Απ’ ό,τι φαίνεται (και φάνηκε από την αρχή της επταετίας της διακυβέρνησης Ν.Δ.), η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει «ακήρυχτο πόλεμο» με το σύγχρονο ελληνικό θέατρο. Ξεκίνησε με τις πενιχρές θεατρικές επιδοτήσεις του ΥΠΠΟ, συνέχισε με το «Ολη η Ελλάδα, ένας πολιτισμός» με την ίδια λογική της πολλής δουλειάς για ψίχουλα, νομίσαμε πως το ζενίθ του ήταν το Π.Δ. 85/2022, ενάντια στο οποίο σπουδαστές σχολών, ηθοποιοί και καλλιτέχνες είχαν βγει στους δρόμους για μήνες (σ.σ. θυμίζουμε πως για πρώτη φορά τότε όλοι οι καθηγητές της Σχολής του Εθνικού παραιτήθηκαν και πως η κ. Σακελλαροπούλου, που είχε υπογράψει το Π.Δ., τώρα είναι πρόεδρος του Δ.Σ. του Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου), αλλά τελικά τα πράγματα μπορούν να γίνουν ακόμα χειρότερα.
Το 2022 λοιπόν δύο ήταν τα βασικά αιτήματα των καλλιτεχνών του θεάτρου: η διαβάθμιση σπουδών των Ανωτέρων Σχολών Δραματικής Τέχνης και η ίδρυση Ανώτατης Σχολής για τις Παραστατικές Τέχνες. Η πρόσφατη απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας (1941-1942/2025) δικαίωσε τις αντιδράσεις του καλλιτεχνικού κόσμου για το εν λόγω Π.Δ., κρίνοντας ότι η παράλειψη πρόβλεψης στο προσοντολόγιο ειδικής κατηγορίας για τους κατόχους τίτλων σπουδών των Ανωτέρων Σχολών Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης παραβιάζει διατάξεις του Συντάγματος, όπως η αρχή της ισότητας. Το ΥΠΠΟ είχε αναγγείλει όμως και την ίδρυση μιας Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών (ΑΣΠΤ), με την υπόσχεση να υλοποιηθεί άμεσα. Σκοπός της ΑΣΠΤ, σύμφωνα με την κυβέρνηση, θα ήταν «η ακαδημαϊκή και επαγγελματική αναγνώριση στις παραστατικές τέχνες, η διαβάθμιση σπουδών, η ερευνητική δραστηριότητα και η επαγγελματική εξέλιξη αποφοίτων» και όλα αυτά προωθώντας μια ενιαία ανώτατη δομή με σαφείς κανόνες εισαγωγής και λειτουργίας. Επί της ουσίας, προβλεπόταν η ίδρυση μίας Σχολής υπό τη σκέπη της οποίας θα συστεγάζονταν πέντε δημόσιοι φορείς: το Εθνικό Θέατρο, η Εθνική Λυρική Σκηνή, η Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης, το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και το Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης.
Το τι ακολούθησε, το εξηγεί καθαρά ο σκηνοθέτης και καθηγητής στη Δραματική Σχολή του Εθνικού, Νίκος Χατζόπουλος, σε δημόσια ανάρτησή του (μάς είπε τα ίδια και σαν επικοινωνήσαμε μαζί του): «Την προοπτική ίδρυσης μιας Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών την αντιμετωπίσαμε αρχικά με πολύ θετική διάθεση. Τον πρώτο καιρό, αντιπροσωπεία της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου βρισκόταν σε συνεχή διάλογο με τα υπουργεία Παιδείας και Πολιτισμού. Φαινόταν να απευθυνόμαστε σε ευήκοα ώτα, γιατί δέχονταν όλες τις προτάσεις μας που αποσκοπούσαν στην εξασφάλιση της ιδιαιτερότητας και της υγιούς λειτουργίας μιας τέτοιας σχολής. Μας υπόσχονταν τα πάντα. Ωστόσο, γραπτό προσχέδιο δεν είδαμε ποτέ.
Ακολούθησαν 14 μήνες απόλυτης σιγής. Καμία ανταπόκριση στις πιέσεις μας για συνέχιση του διαλόγου. Και φτάνουμε σήμερα, όπου αναρτάται στη διαβούλευση μέχρι 5/3 (σ.σ. από 18/2, δηλαδή, για δύο μόλις εβδομάδες) ένα νομοσχέδιο που το αντικρίζουμε για πρώτη φορά. Και περιγράφει ένα ίδρυμα που μόνο σχέση με καλλιτεχνική παιδεία δεν έχει!» λέει και συνεχίζει με τρεις φράσεις, που δύσκολα σε αφήνουν να μείνεις ασυγκίνητος: «Ολον αυτόν τον καιρό της σιωπής, η ΑΣΠΤ είχε γίνει ακόμα μία πύλη για να απλώσει τα πλοκάμια του και να καρπωθεί θέσεις το ακαδημαϊκό κατεστημένο. Εν όψει της ανωτατοποίησης των καλλιτεχνικών σπουδών, το Εθνικό Θέατρο είχε δεχτεί να θυσιάσει τη Δραματική του Σχολή, μια σχολή που είχε τα εχέγγυα να είναι η καλύτερη της χώρας. Τώρα, αυτή η σχολή απλώς θα χαθεί, με αντάλλαγμα το τίποτα…». Αρα, όχι μόνο θα καταργηθεί η Δραματική του Εθνικού, αλλά αυτό θα γίνει «για το τίποτα»;
Αυτά δεν είναι απλά λόγια – πρόκειται για σοβαρότατες και σαφείς καταγγελίες-δηλώσεις, που δεν προέρχονται μόνο από έναν σοβαρό θεατράνθρωπο, αλλά συνυπογράφονται συνολικά από 210 καλλιτέχνες και καθηγητές Θεατρικών Σπουδών, σε μία ανοιχτή επιστολή προς την υπουργό Παιδείας, με την οποία ζητούν την άμεση απόσυρση του νομοσχεδίου και την εκ νέου ουσιαστική διαβούλευση του υπουργείου Παιδείας με το υπουργείο Πολιτισμού, το Εθνικό Θέατρο, το ΚΘΒΕ, και με όλα τα σωματεία που εκπροσωπούν τη θεατρική κοινότητα.
Τα «ακανθώδη ζητήματα» του νόμου, όπως επισημαίνονται στην εν λόγω επιστολή, είναι τα εξής:
● Το σχέδιο νόμου καταργεί κατ’ ουσίαν δύο πολύ σημαντικές κρατικές σχολές Δραματικής Τέχνης με μακρά παράδοση: του Εθνικού Θεάτρου (έτος ίδρυσης: 1930) και του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (έτος ίδρυσης: 1973). Το αίτημα της θεατρικής κοινότητας ήταν η ίδρυση νέων πανεπιστημιακών Τμημάτων με αντικείμενό τους την πράξη του θεάτρου και όχι η απορρόφηση των δύο υπαρχουσών κρατικών Δραματικών Σχολών από τα υπό ίδρυση Τμήματα. Το αιτούμενο για τις κρατικές Δραματικές Σχολές ήταν η διαβάθμισή τους και η διασύνδεσή τους με τα νέα πανεπιστημιακά Τμήματα.
● Η διατήρηση της επωνυμίας «Εθνικό Θέατρο» και «Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος» στα υπό ίδρυση Τμήματα είναι προσχηματική, από τη στιγμή που στο σχέδιο νόμου δεν προβλέπεται καμιά ουσιαστική σύνδεση των δύο κρατικών φορέων με τα νέα Τμήματα, πέρα από τη χρήση των υπαρχουσών κτιριακών υποδομών τους.
● Δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη στην υπό ίδρυση σχολή για άλλες θεατρικές καλλιτεχνικές ειδικότητες όπως θεατρική γραφή, μετάφραση, δραματουργία, σκηνογραφία, ενδυματολογία, φωτισμός κ.ά.
● Οι διατάξεις που αφορούν τις διαδικασίες επιλογής των διδασκόντων αποκλείουν σχεδόν το σύνολο των ενεργών καλλιτεχνών του θεάτρου από την εκλογή τους ως μελών ΔΕΠ. Προτάσσονται τα ακαδημαϊκά προσόντα και όχι το καλλιτεχνικό έργο των υποψηφίων, μη λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της διδασκαλίας της θεατρικής τέχνης. Είναι κρίσιμο να υπάρξει η δυνατότητα εκλογής ενεργών καλλιτεχνών όλων των ειδικοτήτων ως μελών ΔΕΠ, καθώς −ως γνωστόν− αυτά καθορίζουν τη φυσιογνωμία ενός πανεπιστημιακού Τμήματος.
● Απαξιώνονται τα πτυχία καλλιτεχνικής εκπαίδευσης που εδώ και δεκαετίες παρέχει η ελληνική Πολιτεία, καθώς δεν αναγνωρίζονται τα πτυχία των Ανωτέρων Σχολών Δραματικής Τέχνης ως τίτλοι σπουδών για την εκλογή μελών ΔΕΠ (με εξαίρεση τα πρώτα τέσσερα χρόνια και μάλιστα με ποσόστωση έως 30% των μελών ΔΕΠ). Επιπλέον δεν αναγνωρίζεται ως προϋπηρεσία η διδασκαλία στις Ανώτερες Σχολές Δραματικής Τέχνης, στις οποίες η πλειονότητα των εν ενεργεία καλλιτεχνών διδάσκει επί σειρά ετών.
● Η πρόβλεψη Ειδικού Καλλιτεχνικού Προσωπικού (ΕΚΑΠ) με κριτήριο το καλλιτεχνικό έργο είναι μια επί της ουσίας θετική κίνηση. Ομως προβλέπεται μια πολύ μικρή ποσόστωση σε σχέση με τα εκλεγμένα μέλη ΔΕΠ (έως 20%, και −κατ’ εξαίρεση− για τα τέσσερα πρώτα χρόνια έως 40%) που δεν επαρκεί.
● Δεν δίνεται η ευκαιρία στους εκατοντάδες απόφοιτους Ανωτέρων Σχολών Δραματικής Τέχνης να συνεχίσουν τις σπουδές τους στα υπό ίδρυση πανεπιστημιακά Τμήματα, καθώς προβλέπεται η εισαγωγή ελάχιστων υποψηφίων (15% μόνο επί των εισακτέων του κάθε Τμήματος). Εξίσου προβληματική είναι η αναγνώριση μόνο των δύο ετών σπουδών τους στις Ανώτερες Σχολές που φοίτησαν, κατατάσσοντάς τους, εφόσον πετύχουν στις κατατακτήριες εξετάσεις, στο τρίτο έτος σπουδών και όχι στο τέταρτο.
● Η πρόβλεψη για νέα κατηγορία θέσεων προσωπικού με τίτλο «Καλλιτεχνική Εκπαίδευση (Κ.Ε.)» σε φορείς του δημόσιου τομέα είναι θετική. Ομως είναι εξαιρετικά προβληματική η κατάταξη των πτυχίων των Ανωτέρων Σχολών Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης στο επίπεδο πέντε (5) του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων (ΕΠΠ), καθώς εξισώνει τις διετείς μεταλυκειακές σπουδές με τις τριετείς σπουδές στις καλλιτεχνικές σχολές.
Με απλά λόγια: καταργούνται οι ιστορικότερες Δραματικές Σχολές Εθνικού και ΚΘΒΕ, με το κύρος και τη τεχνογνωσία που φέρουν ήδη. Αντί να επιλυθούν τα όποια προβληματικά σημεία, όπως για παράδειγμα, η φοίτηση αναπήρων φοιτητών κ.λπ., και να εξελιχθούν σύμφωνα με τις σύγχρονες απαιτήσεις, καταργούνται! Και οι καθηγητές -καταξιωμένοι καλλιτέχνες όλων των ηλικιών οι περισσότεροι- απλώς δεν μπορούν να διδάξουν πλέον στη νέα ΑΣΠΤ, καθώς απαιτούνται ακαδημαϊκοί τίτλοι. Ποιοι θα διδάσκουν δηλαδή; Θέατρο-κονσέρβα θα μαθαίνουν τα παιδιά; Και τι γίνεται με τα δικαιώματα των αποφοίτων; Με τα πτυχία από τις υπάρχουσες δραματικές σχολές, τι θα γίνει (σ.σ. έως τώρα εξισώνονται με ΙΕΚ); Τελικά η καλλιτεχνική πράξη θα υποταχθεί σε πανεπιστημιακή γραφειοκρατία;
Αναλυτικά οι υπογράφοντες/υπογράφουσες στο efsyn.gr. Πάντως είναι ενδιαφέρον πως υπογράφουν από τον Ακύλλα Καραζήση και τη Ρένη Πιττακή, μέχρι τον Χάρη Ρώμα και τον Δημήτρη Τάρλοου. Αναμένεται εντός της εβδομάδας ανάλογη επιστολή διαμαρτυρίας από διδάσκοντες στο Εθνικό Θέατρο καθώς και επιστολές σωματείων.
