες, πόλεις και γειτονιές, να γεννά απελπισία, φόβο, ανασφάλεια και νέους εκτοπισμένους. Σύμφωνα με την Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, περισσότεροι από 330.000 άνθρωποι έχουν ήδη εκτοπιστεί από τη Μέση Ανατολή.
Αυτό που κάνει ίσως περισσότερο θόρυβο κι από τις εκρήξεις, τα drones και τους βαλλιστικούς πυραύλους είναι το ηχηρό «μούδιασμα» των λαών στη θέαση της καταστροφής, στο άνοιγμα νέων πολεμικών μετώπων όπου δείξει το δάχτυλο κάθε ισχυρού, στην απειλή ενός παγκόσμιου μακελειού.
Οταν η Γάζα έγινε καθημερινή πληγή, πολλοί πίστεψαν ότι το αντιπολεμικό αίσθημα θα επιστρέψει σαν μεγάλο ρεύμα, σαν εκείνο που άλλοτε γέμιζε τις λεωφόρους τις δεκαετίες του ’80, του ’90 και του 2000. Αντ’ αυτού, το αντιπολεμικό κίνημα εμφανίζεται μεν, ασθμαίνοντας δε. Παρ’ ότι η τελευταία τετραετία παρέχει πλείστες αιματηρές αφορμές, τον πόλεμο στην Ουκρανία μετά τη ρωσική εισβολή, τη γενοκτονία των Παλαιστινίων, την απαγωγή του προέδρου της Βενεζουέλας, την απειλή προσάρτησης (μεταξύ άλλων) της Γριλανδίας, την επίθεση στο Ιράν, η φωνή των λαών μοιάζει να πασχίζει ν’ ακουστεί πάνω από τις σειρήνες. Αν κάποτε το αντιπολεμικό κίνημα (και) στην Ελλάδα έμοιαζε με κοινωνικό ποτάμι, γιατί σήμερα μοιάζει με ρυάκι απειλούμενο από μακρά ξηρασία;
Πόλεμος χωρίς αντίδραση;
Ο πόλεμος επιστρέφει με όρους που θυμίζουν τις πιο σκοτεινές στιγμές της ψυχροπολεμικής εποχής: η Γάζα σε ερείπια, η Μέση Ανατολή σε αναβρασμό, η ένταση ανάμεσα στις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν να απειλεί με γενικευμένη ανάφλεξη. Η σύγκριση με το 2003 και τον πόλεμο στο Ιράκ είναι αναπόφευκτη. Οι New York Times έγραφαν τότε ότι «υπάρχουν δύο υπερδυνάμεις στον κόσμο: οι Ηνωμένες Πολιτείες και η παγκόσμια κοινή γνώμη». Ο ιστορικός Eric Hobsbawm έλεγε ότι για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο διαμορφωνόταν ένα παγκόσμιο κίνημα ικανό να αμφισβητήσει την αμερικανική ισχύ. Οι πόλεμοι δεν σταμάτησαν – αντίθετα πολλαπλασιάστηκαν. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η ένταση της κοινωνικής αντίδρασης.
Ο διεθνολόγος δημοσιογράφος Κώστας Ράπτης θεωρεί ότι η μεταβολή αυτή δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. «Είναι πανευρωπαϊκή η υποχώρηση τέτοιων κινημάτων. Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν μετατοπιστεί δεξιότερα και το πολιτικό περιβάλλον έχει αλλάξει δραματικά. Εχω την αίσθηση πως σε αυτό έπαιξαν σημαντικό ρόλο δύο παράγοντες: ο ένας ήταν οι τρομοκρατικές επιθέσεις σε ευρωπαϊκό έδαφος, τύπου Μπατακλάν, και ο δεύτερος ήταν οι αυξημένες μεταναστευτικές ροές. Τα παραπάνω οδήγησαν στη γιγάντωση της ισλαμοφοβίας και δημιούργησαν ένα υπεδάφος στο οποίο υποχώρησαν οι αντιπολεμικές αντιστάσεις. Παράλληλα ευνόησαν να εξαπλωθεί ένα φιλοϊσραηλινό και νεο-συντηρητικό φιλοαμερικανικό αφήγημα».
Ο καθηγητής στο Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου, Σπύρος Σακελλαρόπουλος, θυμάται μια σκηνή από το 2003: «Τότε είχα πρωτοδιοριστεί στο Πανεπιστήμιο Κρήτης στο Ρέθυμνο. Οταν έγινε η επίθεση στο Ιράκ, το ίδιο απόγευμα έγινε πορεία του Πανεπιστημίου. Προσέξτε, ολόκληρου του πανεπιστημίου, όχι των φοιτητικών συλλόγων μόνο – και το πανό το κρατούσε ο πρύτανης! Δεν ήταν κάποιος ακροαριστερός, ήταν ΠΑΣΟΚ».
Ο ίδιος θεωρεί πως σήμερα «υπάρχει πολύ μεγάλη κόπωση από τους μεγάλους αγώνες που δόθηκαν την περίοδο 2010-2015 για τους οποίους ο περισσότερος κόσμος θεωρεί ότι δεν πέτυχαν. Εχουμε ίσως ξεχάσει ή υποτιμήσει τις διαδηλώσεις εκείνης της περιόδου. Η κόπωση έφερε και ιδεολογικές μετατοπίσεις στη συνέχεια. Βλέπουμε έναν κόσμο που έχει μετατοπιστεί προς το σπίτι του, την οικογένειά του, τη δουλειά του. Υπάρχουν βέβαια και κοινωνιολογικές αιτίες προς αυτή την κατεύθυνση: την περίοδο 2010-2015 είχαμε τεράστια ανεργία, αν έχανες τότε τη δουλειά σου, σκεφτόσουν ότι μπορεί να μη βρεις κάτι για τα επόμενα 3 χρόνια. Τώρα, έχοντας μια δουλειά, ένα κομμάτι της κοινωνίας ενδεχομένως έχει γίνει πιο συντηρητικό και μετατοπίστηκε από το πολιτικό πλαίσιο στο οποίο βρισκόταν. Πόσο μάλλον όταν αυτό γίνεται σε ένα περιβάλλον ήττας».
«Στην Ελλάδα, αλλά όχι μόνο, το αντιπολεμικό κίνημα το “τραβούσε” πάντα η Αριστερά, που σήμερα είναι βαριά τραυματισμένη»
Σύμφωνα με τον Κώστα Ράπτη, «ειδικότερα στην Ελλάδα αλλά όχι μόνο -αυτό αφορά και την υπόλοιπη Ευρώπη- το αντιπολεμικό κίνημα το “τραβούσε” πάντα η Αριστερά. Η Αριστερά σήμερα είναι βαριά τραυματισμένη, σε κάποιους μπορεί να είναι και απαξιωμένη. Η εμπειρία της προηγούμενης δεκαπενταετίας, όπως συμπυκνώνεται στο 2015, τραυμάτισε την πίστη των ανθρώπων στη συλλογική δράση, αμφισβήτησε την πεποίθησή τους ότι έχει νόημα να κατέβουν στον δρόμο».
Στην Ελλάδα υπάρχει και μια επιπλέον διάσταση: η σταδιακή σύγκλιση με το Ισραήλ μετά το 2010. «Υπήρξε από το 2010 και ύστερα μια εντατική επένδυση στην Ελλάδα για να πιάσει ρίζες το ισραηλινό αφήγημα. Υπήρξε ένα γεωπολιτικό μνημόνιο που έτρεξε παράλληλα με το γνωστό οικονομικό Μνημόνιο. Δεν το θεωρώ καθόλου τυχαίο ότι πριν καν μπούμε στο Μνημόνιο είχαμε την τυχαία -υποτίθεται- συνάντηση Γιώργου Παπανδρέου-Νετανιάχου στο ξενοδοχείο στη Μόσχα, που μας έβαλε ξαφνικά σε μια πορεία σχέσεων με το Ισραήλ, με την οποία δεν ήμαστε συνηθισμένοι. Και έπειτα, κάθε κυβέρνηση που ερχόταν την ακολούθησε πιο εντατικά από την προηγούμενη, με αποκορύφωμα την τωρινή», λέει ο Ράπτης. Η αλλαγή αυτή δεν αφορά μόνο την εξωτερική πολιτική. «Υπήρξε διείσδυση σε πολλούς χώρους – οικονομικούς, ακαδημαϊκούς, μίντια. Επεσε χρήμα πολύ» προσθέτει.
Εν τω μεταξύ, υποτονικές είναι και οι αντιπολεμικές αντιδράσεις της νεολαίας και των φοιτητών τα τελευταία χρόνια. Ο Σακελλαρόπουλος σημειώνει ότι «για τη νεολαία τα πράγματα έχουν αλλάξει πολύ. Μεγάλο μέρος των φοιτητών είναι αναγκασμένοι να δουλεύουν για να ζήσουν, να πληρώνουν το νοίκι τους, ακόμα και μερικοί για να στείλουν χρήματα στους γονείς τους. Δηλαδή, πολλά παιδιά μπορεί να σου πουν: “κακός ο πόλεμος, ναι, αλλά εγώ πρέπει να δουλέψω τώρα οκτάωρο και να έρθω μετά και στη σχολή, να περάσω τα μαθήματα, να τελειώνω για να φύγω να δω τι θα κάνω από εκεί και πέρα”. Πολύ μεγάλο ποσοστό είναι έτσι».
Μια άλλη νεολαία, η αμερικάνικη, ήταν αυτή που οργάνωσε τις μαζικότερες διαδηλώσεις ενάντια στη γενοκτονία στη Γάζα, στα αμερικανικά πανεπιστήμια, προκαλώντας την οργή του Τραμπ. Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού η συζήτηση έχει αναζωπυρωθεί. Στα μέσα Ιανουαρίου, πριν ξεσπάσει ο πόλεμος στο Ιράν, ο Αμερικανός ιστορικός Jeremy Varon, καθηγητής στο New School της Νέας Υόρκης και μελετητής των κινημάτων της δεκαετίας του ’60, έγραψε στον Guardian ένα άρθρο με τίτλο: «Γιατί οι ΗΠΑ χρειάζονται ένα νέο αντιπολεμικό κίνημα – και πώς μπορεί να νικήσει». Υποστήριζε ότι το αντιπολεμικό κίνημα του Ιράκ άφησε πίσω του μια παράδοξη κληρονομιά: «Οι διαδηλώσεις ενάντια στον πόλεμο στο Ιράκ απέδειξαν ότι η μαζική διαμαρτυρία μπορεί να επηρεάσει την πολιτική. Αλλά η αποτυχία να σταματήσει την εισβολή άφησε πίσω της μια βαθιά απογοήτευση».
Ο ίδιος θεωρεί ότι το κίνημα εκείνης της περιόδου δημιούργησε ένα είδος πολιτικού τραύματος. «Οταν εκατομμύρια άνθρωποι βγαίνουν στους δρόμους και παρ’ όλα αυτά ο πόλεμος ξεκινά, η εμπειρία αυτή αφήνει πίσω της ένα επικίνδυνο ερώτημα: αν ούτε αυτό δεν αρκεί, τότε τι μπορεί να αλλάξει την πορεία των πραγμάτων; Το αντιπολεμικό κίνημα του 2003 ήταν τεράστιο, αλλά δεν κατάφερε να σταματήσει τον πόλεμο. Αυτή η εμπειρία δημιούργησε την αίσθηση ότι ακόμη και οι πιο μαζικές διαδηλώσεις μπορεί να μην έχουν αποτέλεσμα». Και όμως, η ιστορία φαίνεται να δικαιώνει εκ των υστέρων το κίνημα. Σήμερα η πλειονότητα των Αμερικανών θεωρεί την εισβολή στο Ιράκ λάθος. «Οι περισσότεροι σήμερα συμφωνούν ότι ο πόλεμος στο Ιράκ ήταν καταστροφικός. Αλλά αυτή η αναγνώριση ήρθε χρόνια αργότερα, όταν το κίνημα είχε ήδη εξαντληθεί», σημειώνει ο Varon.
Στην αμερικανική συζήτηση εμφανίζεται συχνά και ακόμη μια εξήγηση: η απορρόφηση του κινήματος από την εκλογική πολιτική. Αναλύσεις που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Jacobin υποστηρίζουν ότι μεγάλο μέρος του αντιπολεμικού κινήματος των ΗΠΑ μετακινήθηκε μετά το 2006 στην εκλογική στρατηγική των Δημοκρατικών. Το κίνημα μετακινήθηκε από τον δρόμο στις κάλπες.
Υπάρχει όμως και μια βαθύτερη μεταβολή που αφορά την ίδια τη φύση των σύγχρονων πολέμων. Ο Νόαμ Τσόμσκι έχει επισημάνει επανειλημμένα ότι οι σύγχρονες στρατιωτικές επεμβάσεις διεξάγονται με τρόπους που απομακρύνουν την κοινωνία από την εμπειρία του πολέμου. Επαγγελματικοί στρατοί, drones και «χειρουργικά πλήγματα» μειώνουν το πολιτικό κόστος για τις κυβερνήσεις. «Οσο ο πόλεμος γίνεται πιο αόρατος για την κοινωνία τόσο μειώνεται και η αντίδραση απέναντί του», έχει σημειώσει σε πολλές παρεμβάσεις του.
Κάτι αντίστοιχο υποστηρίζει και ο Tariq Ali, ιστορικός και συγγραφέας που υπήρξε από τις κεντρικές μορφές του αντιπολεμικού κινήματος από την εποχή του Βιετνάμ. «Ο πόλεμος έχει γίνει μόνιμο χαρακτηριστικό της διεθνούς πολιτικής. Και όταν κάτι γίνεται μόνιμο, η κοινωνία συχνά παύει να το αντιμετωπίζει ως εξαίρεση».
Yπάρχουν και θετικές εξαιρέσεις. Στις ΗΠΑ δεκάδες έκτακτες διαδηλώσεις διοργανώθηκαν το προηγούμενο Σαββατοκύριακο από μια συμμαχία αριστερών-αντιπολεμικών οργανώσεων σε Ατλάντα, Βαλτιμόρη, Βοστόνη, Σικάγο, Σινσινάτι, Ντένβερ, Λας Βέγκας, Λος Αντζελες, Μαϊάμι, Μινεάπολη, Νέα Υόρκη. Ρωγμές φαίνεται πως υπάρχουν και στην Ευρώπη. Στο Λονδίνο, για παράδειγμα, ο δρόμος ξαναστήνει σήμερα το μεσημέρι ραντεβού καθώς έχει προγραμματιστεί μεγάλη διαδήλωση με σύνθημα «Κάτω τα χέρια σας από το Ιράν – Σταματήστε τους πολέμους του Τραμπ» και πορεία προς την αμερικανική πρεσβεία. Και στα δικά μας!
Αλλαγή νοοτροπίας
Κωστής Καρπόζηλος*
Η υποχώρηση των αντιπολεμικών φωνών στις ευρωπαϊκές κοινωνίες νομίζω είναι ένας επιμέρους δείκτης μιας ευρύτερης μεταβολής: της μετάβασης από την κυριαρχία του «όχι πόλεμος», που με έναν τρόπο ήταν η κληρονομιά της δεκαετίας του 1940, σε μια συνθήκη όπου ο πόλεμος δεν είναι η παρέκκλιση από το «κανονικό», αλλά μια νέα κανονικότητα. Πολλά μπορεί να σκεφτεί κανείς εδώ: από την υποχώρηση της μνήμης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέχρι την ανανέωση μιας αποικιοκρατικής αντίληψης όπου η «Δύση» οφείλει να βάλει σε «τάξη» την «Ανατολή». Το κύριο, όμως, πιστεύω, είναι η νομιμοποίηση -σε όλα τα επίπεδα- του δίκιου του ισχυρού. Η αίσθηση δηλαδή ότι οι κανόνες δεν έχουν σημασία, ότι το διεθνές δίκαιο είναι τροχοπέδη στην «επίλυση», ότι η βούληση του ισχυρού εντέλει είναι η μόνη που μπορεί να ορίσει το πεδίο.
Φοβάμαι, δηλαδή, ότι η ρίζα του φαινομένου αφορά μια συνολική αλλαγή νοοτροπίας, που καθιστά την επίκληση ή ακριβέστερα τη διεκδίκηση της ειρήνης ως γραφικό απομεινάρι του παρελθόντος. Και υπάρχει, τέλος, και κάτι πολύ βαρύ: η ήττα των κινημάτων του παρελθόντος. Το μεγάλο κίνημα του 2003, με την αμφισβήτηση των επιλογών των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να συνταχθούν με τις ΗΠΑ, δεν σταμάτησε τον πόλεμο. Οπως, δυστυχώς, πιο πρόσφατα δεν μπόρεσε να σταματήσει τη σφαγή στη Γάζα. Δεν ευθύνεται το «κίνημα» για την έκβαση αυτή – το αντίθετο. Αλλά κάθε τέτοια «αποτυχία» κληροδοτεί ακόμα μια στρώση του πικρού ερωτήματος «τελικά, τι μπορούμε να κάνουμε γι’ αυτό που βλέπουμε και μας φρικάρει;». Και αυτό είναι παραλυτικό.
*Eπίκουρος καθηγητής Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο
Οι μεγάλοι σταθμοί του ελληνικού αντιπολεμικού κινήματος (1980-σήμερα)
1982 Λίβανος: «Αμερικάνος δεν θα μείνει»
Τον Ιούνιο του 1982 και ενώ ο εμφύλιος πόλεμος στον Λίβανο μαινόταν, το Ισραήλ εισέβαλε στην αραβική χώρα, χτυπώντας εγκαταστάσεις και βάσεις της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Οι Παλαιστίνιοι αναγκάζονται να αποχωρήσουν. Στις 30 Αυγούστου στο λιμάνι της Τρίπολης φτάνουν πέντε ελληνικά καράβια έτοιμα να παραλάβουν 3.000 μαχητές, περίπου 700 γυναικόπαιδα και τον Γιάσερ Αραφάτ. Ο πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου θα υποδεχτεί ο ίδιος τον ηγέτη των Παλαιστινίων -ως αρχηγό κράτους- στο Φάληρο, παρουσία τεράστιου πλήθους, του μισού υπουργικού συμβουλίου και στρατιωτικής μπάντας και θα παραχωρήσουν κοινή συνέντευξη Τύπου στη «Μεγάλη Βρετάννια». Δύο χρόνια αργότερα, στο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, ο Ανδρέας Παπανδρέου εμφανίζεται μαζί με τον Γιάσερ Αραφάτ υπό τους ήχους του γνωστού συνθήματος «Ελλάδα-Κύπρος-Παλαιστίνη, Αμερικάνος δεν θα μείνει».
1986 Λιβύη: Η τρέλα του Ρίγκαν
Οι επιθέσεις των ΗΠΑ στη Λιβύη στις 15 Απριλίου 1986, με στόχο βάσεις του Μουαμάρ Καντάφι ως αντίποινα για βομβιστικές επιθέσεις σε Βιέννη και Ρώμη, πυροδότησαν μια πρωτοφανή διπλωματική κρίση στην Ελλάδα, στο έδαφος των στενών σχέσεων της χώρας με τον αραβικό κόσμο. Στην Αθήνα τα αντιπολεμικά αντανακλαστικά ήταν άμεσα: η εποχή είχε ήδη μάθει να βλέπει την αμερικανική ισχύ ως δύναμη επέμβασης. Ο Ανδρέας Παπανδρέου χαρακτήρισε τις επιθέσεις «εγκληματικές πράξεις κρατικής τρομοκρατίας» σε ομιλία στη Βουλή στις 16 Απριλίου, καλώντας τον Ρίγκαν να «σταματήσει την πυραυλική τρέλα του Ψυχρού Πολέμου». Φοιτητικές συγκεντρώσεις στην Πάντειο φώναζαν «Οχι στον ιμπεριαλισμό στη Μεσόγειο».
1991 Πόλεμος του Κόλπου: Φόβος εμπλοκής
Ο πρώτος πόλεμος του Κόλπου μετά την εισβολή του Σαντάμ Χουσεΐν στο Κουβέιτ τον Αύγουστο του 1990, που οδήγησε στην «Καταιγίδα της Ερήμου», και η ελληνική συμμετοχή σ’ αυτόν πυροδότησαν τις πρώτες μαζικές αντιπολεμικές κινητοποιήσεις της δεκαετίας.
Χιλιάδες κατέβηκαν στους δρόμους της Αθήνας και Θεσσαλονίκης, φωνάζοντας «Οχι ελληνικά όπλα στο Ιράκ», «Πόλεμος για το πετρέλαιο των ιμπεριαλιστών». Σιδηροδρομικοί απεργοί αρνήθηκαν να μεταφέρουν ΝΑΤΟϊκά υλικά από τη Θεσσαλονίκη, ενώ φοιτητικά σωματεία μπλόκαραν λιμάνια. Ο Παπανδρέου δήλωσε στη Βουλή: «Η Ελλάδα δεν εμπλέκεται σε ιμπεριαλιστικές περιπέτειες, απαιτούμε ειρήνη», κατηγορώντας τον Κων/νο Μητσοτάκη: «Προδίδετε τον λαό για συμμαχίες».
1999 Γιουγκοσλαβία/ΝΑΤΟ: το αντιπολεμικό «εθνικοποιείται»
Στις 24 Μάρτη 1999 το ΝΑΤΟ ξεκίνησε τον αεροπορικό βομβαρδισμό της Γιουγκοσλαβίας: 1.150 μαχητικά αεροσκάφη από 59 βάσεις σε 12 χώρες πραγματοποίησαν συνολικά 2.300 επιδρομές επί 78 μέρες.
Οταν ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί, η κυβέρνηση Σημίτη δήλωνε ότι δεν συμμετέχει και ότι κρατά ουδέτερη στάση. Δεν ήταν αλήθεια. Στις 26 Μάρτη η Αθήνα πλημμύρισε από 100.000 διαδηλωτές που κατευθύνθηκαν στην αμερικάνικη πρεσβεία. Δεκάδες χιλιάδες πήραν μέρος και στις αντιπολεμικές συναυλίες. Το απεργιακό κύμα σε νοσοκομεία και σε δήμους τον Απρίλη του ‘99 έβαλε στο στόχαστρό του τον πόλεμο και τη συνενοχή της ελληνικής κυβέρνησης. Στις 28 Απρίλη, ο Σύνδεσμος Σιδηροδρομικών Βορείου Ελλάδας σταμάτησε με απεργία ένα τρένο φορτωμένο με άρματα μάχης του ΝΑΤΟ.
Ενώ η Αριστερά τοποθετήθηκε διεθνιστικά, στους δρόμους κατέβηκαν και χιλιάδες διαδηλωτές με εθνικά χρώματα για τους ομόθρησκους «Σέρβους αδελφούς», σε μια εποχή που φούντωνε στη χώρα ο ρατσισμός απέναντι στους «μουσουλμάνους Αλβανούς».
2001 Αφγανιστάν: η πολιτική πίεση «με ποιους είστε;»
Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, η επίθεση στο Αφγανιστάν πλασάρεται ως «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας». Στους δρόμους καταγράφηκαν σημαντικές αντιπολεμικές κινητοποιήσεις, συνδυάζοντας την οργή για την ιμπεριαλιστική επέμβαση με την αντίσταση στην πολεμική υστερία και την αναδυόμενη ισλαμοφοβία. Η Πρωτοβουλία Γένοβα 2001 και άλλες οργανώσεις οργάνωσαν μια σειρά από διαδηλώσεις: στις 27 Σεπτεμβρίου, χιλιάδες συγκεντρώθηκαν στα Προπύλαια και προχώρησαν προς την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα, ενώ αντίστοιχες πορείες έγιναν σε πολλές πόλεις με συνθήματα όπως «Ούτε ΝΑΤΟ ούτε Ταλιμπάν, ούτε ιμπεριαλισμός ούτε φονταμενταλισμός».
2003 Ιράκ: η «μητέρα όλων των πορειών»
Οι μεγαλύτερες αντιπολεμικές πορείες τα τελευταία 50 χρόνια στη χώρα. Εκείνη τη χρονιά το αντιπολεμικό κίνημα στην Ελλάδα απέκτησε τρία συνδυασμένα χαρακτηριστικά: μαζικότητα, ευρύτητα, συνέχεια. Η παγκόσμια κορύφωση του αντιπολεμικού κινήματος στις 15 Φεβρουαρίου 2003, με πάνω από 30 εκατομμύρια διαδηλωτές παγκοσμίως, βρήκε την Ελλάδα στην πρωτοπορία με πάνω από 200.000 διαδηλωτές στην πορεία από τα Προπύλαια προς την αμερικανική πρεσβεία, οργανωμένη από την εξωκοινοβουλευτική Αριστερά, το Ελληνικό Κοινωνικό Φόρουμ, τη Δράση Θεσσαλονίκη 2003 και πρωτοβουλίες όπως η «Σταματήστε τον Πόλεμο». Ηταν μια στιγμή όπου όλα έμοιαζαν να συγκλίνουν: ένας καθαρός ηγεμονικός αντίπαλος (ΗΠΑ/Μπους), μια καθαρή κρίση νομιμοποίησης, με τα ψέματα περί όπλων μαζικής καταστροφής, ένας σαφής στόχος διαμαρτυρίας (πρεσβεία/βάσεις) μαζί με τον διεθνή συγχρονισμό.
2010 Το σοκ του «Mαβί Μαρμαρά»
Η ισραηλινή επίθεση στον διεθνή στολίσκο αλληλεγγύης προς τη Γάζα και ειδικά στο πλοίο «Μαβί Μαρμαρά» τα ξημερώματα της 31ης Μαΐου 2010, με εννέα νεκρούς ακτιβιστές, προκαλεί διεθνές σοκ και ένα νέο κύμα κινητοποιήσεων.
Την επόμενη κιόλας ημέρα οργανώθηκαν συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας στο κέντρο της Αθήνας και λίγες ημέρες αργότερα πορεία προς την ισραηλινή πρεσβεία. Στις διαδηλώσεις συμμετείχαν οργανώσεις της Αριστεράς, κινήματα αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη, φοιτητικοί σύλλογοι και συνδικάτα. Το γεγονός ότι ανάμεσα στους ακτιβιστές του στολίσκου βρίσκονταν και Ελληνες ενίσχυσε την αίσθηση εγγύτητας. Η υπόθεση μετατράπηκε σε θέμα εθνικής συζήτησης, με την ελληνική κυβέρνηση να ζητά διευκρινίσεις από το Ισραήλ και τον Τύπο να αφιερώνει εκτενή ρεπορτάζ. Τότε όμως προβάλλει και το νέο πλαίσιο που θα «ντύσει» τα επόμενα χρόνια: ενώ η κοινωνία διατηρεί ισχυρά φιλοπαλαιστινιακά αισθήματα, η κυβέρνηση αρχίζει να μετατοπίζεται γεωπολιτικά προς μια στενότερη στρατηγική σχέση με το Ισραήλ.
2022 Ουκρανία: αντιπολεμικό χωρίς κοινή γλώσσα
Το 2022 βρίσκει τον κόσμο στη μεταπανδημική εποχή και τη μεταμνημονιακή Ελλάδα σε μια περίοδο όξυνσης του κυβερνητικού αυταρχισμού με σταθερή υποχώρηση των μαζικών κινητοποιήσεων. Η εισβολή της Ρωσίας προκάλεσε κάποιες συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας χωρίς όμως μεγάλη μαζικότητα. Οι αντιπολεμικές δράσεις ήταν σποραδικές και κατακερματισμένες: από τη μία συνθήματα για «Καμία εμπλοκή της Ελλάδας στον ιμπεριαλιστικό πόλεμο» και «Οχι όπλα στην Ουκρανία» και από την άλλη η καταγγελία της ρωσικής εισβολής.
2023–2025 Γάζα: καταστολή της αλληλεγγύης
Η γενοκτονία στη Γάζα με τους πάνω από 70.000 νεκρούς Παλαιστινίους επανέφερε το αντιπολεμικό κίνημα με πλήθος πορειών, εκδηλώσεων και διαμαρτυριών σε όλες τις πόλεις της χώρας, ενόσω η κυβέρνηση Μητσοτάκη σφυρηλατούσε τη στρατιωτική -και όχι μόνο- συνεργασία με το Ισραήλ. Κορυφαία στιγμή του 2025 υπήρξε η 10η Αυγούστου, με συντονισμένες κινητοποιήσεις σε δεκάδες πόλεις και σε νησιά. Την τελευταία διετία καταγράφηκαν επίσης πολλές φοιτητικές καταλήψεις, ενώ σημαντικές ακτιβιστικές πρωτοβουλίες, όπως το March to Gaza Greece, κράτησαν στην επικαιρότητα το θέμα. Η κυβέρνηση, όμως, έδινε τα διαπιστευτήριά της σε ΗΠΑ-Ισραήλ, χτυπώντας την αλληλεγγύη.
