Νομοθετική ρύθμιση που ενσωματώθηκε πρόσφατα στο μεταναστευτικό νομοσχέδιο με πρωτοβουλία του υπουργού Θάνου Πλεύρη επαναφέρει το προσχηματικό κυβερνητικό ενδιαφέρον για την αποσυμφόρηση των ελληνικών φυλακών, αυτή τη φορά μέσω ειδικής διαδικασίας υφ’ όρον απόλυσης αλλοδαπών κρατουμένων.
Η διάταξη περιλαμβάνεται στο άρθρο 59 του νόμου 5275/2026 (ΦΕΚ Α΄ 17/6-2-2026) και προβλέπει ότι αλλοδαποί που εκτίουν ποινή φυλάκισης (σ.σ. έως και δέκα έτη) απολύονται με διάταξη του αρμόδιου εισαγγελέα, υπό τον όρο της απομάκρυνσής τους από τη χώρα και της καταχώρισής τους στον κατάλογο ανεπιθύμητων αλλοδαπών.
Ποινή φυλάκισης
Σημειώνεται, μάλιστα, ότι δεν απαιτείται ελάχιστος χρόνος πραγματικής έκτισης ποινής, σε αντίθεση με προηγούμενα αποσυμφορητικά νομοθετήματα, τα οποία προέβλεπαν συγκεκριμένα κατώτατα όρια έκτισης πριν από την αποφυλάκιση. Ετσι, ακόμα και κρατούμενοι με συνολική ποινή φυλάκισης έως δέκα έτη μπορούν να αποφυλακιστούν άμεσα, εφόσον κινηθεί η διαδικασία απομάκρυνσης.
Στην πράξη, η εφαρμογή της ρύθμισης ενεργοποιείται διοικητικά, αφού τα σωφρονιστικά καταστήματα αποστέλλουν καταλόγους κρατουμένων στις εισαγγελικές αρχές, οι οποίες ζητούν από την αστυνομία να κρίνει για ποιους είναι «εφικτή» η απομάκρυνση, καθώς κάτι τέτοιο εξαρτάται από διμερείς συμφωνίες, μεταφορικές δυνατότητες και γεωπολιτικούς συσχετισμούς.
Ετσι, κρατούμενοι από χώρες με λειτουργικά δίκτυα επιστροφών –όπως κράτη της Ε.Ε. ή η Αλβανία– είναι πιθανότερο να υπαχθούν στη διαδικασία, σε αντίθεση με υπηκόους χωρών όπου οι επιστροφές είναι πρακτικά ανέφικτες, όπως οι εμπόλεμες ζώνες.
Ιδιαίτερα προβληματική θεωρείται και η πρόβλεψη ότι όσοι αποφυλακιστούν υπό τον όρο επιστροφής, αλλά τελικά δεν καταστεί δυνατό να απομακρυνθούν, γυρίζουν στη φυλακή, χωρίς όμως να προσμετράται στον χρόνο έκτισης της ποινής το διάστημα που παρέμειναν σε προαναχωρησιακά κέντρα. Η πρακτική αυτή αντιστρατεύεται την αρχή της αναλογικότητας της ποινής και ενδέχεται να προσκρούσει σε νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, ιδίως σε περιπτώσεις όπου η κράτηση παρατείνεται χωρίς υπαιτιότητα του κρατουμένου.
Η συνεχιζόμενη αυστηροποίηση των ποινών έχει δημιουργήσει ασφυκτικό κλίμα στις ελληνικές φυλακές, αφού σήμερα οι κρατούμενοι ανέρχονταν σε 13.629, ενώ η συνολική χωρητικότητα των καταστημάτων κράτησης είναι 10.763 θέσεις. Τον Ιανουάριο το σύνολο των αλλοδαπών κρατουμένων ήταν 6.924, ενώ συνολικά οι καταδικασμένοι σε φυλάκιση ανέρχονταν σε 3.766. Από τους τελευταίους, οι 990 εξέτιαν ποινές φυλάκισης από πέντε έως δέκα έτη, 1.516 από δύο έως πέντε έτη, 620 από ένα έως δύο έτη, 345 έως ένα έτος και 295 έως έξι μήνες.
Αυτό φέρνει προ των ευθυνών της την κυβέρνηση η οποία συνεχώς –μέσω της νομοθέτησης– στέλνει όλο και περισσότερους ανθρώπους στη φυλακή. Η μείωση του αριθμού κρατουμένων είναι αναγκαία καθώς εκθέσεις της Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων του Συμβουλίου της Ευρώπης έχουν επισημάνει τα προβλήματα υπερπληθυσμού, αυξάνοντας την πίεση για άμεσα μέτρα, ωστόσο η ρύθμιση φαίνεται να έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το αγαπημένο αφήγημα της κυβέρνησης περί «νόμου και τάξης», αφού σε ένα τραμπικό εφεύρημα επιτρέπει την αποφυλάκιση καταδικασμένων προσώπων με μοναδικό κριτήριο την απομάκρυνσή τους από τη χώρα.
Μια «ξενοφοβική» αποσυμφόρηση…
Ευτύχης Φυτράκης*
Ο πρωτόγνωρος υπερπληθυσμός των φυλακών έχει δημιουργήσει μια αφόρητη κατάσταση. Οι δύο πρόσφατες δολοφονίες κρατουμένων (σε Κορυδαλλό και Δομοκό) είναι ένα σήμα κινδύνου. Η έκρηξη δεν είναι απίθανη. Η αποσυμφόρηση είναι απολύτως επιτακτική. Από την άλλη, η μεταναστευτική πολιτική της κυβέρνησης ακολουθεί το ακροδεξιό δόγμα «να διώξουμε τους ξένους» πάση θυσία. Συνδυάζονται αυτά τα δύο; Ναι, ως εξής:
Με το άρθρ. 59 ν. 5275/2025 («νόμος Πλεύρη») απολύονται υφ’ όρον όλοι οι αλλοδαποί με φυλάκιση, αρκεί να είναι εφικτή η απομάκρυνσή τους από τη χώρα. Εδώ εμπίπτουν κυρίως οι Ευρωπαίοι αλλά και οι αλλοδαποί από γειτονικές χώρες (π.χ. Αλβανία), όχι όμως όσοι είναι από χώρες σε πόλεμο. Επίσης, ας το ξεκαθαρίσουμε: «φυλάκιση» σημαίνει ποινή μέχρι 10 χρόνια (π.χ. για πολλά πλημμελήματα) μεταξύ άλλων και για κακουργήματα (π.χ. ληστεία με μειωμένη ποινή), χωρίς εξαιρέσεις (π.χ. κατά της γενετήσιας ελευθερίας).
Η αποσυμφόρηση των φυλακών διά της τεθλασμένης γεννά ανισότητα μεταξύ ημεδαπών και αλλοδαπών κρατουμένων αλλά και μεταξύ αλλοδαπών από χώρες όπου η επιστροφή είναι εφικτή ή όχι. Κυρίως όμως είναι σε βάρος της αναλογικότητας και της ασφάλειας, καθώς αρκεί μία (1) μέρα εγκλεισμού ώστε να αποφυλακιστεί κάποιος με ποινή μέχρι και δέκα (10) χρόνια.
Η συνύπαρξη της ξενοφοβίας με την ανάγκη αποφόρτισης των φυλακών γέννησε ένα νομικό τέρας. Κι όλα αυτά, για να φανεί η «αποσυμφόρηση» ως «απέλαση»· διαφορετικά, θα αποκαλυπτόταν η υποκρισία της ρητορικής για τον «νόμο Παρασκευόπουλου» και τον νέο Ποινικό Κώδικα. Τελικά, «νόμος και τάξη» ναι, αλλά κατά περίπτωση!
*Πρ. γ.γ. Αντεγκληματικής Πολιτικής
