Η συγκλονιστική ιστορία μιας άνισης σεξουαλικής «συναίνεσης»

Ας φανταστούμε πως είμαστε στο Παρίσι – την πόλη του Φωτός, της Δημοκρατίας, της Ελευθερίας και των επαναστάσεων σε κάθε επίπεδο. Ο Μάης του ’68 άφησε πίσω του μεγάλες αλλαγές αλλά και σημαντικά διακυβεύματα, τα οποία μπορεί πολιτικά να διακυβεύονται ακόμα, αλλά στους πνευματικούς κύκλους της διανόησης είχαν ανοίξει χώρο για νέες ιδέες. Ο Γκαμπριέλ Ματζνέφ ήταν 32 ετών στον Γαλλικό Μάη και εξελίχθηκε σε πασίγνωστο και πολυβραβευμένο συγγραφέα. Η Βανέσα πάλι το 1986 ήταν 14 ετών.

Από πλούσια οικογένεια, με μητέρα που συναναστρεφόταν όλη τη γαλλική διανόηση. Η έφηβη Βανέσα ξεχώριζε: είχε γνωρίσει σπουδαίους Γάλλους συγγραφείς και καλλιτέχνες από μικρή, έγραφε καταπληκτικά και διάβαζε πολύ. Εκείνη τη χρονιά, έρχεται σε επαφή με τον 50χρονο πλέον Ματζνέφ και, με την προσωπική της συναίνεση και εν γνώσει της μητέρας της, γίνονται ζευγάρι. Ο ίδιος θεωρείται από τους μέγιστους των γαλλικών Γραμμάτων.

Η μικρή εντυπωσιάζεται από το κύρος, τους τρόπους και τις γνώσεις του. Ο ίδιος δεν έκρυψε ποτέ πως γοητευόταν από μικρά κορίτσια και αγόρια, έχοντας γράψει πολλά βιβλία για το θέμα, τα οποία όχι μόνο είχαν γίνει αποδεκτά (από τη γαλλική Ακαδημία, κύκλους ομοτέχνων του και εμβληματικές τηλεοπτικές εκπομπές, όπως το Apostrophe), αλλά και είχε βραβευτεί με τα σπουδαιότερα βραβεία. Η σχέση τους κράτησε έναν χρόνο, τραυματικό για την έφηβη. Το 2020 ο Ματζνέφ επρόκειτο να λάβει ακόμα ένα βραβείο, το περίφημο Renaudot στην κατηγορία Δοκιμίου, ένα από τα σπουδαιότερα βραβεία στον χώρο των Γραμμάτων στη Γαλλία. Τότε η Βανέσα αποφάσισε να μη φοβάται πλέον και να εκδώσει το βιβλίο που είχε γράψει αλλά κρατούσε στο συρτάρι της.

Η δημοσίευση του «Le Consentement» («Η Συναίνεση») της Βανέσα Σπρινγκορά το 2020 αποτέλεσε σημείο καμπής: το βιβλίο έγινε διεθνές best seller, μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο και στο θέατρο και, πρωτίστως, προκάλεσε έναν θυελλώδη διάλογο για τη σεξουαλική εκμετάλλευση ανηλίκων και οδήγησε σε θεσμικές παρεμβάσεις στη γαλλική νομοθεσία περί του ηλικιακού ορίου συναίνεσης από τα 14 στα 15 χρόνια. Ο Ματζνέφ όχι μόνο δεν έλαβε κανένα βραβείο πλέον, αλλά και ο ιστορικός εκδοτικός οίκος Γκαλιμάρ που τον εκπροσωπούσε πολτοποίησε όλα τα βιβλία του. Κι έτσι του γύρισαν την πλάτη όλοι όσοι μέχρι τότε τον σέβονταν, χωρίς μάλιστα να επιτρέπουν να πει κανείς κουβέντα για τα όσα περιέγραφε στα βιβλία του (παιδοβιασμούς με μικρά αγόρια στη Μανίλα, σχέσεις με ανήλικα κορίτσια ώστε «να απελευθερωθούν και να ζήσουν ισάξια τον έρωτα» όπως οι ενήλικες κ.λπ.), τα οποία ο ίδιος πάντα παραδεχόταν πως ήταν αλήθεια. Αλλά αυτό, έως την έκδοση του βιβλίου της Σπρινγκορά, ήταν αποδεκτό από τους γαλλικούς λογοτεχνικούς κύκλους.

Τώρα, η ιστορία της Σπρινγκορά α) κυκλοφόρησε σε βιβλίο από τις εκδόσεις «Μετρονόμος» σε μετάφραση Γιώργου Κωνσταντίνου Μιχαηλίδη, β) ταυτόχρονα μεταφράστηκε από τη Βένια Σταματιάδη, διασκευάστηκε δραματουργικά από την Ειρήνη Μουντράκη και παίζεται στο Θέατρο Τέχνης με τον τίτλο «Μαρτυρία μιας κλεμμένης εφηβείας» σε σκηνοθεσία της νεαρής Ειρήνης Λαμπρινοπούλου – που γνωρίσαμε από το ανέβασμα της «Λυγερής» του Καρκαβίτσα, στο Εθνικό πέρυσι. Η Βένια Σταματιάδη ερμηνεύει τη συγγραφέα σήμερα, η Μαριλένα Μπαρταλούτσι τον 14χρονο εαυτό της και ο Κλέων Γρηγοριάδης τον Ματζνέφ, εξαιρετικά.

«Ο Ματζνέφ καταδίωκε σχεδόν τη Σπρινγκορά χρόνια μετά τη σχέση τους. Της έστελνε επιστολές, της έγραφε πως θέλει να έχουν επαφή, να είναι αυτή το τελευταίο πρόσωπο που θα δει πριν πεθάνει – δεν την άφηνε σε ησυχία. Ταυτόχρονα, μέχρι και το 2020, ο ίδιος απολάμβανε όχι μόνο απόλυτη “ασυλία” από τα ΜΜΕ και τους καλλιτεχνικούς/λογοτεχνικούς κύκλους της Γαλλίας, αλλά και συνέχισε να βραβεύεται. Οταν πια ήταν να λάβει ένα τεράστιο σε σημασία λογοτεχνικό βραβείο, το Prix Renaudot de l’essai, η Σπρινγκορά αποφάσισε να μιλήσει. Εξέδωσε το βιβλίο της και έγινε χαμός – ακόμα και ο νόμος άλλαξε», μας λέει η Βένια Σταματιάδη.

«Ξέρεις, όταν είσαι έφηβος/η, δίχως να έχεις ακόμα αποδεχτεί την εικόνα σου -σωματικά εννοώ- που είναι ακόμα υπό διαμόρφωση, έχεις χαμηλή αυτοεκτίμηση. Οπότε το να σε προσεγγίσει ένας άνθρωπος αποδεκτός και διάσημος και γοητευτικός, είναι κάτι που μπορεί να σε ιντριγκάρει. Εν τω μεταξύ ο Ματζνέφ ήξερε πώς να προσεγγίσει μικρά κορίτσια.

»Κατ’ εμέ, ήταν ένας εγκληματίας, ένας άρρωστος άνθρωπος που προσέγγιζε ερωτικά μικρά παιδιά, έκανε σεξοτουρισμό κι όλα αυτά, εντελώς ανοιχτά, τα έγραφε στα βιβλία του, τα οποία θεωρούνταν αριστουργήματα. Ταυτόχρονα, όλο αυτό το έβαζε στο πλαίσιο μιας φιλοσοφίας ελευθερίας. Είχε γράψει μάλιστα και ένα βιβλίο, “Οι κάτω των 16 ετών”, ένα φιλοσοφικό μανιφέστο, στο οποίο έλεγε ότι το να πηγαίνουν ενήλικες με ανηλίκους, να τους μυούν ας πούμε στην ερωτική διαδικασία, είναι κάτι πολύ σημαντικό για την κοινωνία και πως θα έπρεπε να ενθαρρύνεται, γιατί με αυτόν τον τρόπο, ας πούμε, ανοίγονται δρόμοι ώστε όλα τα σώματα να είναι ισότιμα και ελεύθερα, να μπορούν και τα παιδιά να απολαμβάνουν αυτό που τους είναι απαγορευμένο. Ολο αυτό κατέρρευσε με την έκδοση του βιβλίου της Σπρινγκορά και το κίνημα του #MeToo», συνεχίζει η Βένια.

«Το σημαντικό είναι πως δεν πρόκειται απλώς για μια μαρτυρία μιας κοπέλας που, με τη συναίνεσή της μεν αλλά υπό αυτό το πλαίσιο και σε αυτή την ηλικία, τραυματίστηκε για όλη της τη ζωή (σ.σ. “έμεινα 14 για πάντα”, λέει η Σπρινγκορά), αλλά πως πρόκειται για μια σαφή πολιτική θέση. Και στην Ελλάδα οι καλλιτεχνικοί κύκλοι έδιναν και δίνουν ίσως ακόμα “ασυλία”. Ο Ανδρέας Εμπειρίκος τι έκανε δηλαδή; Ευτυχώς η τέχνη πλέον παίρνει θέση. Γιατί μια τέχνη η οποία δεν έχει κανένα κοινωνικό αποτύπωμα, είναι ως μη γενόμενη για μένα», καταλήγει.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Η παράσταση παίζεται κάθε Δευτ., Τρ. στις 21.00, στο Θέατρο Τέχνης-Υπόγειο (Πεσμαζόγλου 5, τηλ. 2103222760). Εως 24/2. Προπώληση: more.com. Παίζουν: Βένια Σταματιάδη, Μαριλένα Μπαρταλούτσι, Κλέων Γρηγοριάδης και μαζί τους ο μουσικός επί σκηνής Andy Val. Στη σημερινή παράσταση, Τρίτη 10/2, θα είναι παρούσα και η ίδια η συγγραφέας Βανέσα Σπρινγκορά ώστε μετά να συνομιλήσει με το κοινό. Τετάρτη στις 19.00, η Σπρινγκορά θα μιλήσει στο Γαλλικό Ινστιτούτο. Είσοδος ελεύθερη.