«Διαύγεια ή διαφάνεια;» είναι το ρητορικό δίλημμα που έθεσε χθες ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, θέλοντας να υπογραμμίσει ότι η εικονική νομιμότητα των αναρτήσεων όλων των πράξεων του Δημοσίου στη δημοφιλή «Διαύγεια», αγαπημένη πλατφόρμα ερευνητών και «λαγωνικών», ίσως είναι απλώς στάχτη στα μάτια, μια «γυαλιστερή» μηχανή συγκάλυψης, εξωραϊσμού, σύγχυσης. Διότι στη «Διαύγεια» μπορεί πράγματι να βρει κανείς τα πάντα: από την έγκριση ενός «δυσκοίλιου» προϊσταμένου στα έξοδα μετακίνησης αξίας 100 ευρώ ενός ελεγκτή του ΟΠΕΚΕΠΕ, μέχρι τη σύμβαση των 700 εκατ. ευρώ για τον ΒΟΑΚ στην Κρήτη.
Αλλά δεν μαθαίνει τίποτα για την ουσία του πράγματος, δηλαδή για το πώς, με ποιους όρους και σε ποιους καταλήγει το δημόσιο χρήμα, εγχώριο ή ευρωπαϊκό. Ο διαχωρισμός δεν έχει καμιά ουσία, γιατί, είτε αφορούν τον κρατικό προϋπολογισμό και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, είτε τους ευρωπαϊκούς πόρους του ΕΣΠΑ 2021-2027, είτε τα κονδύλια του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και το εθνικό σχέδιο «Ελλάδα 2.0», μιλάμε για χρήματα των Ελλήνων και όλων των Ευρωπαίων φορολογουμένων.
Στατιστικές
Το ΚΗΜΔΗΣ, το Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων, που έχει συσταθεί στο υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης (νυν απλώς Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών) από το 2011, πρακτικά είναι η μοναδική πύλη στατιστικής αποτύπωσης για το πώς διαχειρίζονται το δημόσιο χρήμα πάνω από 3.000 αναθέτουσες αρχές – υπουργεία, κρατικές αρχές, εταιρείες του Δημοσίου, περιφέρειες, δήμοι, φορείς που το κράτος τούς έχει αναθέσει ή εκχωρήσει εξουσία διαχείρισης.
Ο απολογισμός του 2025 -μέχρι και τον μήνα Οκτώβριο για τον οποίο έχουν ενσωματωθεί στοιχεία στο ΚΗΜΔΗΣ- αποκαλύπτει απόλυτη κυριαρχία της αδιαφάνειας: από τις περίπου 202.000 συμβάσεις που έχουν υπογράψει στο δεκάμηνο της προηγούμενης χρονιάς όλοι οι δημόσιοι φορείς και οι «υπεργολάβοι» τους, οι 163.000 έχουν δρομολογηθεί μέσω διαδικασιών απευθείας ανάθεσης ή με παρεμφερείς αδιαφανείς διαδικασίες που επιτρέπουν το έργο, η προμήθεια, η υπηρεσία να φτάσουν στα σωστά χέρια και στις σωστές τσέπες: μικρά, μεσαία και μεγάλα ποσά συσσωρεύουν τον περιούσιο λαό της γαλάζιας -κυρίως, γιατί δεν απουσιάζουν εντελώς και οι άλλες αποχρώσεις του πολιτικού συστήματος- πελατείας. Η πυραμίδα των «πελατών», φυσικά, έχει τεράστιες διακυμάνσεις ως προς τα ποσά: από εκατοντάδες εκατομμύρια περίπλοκων και δεκτικών σε ανεξέλεγκτες τιμολογήσεις δημόσιων υποδομών, που στη συνέχεια θα διατεθούν για ιδιωτική διαχείριση για μερικές δεκαετίες (βλέπε αυτοκινητόδρομοι και διόδια), μέχρι τη σύμβαση λίγων χιλιάδων ευρώ τον χρόνο για ένα σχολικό κυλικείο.
Σε βάθος εξαετίας, δηλαδή στα έξι χρόνια κυριαρχίας της Ν.Δ. και των κυβερνήσεων του Κυριάκου Μητσοτάκη τα 77 δισ. ευρώ συμβάσεων κάθε είδους και τύπου που υπέγραψαν οι κρατικές αρχές κάθε βαθμού κατανεμήθηκαν με τον ίδιο αλγόριθμο αδιαφάνειας και πλιάτσικου: τα περίπου 50 δισ. ή το 65% των δημόσιων πόρων ανατέθηκαν με (τυπικά) ανοιχτές διαγωνιστικές διαδικασίες. Βεβαίως, με δεδομένη τη μονοπώληση του κατασκευαστικού, του ενεργειακού ή του ψηφιακού και τηλεπικοινωνιακού τομέα, ακόμα και η διαγωνιστική… διαφάνεια είναι σχετική ή εικονική. Στους οδικούς άξονες κυριαρχούν τρεις συγκεκριμένοι όμιλοι, στις ενεργειακές υποδομές «παρτάρουν» τρία ημι-κρατικά μονοπώλια, στον ψηφιακό μετασχηματισμό η γερμανική Telekom-Cosmote και οι μεγάλοι και μικροί δορυφόροι της.
Στο υπόλοιπο πέλαγος, ίσως και ωκεανό, δημόσιων συμβάσεων κυριαρχεί το δημιουργικό χάος των απευθείας αναθέσεων. Στο σύνολο των 1,3 εκατ. συμβάσεων που υπέγραψαν όλοι οι φορείς του Δημοσίου από το 2020 μέχρι και τα τέλη του 2025, το 1 και κάτι εκατομμύριο ήταν συμβάσεις απευθείας ανάθεσης ή παραλλαγών της. Ποσοστό πάνω από 75%!
Μικροί και μεγάλοι
Αυτό σημαίνει ότι περίπου 3.000 μικροί και μεγάλοι κρατικοί φορείς, κατά κανόνα ελεγχόμενοι από το κυβερνών κόμμα, είχαν κατά μέσο όρο στη διάθεσή τους 9 εκατ. ευρώ για να «κάνουν παιχνίδι» με φίλους και ημετέρους στη διάρκεια της γαλάζιας εξαετίας. Και αν συνυπολογίσουμε όλες τις παραλλαγές αδιαφανούς διαχείρισης δημόσιων πόρων -που απογειώθηκαν στη διετία της πανδημικής κρίσης με τις «έκτακτες νομοθετικές παρεκκλίσεις»- καταλήγουμε σε μια εξοργιστική «σούμα»: το 35% των δημόσιων πόρων, πάνω από 27 δισ. ευρώ, διατέθηκε ανεξέλεγκτα στους τροφίμους του «Πρυτανείου» της «Μητσοτάκης Α.Ε.». Μεγάλους, μεσαίους, μικρούς. Αλλά τελικά επαρκείς για να συγκροτήσουν έναν «λαό» αφοσιωμένων ψηφοφόρων και υποστηρικτών.
Φυσικά, το «γλυκό τέρας, οι Βρυξέλλες» δεν είναι ένας εσαεί δεδομένος σύμμαχος του πλιάτσικου. Οπως έχει ήδη συμβεί με τις αγροτικές επιδοτήσεις ή με το σιδηροδρομικό δίκτυο, τίποτε δεν αποκλείει μια βαθιά κατάδυση των υπηρεσιών της Ε.Ε. στο χάος των ελληνικών δημόσιων συμβάσεων, τουλάχιστον στο μέρος τους που αφορά ευρωπαϊκούς πόρους. Και την ερχόμενη εβδομάδα έρχεται ένα «σερί» καταδύσεων από ευρωπαϊκά όργανα, όπως το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο. Καλού-κακού, προσδεθείτε.
