Η συνθήκη New START για τον έλεγχο των στρατηγικών πυρηνικών κεφαλών και οπλοστασίων πέθανε, ή σωστότερα… δολοφονήθηκε χθες από την αμερικανική κυβέρνηση, που την άφησε να εκπνεύσει χωρίς καμιά συζήτηση με τους Ρώσους για την ανανέωσή της. Αλλά μην ανησυχείτε: οι δύο απεσταλμένοι του Τραμπ στις διαπραγματεύσεις του Αμπου Ντάμπι για το ουκρανικό, δηλαδή ο φίλος του προέδρου, Στιβ Γουίτκοφ, και ο γαμπρός του Τζάρεντ Κούσνερ υποσχέθηκαν, λέει, φραστικά ότι η συμφωνία κάποια στιγμή θα ανανεωθεί και έδωσαν τα χέρια με τους Ρώσους συνομιλητές τους – οπότε όλα καλά και Ζήτω η Νέα… Προφορική START, αν και όταν υπογραφεί!
Μια «είδηση» με στοιχεία πολιτικής φάρσας που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν για γέλια, αλλά σήμερα, με τον κόσμο κυριολεκτικά στο χείλος του γκρεμού και το θέμα της πυρηνικής (αν)ασφάλειας πιο επίκαιρο παρά ποτέ, μάλλον δυναμώνει παρά λιγοστεύει τα παγκόσμια ρίγη…
Σύμφωνα λοιπόν με χθεσινοβραδινές διαρροές από τα Εμιράτα στο πρακτορείο ειδήσεων Axios, Αμερικανοί και Ρώσοι βρίσκονται λέει «κοντά σε μια άτυπη συμφωνία» για την παράταση της άρτι ληγμένης συνθήκης, που ωστόσο θα έχει λέει χαρακτήρα «handshake deal», δηλαδή συμφωνίας «καλή τη πίστει» που θα βασίζεται στον… λόγο και την αμοιβαία εμπιστοσύνη: κι αυτό γιατί μετά τη χθεσινή εκπνοή της αυθεντικής συνθήκης δεν μπορεί να υπάρξει νόμιμη παράταση της New START, αλλά μόνο μια νέα συνθήκη που θα πρέπει να περάσει απ’ ολα τα στάδια της επίσημης επικύρωσης, ακόμη κι αν είναι πανομοιότυπη με τη προηγούμενη. Οι πηγές του Axios πρόσθεσαν μάλιστα ότι οι συνομιλίες βρίσκονται σε «προκαταρκτικό στάδιο» και ότι το προσχέδιο «χρειάζεται ακόμη την έγκριση των δύο προέδρων»…
Αλλά για ποια αμοιβαία εμπιστοσύνη μιλάμε, όταν οι δυο υπερδυνάμεις -παρά το πολιτικό θέατρο και την περί του αντιθέτου διπρόσωπη ρητορική- βρίσκονται επί μονίμου βάσεως στα πρόθυρα μετωπικής σύγκρουσης στην Ουκρανία, στο Ιράν, στην Αρκτική και τόσα άλλα «καυτά» μέτωπα; Και τι αξία έχει μια «συμφωνία διά χειραψίας», και μάλιστα από δυο μη εκλεγμένους εκπροσώπους της… αυλής του Αμερικανού προέδρου που δεν είναι καν διπλωμάτες αλλά ασχολούνται με τις αγοραπωλησίες ακινήτων (!), όταν οι ΗΠΑ έχουν παραβιάσει επανειλημμένα παρόμοιες υποσχέσεις προς τους Ρώσους, με κορυφαία όλων τη δέσμευση των προέδρων Μπους και Κλίντον προς τους Γκορμπατσόφ και Γέλτσιν για μη επέκταση του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς;
Στις θέσεις τους
Ρητορικά τα ερωτήματα. Και μόνο το γεγονός άλλωστε ότι αυτή η κρίσιμη συζήτηση έλαβε χώρα στο περιθώριο των συνομιλιών για τον τερματισμό του «πολέμου δι’ αντιπροσώπου» μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ στην Ουκρανία, συνομιλίες που μάλιστα ναυάγησαν παταγωδώς για πολλοστή φορά τους τελευταίους μήνες μετά τις πρόσκαιρες ελπίδες που γέννησε η συνάντηση κορυφής της Αλάσκας, θα έπρεπε να περιορίζει τον… όψιμο ενθουσιασμό ορισμένων αναλυτών. Είναι χαρακτηριστικό ότι μετά το χθεσινό άδοξο τέλος των τριμερών συνομιλιών, όπου και οι δύο εμπόλεμοι φαίνεται ότι επέμειναν στις γνωστές θέσεις τους, ο Γουίτκοφ είπε πως «έχουμε ακόμη πολλή δουλειά να κάνουμε» προτού υπάρξει συμφωνία, ενώ ο Ζελένσκι αρκέστηκε να δηλώσει από το Κίεβο πως ο… επόμενος γύρος επαφών θα πραγματοποιηθεί σύντομα.
Να θυμίσουμε εδώ ότι η New START (Νέα Συνθήκη για τη Μείωση των Στρατηγικών Οπλων) δεν υπήρξε ποτέ μια «συμφωνία κυρίων», αλλά μια πολύ σαφής και σχολαστικά διαστρωματωμένη δέσμη ελεγκτικών μέτρων και μηχανισμών που επέτρεπαν στις δύο υπερδυνάμεις να «τσεκάρουν» σε τακτική βάση το πυρηνικό οπλοστάσιο της άλλης πλευράς. Ηταν ουσιαστικά η τελευταία προστατευτική ασπίδα που περιόριζε κάπως τα πυρηνικά οπλοστάσια των δύο χωρών, οι οποίες από κοινού κατέχουν περίπου το 85% των ατομικών κεφαλών του πλανήτη. Οπως είπε άλλωστε χθες σε δραματικούς τόνους ο ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, διανύουμε μια «σοβαρή στιγμή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια», καθώς «για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες δεν υφίστανται δεσμευτικά όρια στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια».
Τόσο ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν όσο και ο επικεφαλής της ρωσικής διπλωματίας Σεργκέι Λαβρόφ έχουν επανειλημμένα προτείνει στην αμερικανική πλευρά να συμφωνήσει όχι μόνο σε βραχυπρόθεσμη (για έναν χρόνο) παράταση της υπάρχουσας συνθήκης, αλλά και σε περαιτέρω περιορισμό των στρατηγικών επιθετικών όπλων: αλλά όπως είπε ο Λαβρόφ «οι ιδέες μας έχουν σκόπιμα μείνει αναπάντητες». Και ο λόγος που επισήμως προτάσσει η Ουάσινγκτον για αυτή την κρίσιμη άρνησή της είναι, λέει, πως η υπάρχουσα συνθήκη δεν προβλέπει τον περιορισμό του οπλοστασίου της Κίνας, την οποία κατηγορεί (χωρίς τεκμήρια) ότι φτιάχνει νέες κεφαλές και επεκτείνει τις πυρηνικές της δυνατότητες – παρά το γεγονός ότι το Πεκίνο διαθέτει πολύ λιγότερα ατομικά όπλα από Ουάσινγκτον και Μόσχα. Οπότε, με βάση αυτή την παρανοϊκή λογική, μια που η Κίνα δεν δέχεται τον έλεγχο, καταργούμε τον έλεγχο για όλους!
Οπως δήλωσε πρόσφατα και ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο: «Προφανώς ο πρόεδρος έχει ξεκαθαρίσει στο παρελθόν ότι για να υπάρξει πραγματικός έλεγχος των όπλων στον 21ο αιώνα είναι αδύνατον να γίνει κάτι που δεν περιλαμβάνει την Κίνα λόγω του τεράστιου και ταχέως αυξανόμενου αποθέματός της». Από τη μεριά της βέβαια η Κίνα αρνείται κατηγορηματικά τις κατηγορίες περί «ταχέως αυξανόμενου αποθέματος» και κατασκευής νέων ατομικών κεφαλών, ενώ και η Ρωσία δηλώνει πως η συμμετοχή ή όχι της Κίνας σε μια νέα συνθήκη είναι δική της υπόθεση και πως σε κάθε περίπτωση σε μια… νέα Νέα START θα πρέπει να συμπεριληφθούν και οι πυρηνικοί σύμμαχοι των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, δηλαδή η Βρετανία και η Γαλλία, των οποίων τα οπλοστάσια επίσης δεν καλύπτονται από καμία συνθήκη «στρατηγικής σταθερότητας». Για να μην πούμε για το πυρηνικό οπλοστάσιο-φάντασμα του Ισραήλ, για το οποίο όλοι ξέρουν και κανείς δεν μιλάει.
Εστω κι έτσι
Εντάξει όμως, ας είμαστε δίκαιοι, ακόμη και μία «συμφωνία διά χειραψίας» είναι καλύτερη από την… καμιά συμφωνία. Ιδίως όταν συνδυάζεται από την πληροφορία ότι οι δύο αντιπροσωπείες συμφώνησαν να ξαναλειτουργήσουν άμεσα την περίφημη «κόκκινη γραμμή» άμεσης συνεννόησης μεταξύ του ρωσικού και του αμερικανικού στρατιωτικού επιτελείου, γνωστή και ως… «ΣΟΣ Πεντάγωνο καλεί Μόσχα», ώστε να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα κάποιου καταστροφικού για όλους «ατυχήματος». Γραμμή που «κόπηκε» απολύτως αδικαιολόγητα από την κυβέρνηση Μπάιντεν το 2021, δηλαδή μήνες πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία…
