Αλεξί Ντεσουάφ, πρόεδρος της Διεθνούς Ομοσπονδίας για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, παγκόσμιας οργάνωσης-ομπρέλα με 196 μέλη σε 115 χώρες, με μακρά ιστορία και παρεμβάσεις σε εμβληματικές υποθέσεις παραβίασης δικαιωμάτων σε όλο τον κόσμο, βρίσκεται τις τελευταίες ημέρες στην Ελλάδα καλεσμένος της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕλΕΔΑ). Συναντήθηκε με οργανώσεις δικαιωμάτων προκειμένου να ενημερωθεί από πρώτο χέρι για τις εντεινόμενες παραβιάσεις των δικαιωμάτων των μεταναστών και των προσφύγων και την κλιμακούμενη επίθεση της κυβέρνησης σε ακτιβιστές, οργανώσεις και δημοσιογράφους, δηλώνοντας τη στήριξη της Ομοσπονδίας στο δύσκολο έργο τους.
Ο Αλεξί Ντεσουάφ, υπήρξε ο κεντρικός ομιλητής στην εκδήλωση της ΕλΕΔΑ και του ΕΤΕΡΟΝ την Τετάρτη με θέμα «Αν όχι τώρα, πότε; Υπερασπίζοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα σε εχθρικούς καιρούς». Είναι Βέλγος δικηγόρος με ειδίκευση στο διεθνές δίκαιο, δικηγόρος επίσης στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και δραστήριος ακτιβιστής, που έχει αφιερώσει τη ζωή του στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη, τη Δυτική Ασία, το Ιράκ, την Παλαιστίνη, το Ισραήλ και την Αίγυπτο. Υπήρξε αντιπρόεδρος της Ομοσπονδίας για έξι χρόνια και πρόεδρος της Βελγικής Ενωσης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Μιλά στην «Εφ.Συν.» για την εγκληματική επιχείρηση του Λιμενικού στη Χίο και τους χειρισμούς της κυβέρνησης, για την επικράτηση του κυνισμού, της υποκρισίας και της περιφρόνησης του κράτους δικαίου στην πολιτική σφαίρα, για τη διολίσθηση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων στον αυταρχισμό και υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη να συγκροτηθεί ευρύ αντιφασιστικό μέτωπο υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
● Η φονική επιχείρηση του Λιμενικού στη Χίο εναντίον βάρκας προσφύγων, που οδήγησε σε 15 νεκρούς από βαριές κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, έγινε μέσα στα ελληνικά ύδατα. Τι δείχνει η επιχείρηση για την πολιτική που εφαρμόζει στα σύνορα η ελληνική κυβέρνηση και για τον σεβασμό που δείχνει στο διεθνές δίκαιο;
Οι επαναπροωθήσεις είναι εξ ολοκλήρου παράνομες, απαγορεύονται απολύτως στο διεθνές δίκαιο. Οι άνθρωποι που έρχονται στην ελληνική επικράτεια έχουν το δικαίωμα να ζητήσουν άσυλο και υπάρχει υποχρέωση του κράτους να καταγράψει το αίτημα και να το εξετάσει. Επαναπροώθηση σημαίνει να τους στέλνεις πίσω σε διεθνή ύδατα ή στις ακτές της Λιβύης και της Τουρκίας και να τους καταδικάζεις, στερώντας τους το θεμελιώδες δικαίωμα να έρθουν στη χώρα και να ζητήσουν προστασία. Μάλιστα, γνωρίζουμε από περιστατικά που έχουν συμβεί ότι αυτές οι επιχειρήσεις μπορεί να είναι ιδιαίτερα βίαιες και βάναυσες και ότι γίνονται χωρίς να υπάρχει καμία μέριμνα για την προστασία των ανθρώπινων ζωών στις βάρκες.
Το Λιμενικό καταδιώκει σκάφη σε κακή κατάσταση, που συχνά δεν μπορούν να βγάλουν τη διαδρομή της Μεσογείου. Βάζει πλώρη εναντίον τους χωρίς να ενδιαφέρεται, παρ’ όλο που στο δίκαιο της θάλασσας θεωρείται ιερό και απόλυτο καθήκον η προστασία της ανθρώπινης ζωής. Γνωρίζουν ότι στις βάρκες βρίσκονται ευάλωτοι άνθρωποι, βρίσκονται γυναίκες, παιδιά και μωρά που κινδυνεύουν να χάσουν τη ζωή τους. Και όμως το κάνουν. Πρόκειται για εγκληματική συμπεριφορά που παραβιάζει κατάφωρα την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, το άρθρο 2 για το δικαίωμα στη ζωή και το άρθρο 3 για την απαγόρευση των βασανιστηρίων και της απάνθρωπης μεταχείρισης. Δεν υπάρχει κάτι άλλο να ειπωθεί εδώ. Η απόπειρα των αρχών να εξηγήσουν τέτοιες επιχειρήσεις με τη δικαιολογία της διαχείρισης των μεταναστευτικών πολιτικών απλώς επιχειρεί να συσκοτίσει την εγκληματική διάσταση αυτών των ενεργειών.
● Η κυβέρνηση έσπευσε να συγχαρεί το Λιμενικό και να υιοθετήσει τη δική του εκδοχή. Είναι συμβατή αυτή η στάση με την αρχή της διάκρισης των εξουσιών και τον σεβασμό της δικαστικής έρευνας;
Φοβάμαι ότι δεν απέχουμε από τις μεθόδους της κυβέρνησης Τραμπ, που επιχείρησε να διαστρεβλώσει τα γεγονότα στην περίπτωση των φονικών πυροβολισμών της ICE εναντίον του Αλεξ Πρέτι στη Μινεσότα. Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου μίλησε για νόμιμη άμυνα των αξιωματικών της ICE απέναντι σε πολίτη που τους επιτέθηκε. Τα βίντεο έδειξαν ότι συνέβη το αντίθετο, ωστόσο η κυβέρνηση επέμεινε στο δικό της σενάριο, παρ’ όλο που το διέψευδαν οφθαλμοφανώς τα στοιχεία. Φοβάμαι ότι γίνεται και εδώ παρόμοια προσπάθεια για να μην αντιμετωπίσει ποινικές συνέπειες το Λιμενικό. Δεν πάει έτσι όμως!
Μια ανεξάρτητη έρευνα πρέπει να οδηγήσει στη λογοδοσία των λιμενικών, οι οποίοι βέβαια ενεργούν με την κάλυψη ή με τις εντολές των ανωτέρων τους. Ισως είμαι της παλιάς σχολής, πάντως πριν από είκοσι χρόνια, ίσως και δέκα, το μόνο που θα έλεγε ένας υπουργός θα ήταν να περιμένουμε το πόρισμα της ανεξάρτητης έρευνας. Αυτό θα έκανε ένας πολιτικός που σέβεται τους θεσμούς. Αν το πόρισμα διαπίστωνε ευθύνη των αρχών, οι υπουργοί θα παραιτούνταν, αναλαμβάνοντας την πολιτική ευθύνη. Αυτός ο κώδικας τιμής στην πολιτική συμπεριφορά φοβάμαι ότι έχει χαθεί και ότι στη θέση του περισσεύουν ο κυνισμός, η υποκρισία και η περιφρόνηση του κράτους δικαίου. Θεωρούν τον εαυτό τους υπεράνω του νόμου, πρόκειται για διολίσθηση σε μεθόδους αυταρχικών καθεστώτων.
● Μετά τη Χίο, υπήρξε κλιμάκωση της στοχοποίησης ακτιβιστών, οργανώσεων και δημοσιογράφων, και μάλιστα με προσωπικές επιθέσεις υπουργών στο διαδίκτυο. Βλέπετε και εδώ αναλογίες με τις μεθόδους της κυβέρνησης Τραμπ;
Πρόκειται για τη γνωστή ποδοσφαιρική τακτική ότι καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση. Γι’ αυτό επιτίθεται η κυβέρνηση σε ανθρώπους που βοηθούν τα θύματα, παρέχοντας ιατρική βοήθεια είτε ενημέρωση για τα δικαιώματά τους και πληροφορίες για τη χώρα όπου ήρθαν είτε νομική συνδρομή για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων τους, συμπεριλαμβανομένης και της μήνυσης εναντίον όσων έχουν ευθύνη για την παράνομη επιχείρηση. Το δικαίωμα να προσφύγει κάποιος στη Δικαιοσύνη είναι στοιχειώδες και αποτελεί σκάνδαλο η στοχοποίηση όσων το επιχειρούν.
Αυτά είχαμε συνηθίσει να τα ακούμε για άλλες χώρες, εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης. Δεν περιμέναμε στην Ελλάδα που υπήρξε το λίκνο της δημοκρατίας να διώκονται υπερασπιστές δικαιωμάτων, εργαζόμενοι σε οργανώσεις και άνθρωποι που βοηθάνε μετανάστες.
«Είναι αξιοθαύμαστο το κουράγιο των ακτιβιστών που συνεχίζουν το έργο τους, δεχόμενοι στοχοποίηση και αντιμετωπίζοντας κατηγορίες ότι είναι εχθροί του κράτους»
Δεν περιμέναμε ότι θα κλείνονται σε εγκαταστάσεις χειρότερες από φυλακή άνθρωποι επειδή δεν έχουν τη σωστή σφραγίδα στο σωστό έγγραφο. Μπορεί να αθωώνονται ύστερα από πολλά χρόνια οι ακτιβιστές στις δικαστικές αίθουσες, όμως η ίδια η δίωξη είναι εξουθενωτική και δημιουργεί εμπόδια στη δράση, κάτι που αποτελεί και τον στόχο των διώξεων.
Είναι αξιοθαύμαστο το κουράγιο αυτών των ανθρώπων που συνεχίζουν το έργο τους σε πολύ δύσκολες συνθήκες, έχοντας περιορισμένη πρόσβαση σε προσφυγικές δομές, δεχόμενοι στοχοποίηση και αντιμετωπίζοντας κατηγορίες ότι είναι εχθροί του κράτους, ενώ το μόνο που κάνουν είναι να υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
● Αυτή η στάση της κυβέρνησης δείχνει παντοδυναμία ή αντιθέτως υποκρύπτει αδυναμία και πανικό;
Αυτή η στάση είναι χαρακτηριστικό αυταρχικών καθεστώτων και σημάδι ανασφάλειας. Τα αυταρχικά καθεστώτα μπορούν να παραμείνουν στην εξουσία μόνο με συνεχή επιτήρηση και με σκληρή καταστολή, με παραποίηση της αλήθειας και διαστρέβλωση της πραγματικότητας. Αυτός ο κίνδυνος ελλοχεύει σήμερα στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Λέγαμε για τον Ορμπαν ότι είναι το μαύρο πρόβατο της Ευρώπης, αλλά τελικά υπήρξε το πρότυπο των σημερινών ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Μας ανησυχούσε η άνοδος της ακροδεξιάς Μελόνι στην Ιταλία, αλλά σήμερα η Ευρώπη εφαρμόζει τις πολιτικές της.
Αν τα δεξιά κόμματα υιοθετήσουν όλη την ατζέντα της Ακροδεξιάς, η Ακροδεξιά θα έχει νικήσει, ακόμη κι αν δεν βρεθεί ακροδεξιό κόμμα στην εξουσία. Αποφεύγω να συγκρίνω ιστορικές περιόδους, ωστόσο την Ακροδεξιά τη δοκιμάσαμε και ποτέ δεν αποτέλεσε λύση.
Ελπίζω να μην το ξαναζήσουμε. Η μέθοδός της είναι ίδια: ενίσχυση των δυνάμεων καταστολής και της ρητορικής της ασφάλειας, επιτήρηση και άσκηση εξουσίας σαν να έχει λευκή επιταγή, χωρίς να νιώθει ότι δεσμεύεται από θεσμούς και κανόνες, στοχοποίηση όσων ασκούν κριτική, κατασκευή εσωτερικών εχθρών.
Και όμως, η κριτική είναι ίδιον της δημοκρατίας. Φοβάμαι ότι ζούμε την ιστορία με τον βάτραχο στην κατσαρόλα: αν τον βάλεις ξαφνικά σε βραστό νερό, τα ανακλαστικά του θα τον οδηγήσουν να πηδήξει έξω από την κατσαρόλα.
Το κόλπο είναι να τον βάλεις σε κρύο νερό και να αυξήσεις σταδιακά τη θερμοκρασία. Φοβάμαι ότι πλησιάζουμε στο σημείο βρασμού χωρίς να το καταλαβαίνουμε.
«Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε την ανάγκη της αντίστασης. Δεν φτάνει να καθόμαστε στα γραφεία μας και να βγάζουμε ανακοινώσεις»
● Τι πρέπει να κάνει ο δημοκρατικός κόσμος που αντιλαμβάνεται τη σημασία των θεσμών, της δικαιοσύνης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, απέναντι στην ακροδεξιά επίθεση, πριν να είναι αργά;
Αρχικά πρέπει να συνειδητοποιήσουμε την ανάγκη της αντίστασης και του αγώνα. Δεν φτάνει να καθόμαστε στα γραφεία μας και να βγάζουμε καταγγελίες και ανακοινώσεις. Πρέπει να συγκροτηθεί μέτωπο των υπερασπιστών ανθρωπίνων διικαιωμάτων με όλους όσοι πιστεύουν στα ανθρώπινα δικαιώματα και στο διεθνές δίκαιο, οργανώσεις, συνδικάτα, δικηγορικοί σύλλογοι, δικαστικές ενώσεις, δημοσιογράφοι, άνθρωποι του πνεύματος, πανεπιστήμια, πρέπει να δώσουμε μαζί τη μάχη. Με κινητοποιήσεις, με διαμαρτυρίες, με καταγγελίες. Επίσης, με νομικές ενέργειες και στρατηγικές προσφυγές στο συνταγματικό δικαστήριο εναντίον αντισυνταγματικών νόμων και παράνομων αποφάσεων της κυβέρνησης.
Τέλος, με πολιτική ανυπακοή. Οταν ο νόμος είναι παράνομος, έχουμε το δικαίωμα να τον παρακάμψουμε και να αρνηθούμε να τον εφαρμόσουμε. Η αντίσταση στη Μινεσότα είναι καλό παράδειγμα, οι στολίσκοι στη Γάζα επίσης, το ίδιο και οι κινήσεις αλληλεγγύης που υποστηρίζουν τους πρόσφυγες στις πόλεις. Βλέπω με ελπίδα τις μαχητικές κινητοποιήσεις στα πανεπιστήμια και τη σημασία που δίνει η νέα γενιά στα ανθρώπινα δικαιώματα και στο περιβάλλον.
Εχω την ελπίδα ότι σήμερα ζούμε την αρχή του τέλους της αυταρχικής διολίσθησης, ξεκινώντας από την Αμερική που προηγείται από την Ευρώπη στον αυταρχισμό. Είναι σαν το εκκρεμές που φτάνει στο άκρο του και αρχίζει να επιστρέφει. Ελπίζω ότι βρισκόμαστε σ’ αυτό το σημείο και ότι δεν έχει κι άλλο δεξιά. Στο μεταξύ όμως το τίμημα σε ανθρώπινες ζωές είναι πολύ μεγάλο. Το βλέπουμε στη Γάζα, το βλέπουμε στους δρόμους των ΗΠΑ, το βλέπουμε στη Μεσόγειο.
Εκδήλωση ΕλΕΔΑ – ΕΤΕΡΟΝ για την απαξίωση και παράκαμψη των θεσμών
Το δύσκολο αλλά αναγκαίο έργο της υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του δικαίου και της δημοκρατίας σε μια εποχή κυριαρχίας του τραμπισμού ως προτύπου «που περιφρονεί ανοιχτά κανόνες και θεσμούς, νομιμοποιεί τον αυταρχισμό και παραβιάζει κατάφωρα το κράτος δικαίου και το διεθνές δίκαιο» ήταν το αντικείμενοι της συζήτησης που διοργάνωσαν την Τετάρτη η Ελληνική Ενωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και το ΕΤΕΡΟΝ στον χώρο του ΕΤΕΡΟΝ στου Ψυρρή («Αν όχι τώρα, πότε; Υπερασπίζοντας τα ανθρώπινα δικαιώματα σε εχθρικούς καιρούς»).
Στην παρέμβασή του, ο καθηγητής Πολιτειολογίας Δημήτρης Χριστόπουλος, επίτιμος πρόεδρος της FiDH, μίλησε για τη σοκαριστική αντίδραση της ελληνικής κυβέρνησης στην εγκληματική επιχείρηση του Λιμενικού στη Χίο και έκανε λόγο για απροσχημάτιστη επίθεση στον κόσμο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων διεθνώς. «Αυτό που ονομάσαμε κρίση στην Ελλάδα το 2010-2011 καταλάβαμε σταδιακά ότι ήταν μετάβαση και τώρα το λέμε τομή. Η φιλελεύθερη δημοκρατική τάξη που δημιουργήθηκε στον δυτικό κόσμο μετά τον Β’ Π.Π. νομίζω ότι κατέρρευσε και μας θέτει ενώπιον νέων καθηκόντων. Η παγκόσμια Δεξιά έχει αλλάξει, είτε είναι κοντά στον εκφασισμό της είτε στη λογική της νεοφιλελεύθερης ρότας. Αναδιατάσσουμε τις συμμαχίες, μένουμε ζωντανοί, παλεύουμε να επιζήσουμε και ψάχνουμε να βρούμε ανοιχτές ρωγμές για να κερδίσουμε ό,τι μπορεί να κερδηθεί», σημείωσε.
Για μεταμοντέρνο τεχνοφασισμό που συνδυάζει λιμπερταριανιστικά στοιχεία, όπως την επιστροφή στο άτομο και τον υπερατομικισμό και το δόγμα μιας κοινωνίας τάχα ίσων, στοιχεία που διευκολύνουν μια κουλτούρα εκφασισμού, κρατώντας ένα τυπικό πολιτικό περίβλημα κοινοβουλευτισμού, έκανε λόγο η Φιλίππα Χατζησταύρου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνούς Πολιτικής στο ΕΚΠΑ. «Οι ακροδεξιές δυνάμεις αναπτύσσουν ένα νέο ιδεολόγημα που θεωρώ ότι είναι πολύ δυνατό και γι’ αυτό πείθει. Οτι στην πραγματικότητα έχουμε χάσει τις πολιτισμικές μας αξίες». Σημείωσε την επίθεση της Ακροδεξιάς σε αξιακά συστήματα και κεκτημένα, η οποία συνδέεται με τη συμβολική βία, μια επιχείρηση «αποπολιτισμού» που δίνει τη δυνατότητα στις ακροδεξιές δυνάμεις να καλύψουν τα ζητήματα συστημικής ανισότητας που παράγει ο καπιταλισμός.
Ο Κωνσταντίνος Τσιτσελίκης, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας, πρώην πρόεδρος της ΕλΕΔΑ, υπογράμμισε την αβεβαιότητα και την ανασφάλεια που έχουν επιβληθεί στον σημερινό κόσμο. Σημείωσε ότι η απαξίωση και παράκαμψη των θεσμών, του δικαίου και των πολιτικών συμβαδίζει με το ευρύτερο πλαίσιο της απόπειρας της αμερικανικής ηγεμονίας να κυριεύσει τους πόρους των άλλων κρατών με απροκάλυπτες απειλές και συνεχή χρήση βίας.
