Είναι η φωτογραφία η πραγματική κλίση του Γιώργου Λάνθιμου; Το περιοδικό Aperture έθεσε την ερώτηση με την ευκαιρία της πρώτης του φωτογραφικής έκθεσης στο Λος Αντζελες, την περασμένη άνοιξη, χαρακτηρίζοντας τις εικόνες του «αυτόνομα έργα τέχνης που υπάρχουν τόσο μέσα, όσο και έξω από το κινηματογραφικό του σύμπαν». Τη δική του απάντηση καλείται τώρα να δώσει το ελληνικό κοινό καθώς η έκθεση «Yorgos Lanthimos: Photographs» κάνει ευρωπαϊκή πρεμιέρα στις 7 Μαρτίου στον εκθεσιακό χώρο -1 της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, αποκαλύπτοντας ένα κρυφό ταλέντο του διεθνώς καταξιωμένου σκηνοθέτη, παραγωγού και σεναριογράφου, ο οποίος με τη νέα ταινία του «Bugonia» έχει (ως είθισται) πολλαπλές υποψηφιότητες και για Οσκαρ και για Bafta.
«Η φωτογραφία έχει γίνει ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μου, πέρα από τον κινηματογράφο, και μου δίνει πολύ μεγαλύτερη ελευθερία. Νιώθω ότι υπάρχουν λιγότεροι κανόνες που σχετίζονται με τη συμβατική αφήγηση», λέει ο Λάνθιμος, ο οποίος έπειτα από πολλούς δισταγμούς δείχνει τη φωτογραφική του δουλειά. «Είμαι ένας νεαρός φωτογράφος», δηλώνει στο Sotheby’s Magazine, παρότι ασχολείται με τη φωτογραφία από τότε που ενηλικιώθηκε και τελευταία εγκατέστησε τον προσωπικό του σκοτεινό θάλαμο στο σπίτι του στην Αθήνα, ενώ παράλληλα εξελίσσεται σε μανιώδη συλλέκτη φωτογραφικών μηχανών.
Η έκθεση «Yorgos Lanthimos: Photographs» περιλαμβάνει τέσσερα φωτογραφικά σύνολα, με συνολικά 182 φωτογραφίες της τελευταίας πενταετίας. Τα έργα αυτά συνθέτουν ένα σπάνιο παράθυρο στο βλέμμα και την εικαστική του γλώσσα, ανοίγοντας νέες προοπτικές στη βαθύτερη κατανόηση του οραματιστή δημιουργού, ο οποίος έχει αναγνωριστεί διεθνώς για την κατασκευή παράδοξων, φανταστικών κόσμων και τις τολμηρές εξερευνήσεις των ανθρώπινων σχέσεων, χαρακτηριστικά που τον καθιέρωσαν ως μία από τις πιο ιδιαίτερες φωνές του σύγχρονου κινηματογράφου.
Τρεις σειρές φωτογραφιών που θα εκτεθούν γεννήθηκαν μέσα στους χώρους των ταινιών του, τραβηγμένες στο περιθώριο των γυρισμάτων σε τοποθεσίες όπως η Νέα Ορλεάνη και η Ατλάντα, αλλά και σε στούντιο στη Βουδαπέστη, όπου στήθηκαν ολόκληρες πόλεις με κινηματογραφικά σκηνικά. Στα γυρίσματα του «Poor Things» φωτογραφίζει τους ηθοποιούς του: η Εμα Στόουν δίπλα σε μια λίμνη της Βουδαπέστης μοιάζει με την Οφηλία του Σέξπιρ (παρατηρεί το Sotheby’s Magazine), η συνάδελφός της Σούζι Μπέμπα καθισμένη σε μια σιδερένια καρέκλα και τα μαλλιά της σε σφιχτές μπούκλες, η Μάργκαρετ Κουάλεϊ έχει μυστηριώδεις μουτζούρες στο πρόσωπό της, ο Τζέροντ Καρμάικλ ακουμπάει στο κιγκλίδωμα του πανέμορφου πλοίου της ταινίας… Δεν είναι εικόνες από τα παρασκήνια, παρατηρεί το Aperture, «αντιθέτως, παραπέμπουν στις δικές τους αφηγήσεις και κόσμους που αιωρούνται κάπου ανάμεσα στη φωτογραφία και τον κινηματογράφο».
Πολλές από τις εικόνες περιλαμβάνονται στα πρόσφατα φωτογραφικά του βιβλία: «Dear God, the Parthenon Is Still Broken»-2024 (μεταφράζεται κάπως ως «Αγαπητέ Θεέ, ο Παρθενώνας είναι ακόμα σπασμένος»), που βασίστηκε στα γυρίσματα του «Poor Things» (2023), και «I shall sing these songs beautifully»-2024 («Θα τραγουδήσω αυτά τα τραγούδια όμορφα»), που δημιουργήθηκε παράλληλα με το «Kinds of Kindness» (2024) και viscin (2026) – το συγκεκριμένο θα παρουσιαστεί με την ευκαιρία των εγκαινίων της αθηναϊκής έκθεσης. Περιλαμβάνονται επίσης ανέκδοτες φωτογραφίες από τα γυρίσματα της τελευταίας του ταινίας, «Bugonia» (2025).
Οταν ήμουν πολύ μικρός, στην Αθήνα, αναρωτιόμουν «Γιατί όλα είναι τόσο άσχημα;», αλλά τώρα προσπαθώ να δω την ομορφιά σε αυτό το χάος
Εκπληξη αποτελεί το τέταρτο σύνολο της έκθεσης στη Στέγη που παρουσιάζεται για πρώτη φορά παγκοσμίως και περιλαμβάνει εικόνες από μια εν εξελίξει προσωπική σειρά φωτογραφιών την οποία ο Λάνθιμος δημιουργεί στην Ελλάδα και αποτελεί καρπό των μοναχικών περιηγήσεών του στην Αθήνα και των ταξιδιών του στα νησιά του Αιγαίου. «Οταν ήμουν πολύ μικρός, στην Αθήνα», λέει ο ίδιος στο Sotheby’s Magazine, «αναρωτιόμουν “Γιατί όλα είναι τόσο άσχημα; Γιατί δεν υπάρχουν όμορφα κτίρια;”. Ολα απλώς εγκαταλείφθηκαν και κατεδαφίστηκαν, κάτι που δυστυχώς εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα σήμερα. Αλλά τώρα προσπαθώ να δω την ομορφιά σε αυτό το χάος – όλα αυτά τα διαφορετικά στοιχεία που κάνουν την πόλη αυτό που είναι. Προσπαθώ να το απαθανατίσω, να το μοιραστώ και να αφήσω τους άλλους να το καταλάβουν».
Αξιοπρόσεκτη είναι η «σκηνογραφία» της έκθεσης. Σχεδιασμένη με τη μορφή ενός κλασικού ελληνικού ναού, δημιουργεί έναν κεντρικό χώρο που παραπέμπει σε βωμό, όπου εκτίθενται 110 νέα έργα του Λάνθιμου, ενώ στην εξωτερική περίμετρο παρουσιάζονται τα τρία σύνολα έργων που συνδέονται με τις ταινίες του, έτσι ώστε το κοινό να μετακινείται από το γνωστό έργο του προς τον εσωτερικό πυρήνα της νέας φωτογραφικής του δουλειάς.
Την έκθεση, σε ανάθεση και παραγωγή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση, επιμελείται ο Michael Mack, ένας από τους σημαντικότερους εκδότες και επιμελητές στο πεδίο της σύγχρονης φωτογραφίας, ο οποίος επισημαίνει: «Ο Γιώργος Λάνθιμος διαθέτει ένα μοναδικό ταλέντο στη χρήση του φακού για τη δημιουργία αφηγήσεων και αυτή η έκθεση αναδεικνύει τη διαρκώς αναπτυσσόμενη ικανότητά του να προκαλεί συναισθηματικά και νοητικά άλματα πίστης πέρα από το κάδρο μιας στατικής εικόνας. Η εν εξελίξει σειρά ασπρόμαυρων έργων που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα, μακριά από την κινηματογραφική του πρακτική, σηματοδοτεί μια νέα αφετηρία, μια στροφή προς ένα γνώριμο τοπίο. Αναδυόμενη μέσα από μια μακρά παράδοση φωτογραφίας που τεκμηριώνει το τοπίο που έχει αλλοιωθεί από τον άνθρωπο, αντανακλά επίσης μια περίοδο ενδοσκόπησης και τη σημαντική πρόοδό του στη διαμόρφωση της δικής του φωτογραφικής γλώσσας».
Σε όλο το φωτογραφικό έργο του Γιώργου Λάνθιμου διακρίνεται μια στοχαστική ενασχόληση με το τετριμμένο και το οικείο. Με τον φακό του αποδίδει την αμεσότητα του θέματος με απαράμιλλη διαύγεια και οικειότητα, αποτυπώνοντας έναν κόσμο μοναδικό και σύνθετο. Είναι ακόμα ένα παιχνίδι ενός φωτεινού μυαλού, μια φωτεινή απεικόνιση των φαινομένων από τον διεθνή σκηνοθέτη, ο οποίος αγόρασε την πρώτη του φωτογραφική μηχανή σε ηλικία 19 ετών και παράλληλα με τις σπουδές του στον κινηματογράφο άρχισε να βγάζει φωτογραφίες τυχαία χωρίς κανέναν σκοπό, όπως εξομολογείται στο Aperture. «Ηταν δεκαετία του ’90, πριν από το διαδίκτυο. Κοιτούσα τον Robert Frank, την Diane Arbus, τον Stephen Shore, τους κλασικούς. Οταν άρχισα να γυρίζω ταινίες, άρχισα να βγάζω φωτογραφίες στο πλατό. Είμαι πολύ ντροπαλός όταν πρόκειται να πλησιάσω ή να φωτογραφίσω ανθρώπους που δεν γνωρίζω, οπότε αυτό μου φάνηκε σαν κατι πιο φυσιολογικό και προσιτό. Εν γένει, έχει αρχίσει να με ελκύει περισσότερο η φωτογραφία τα τελευταία χρόνια. Εφτιαξα ακόμα και τον δικό μου σκοτεινό θάλαμο δίπλα στο δωμάτιο του μοντάζ, στην Αθήνα».
Στην κατοχή του έχει πάνω από 100 κάμερες. «Είμαι συλλέκτης», δηλώνει στο περιοδικό του Sotheby’s. «Συνήθως αγοράζω από το eBay ή βρίσκω άτομα που γνωρίζουν άτομα που τις πουλάνε. Διαβάζω για μια φωτογραφική μηχανή, σκέφτομαι, “Ω, θα ήθελα να την έχω”, την ψάχνω και την παίρνω. Και μετά τη χρησιμοποιώ για μία εβδομάδα και πιθανώς επιστρέφω σε μια φωτογραφική μηχανή που χρησιμοποιούσα προηγουμένως».
Ο ίδιος είναι επιφυλακτικός όταν του ζητούν να αναφέρει τους φωτογράφους που τον εμπνέουν περισσότερο – ίσως έχει κουραστεί να τον ρωτάνε επίσης «ποιοι σκηνοθέτες σάς έχουν επηρεάσει περισσότερο;». Ιδού τι απαντά στο Sotheby’s Magazine: «Προσπάθησα να καταλήξω σε τρεις που είναι τόσο διαφορετικοί μεταξύ τους: τον Τζον Κασσαβέτη, τον Λουίς Μπουνιουέλ και τον Ρομπέρ Μπρεσόν. Τους θαυμάζω πολύ, αλλά ταυτόχρονα υπάρχουν τόσοι άλλοι. Το ίδιο ισχύει και με τη φωτογραφία. Ακόμα μαθαίνω και ανακαλύπτω, οπότε είμαι εθισμένος σε διαφορετικά πράγματα σε διαφορετικές χρονικές στιγμές».
ℹ️ «Yorgos Lanthimos: Photographs» Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση 7/3 έως 17/5/2026
● Ευχαριστούμε για την ευγενική παραχώρηση των φωτογραφιών του Γιώργου Λάνθιμου και της MACK
