Φτάσαμε αισίως στα 71 χρόνια Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου. Ενός θεσμού που είναι άρρηκτα δεμένος με τη μεταπολεμική πολιτιστική στρατηγική της Ελλάδας: ξεκίνησε το 1955, σε ένα τεταμένο μετεμφυλιακό κλίμα, με σκοπό να γίνει η «βιτρίνα» της χώρας από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή τότε, ώστε και οι αστοί της εποχής να έχουν κάπου να πάνε (Ηρώδειο με όπερες και μπαλέτο, δηλαδή σχεδόν αποκλειστικά «υψηλή» τέχνη δυτικού κανόνα, δίχως καμία έκπληξη και καμία ρήξη – το 1957 τραγούδησε και η Κάλλας εκεί) και οι τουρίστες να βλέπουν το αρχαίο «κλέος» να αναβιώνει στην Επίδαυρο, με παραστάσεις του Εθνικού και αργότερα του ΚΘΒΕ. Κατά τη διάρκεια της χούντας, το Φεστιβάλ λειτουργούσε αποπολιτικοποιημένα και ελεγχόμενα, σχεδόν όπως πριν, με έμφαση στο «εθνικό μεγαλείο» και όχι στον πειραματισμό. Από το ’90 και μετά ξεκίνησε μια κρίση ταυτότητας του Φεστιβάλ και παράλληλα αλλαγών, ενώ η τομή έγινε σαν ο Γιώργος Λούκος ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση το 2006 (έως το 2015) και από τότε μιλάμε για έναν σύγχρονο ευρωπαϊκό θεσμό.
Τα παραπάνω αποδεικνύουν δύο αλήθειες: αφενός πως η εκάστοτε κυβέρνηση έχει λόγο (κακώς, αλλά έχει) στο Φεστιβάλ και αυτό αντικατοπτρίζεται μέσα στην ιστορία του και αφετέρου πως ο άνθρωπος που αναλαμβάνει την καλλιτεχνική του διεύθυνση, το όραμα και η αίσθηση ευθύνης που έχει απέναντι στον πολιτισμό (στην καλύτερη περίπτωση) ή απέναντι στην εκάστοτε κυβέρνηση (στη χειρότερη) γίνονται ουσιαστικά και η υπογραφή του ίδιου του θεσμού. Πλέον, μετά την Κατερίνα Ευαγγελάτου (η οποία, εκτός από το σημάδι της στον θεσμό, άφησε και ένα πολυσέλιδο άλμπουμ πολυτελείας με τα πεπραγμένα της – κάτι που δεν ένιωσε την ανάγκη ούτε ο Λούκος να κάνει), καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου είναι ο Μιχαήλ Μαρμαρινός, ένας καλλιτέχνης που ξεχωρίζει γιατί δεν αντιμετωπίζει το θέατρο ως αναπαράσταση έργων, αλλά ως διαδικασία σκέψης επί σκηνής. Αυτό τον κάνει ασύμβατο με τις συμβάσεις – και γι’ αυτό σημαντικό.
Παράλληλα είναι ένας άνθρωπος που έχει στηρίξει δημόσια την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και έχει στηριχθεί και από εκείνη ως καλλιτεχνικός διευθυντής της «Ελευσίνας 2021-Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης».
Και βέβαια μην ξεχνάμε πως πιο πρόσφατα, πρόεδρος του Φεστιβάλ ορίστηκε από την υπουργό η τέως ΠτΔ Κατερίνα Σακελλαροπούλου. Οπότε το πολιτικό χρώμα είναι εκεί, με σάρκα και οστά, μαζί όμως και το ιδιαίτερο στίγμα που ήδη έχει αφήσει στα καλλιτεχνικά πράγματα του τόπου ο Μ. Μαρμαρινός.
Ο ίδιος δεν επέλεξε να κάνει συνέντευξη Τύπου όσον αφορά το φετινό πρόγραμμα της Επιδαύρου, το οποίο αναρτήθηκε χθες το πρωί στην επίσημη ιστοσελίδα του Φεστιβάλ. Εκεί υπήρχε και ένα μικρό «σημείωμα» του κ. Μαρμαρινού, στο οποίο έκανε λόγο για ένα «πλήρες πρόγραμμα στο Αρχαίο Θέατρο, που αναπτύσσεται εξ ολοκλήρου μέσα και από τις τρεις σε διαδοχή εκδόσεις του (2026 / 2027 / 2028), οι οποίες και ορίζουν μαζί μιαν ολότητα».
Και πως φέτος θα δούμε μία εκδοχή αυτής της ολότητας, της οποίας ωστόσο δεν καθόρισε ούτε την ταυτότητα ούτε την κατεύθυνση – ίσως το κάνει αργότερα. Αυτό πάντως που έδωσε ως στίγμα είναι πως στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου «θα παρουσιάζονται σύγχρονες δραματουργίες και νέες, πολύπτυχες προσεγγίσεις του Αρχαίου Δράματος, με σκοπό τη γονιμοποίησή του μέσα από τη συνάντηση με άλλες παραστατικές μορφές και τέχνες, ενισχύοντας τη διαχρονική του ουσία στο ταραγμένο παρόν και τη δυναμική του στη διεθνή σκηνή» και πως η ίδια η Επίδαυρος θα λειτουργήσει ως «πεδίο συνάντησης» τόσο των παραστατικών τεχνών μεταξύ τους, όσο και του κοινού και των καλλιτεχνικών έργων. Πάντως, πέραν της αναβίωσης της ιστορικής παράστασης της «Μήδειας» του Κερουμπίνι από τη Λυρική, αλλά και τη ριζοσπαστική, χορογραφημένη «Αντιγόνη» του Νορβηγού Alan Lucien Øyen, βλέπουμε ως επί το πλείστον ένα πρόγραμμα παρόμοιο με όλα τα προηγούμενα των τελευταίων ετών.
Αυτές είναι οι βασικές παραστάσεις του φετινού προγράμματος στην Επίδαυρο, το οποίο θα πλαισιωθεί από κάποιες επιπλέον δράσεις που θα παρουσιαστούν αργότερα από τον θεσμό:
● Πριν από 65 χρόνια, ο Αλέξης Μινωτής σκηνοθέτησε στην Επίδαυρο τη Μαρία Κάλλας στη «Μήδεια» του Λουίτζι Κερουμπίνι, σε σκηνικά και κοστούμια Γιάννη Τσαρούχη και χορογραφία Μαρίας Χορς. Φέτος, ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ, Γιώργος Κουμεντάκης, στελεχώνει μια νέα δημιουργική ομάδα, αποτελούμενη από τους Παναγή Παγουλάτο (σκηνοθεσία), Λίλη Πεζανού (σκηνικά), Τότα Πρίτσα (κοστούμια) και Χρήστο Τζιόγκα (φωτισμοί), η οποία, μέσα από ενδελεχή έρευνα των υπαρχόντων ντοκουμέντων, ανασυνθέτει την παραγωγή του 1961. Με τους: Αννα Πιρότσι (Μήδεια), Ζαν-Φρανσουά Μποράς (Ιάσων), Τάση Χριστογιαννόπουλο (Κρέων), Αλίσα Κολόσοβα (Νέρις), Δανάη Κοντόρα (Γλαύκη). Για μία και μόνη παράσταση (20/6).
● Ο εκ Θεσσαλονίκης ορμώμενος Χρήστος Θεοδωρίδης, σκηνοθέτης της νεότερης γενιάς με σαφή και πολύ ενδιαφέρουσα πολιτική ματιά και ανάλογη ρεπερτοριακή κλίση, αφού έγινε γνωστός από τις σκηνοθεσίες του σε σύγχρονα έργα πολιτικά φορτισμένα, δοκιμάζεται για πρώτη φορά με σκηνοθεσία στο Αρχαίο Θέατρο και μάλιστα με ένα έργο-ογκόλιθο: οι αρχετυπικά αντιπολεμικοί «Πέρσες» του Αισχύλου εκπροσωπούν βέβαια και ό,τι επισημαίνει το δελτίο Τύπου: «αποκλίνοντας από τη μυθική αφήγηση που κατά κανόνα κυριαρχεί στην τραγωδία, ο Αισχύλος, εδώ, συνθέτει το μοναδικό έργο του είδους “θέατρο ντοκουμέντο” που απαντάται στο σώμα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας». Στη δική του εκδοχή, 25 ηθοποιοί παραμένουν διαρκώς επί σκηνής, συνθέτοντας «έναν Χορό πρωταγωνιστή, που με μόνα εργαλεία τον λόγο, την κίνηση και τη μουσική εκφράζει το συλλογικό τραύμα μιας μουδιασμένης κοινωνίας». Οι συντελεστές, πλην των ερμηνευτών που θα ανακοινωθούν προσεχώς, είναι οι Παναγιώτης Μουλλάς (μετάφραση), Ιζαμπέλλα Κωνσταντινίδου, Χρήστος Θεοδωρίδης (δραματουργική επεξεργασία), Αγγελος Μέντης (κοστούμια), Τάσος Παλαιορούτας (φωτισμοί), The Boy (μουσική), Ξένια Θεμελή (χορογραφία – κίνηση). 10, 11/7.
● Ετερος κατεξοχήν «πολιτικός» σκηνοθέτης της νεότερης γενιάς, ο Δημήτρης Καραντζάς επιστρέφει για 4η φορά -αν δεν κάνουμε λάθος- στην Επίδαυρο, με πιο πρόσφατη τη σκηνοθεσία του μάλιστα για τους «Πέρσες» του Αισχύλου το 2022. Αυτή τη φορά θα υπογράψει για το Εθνικό Θέατρο την απόδοση και τη σκηνοθεσία στην «Αλκηστη» του Ευριπίδη ως «σκηνικό πείραμα, όπου η μουσική, ο ήχος, η κίνηση και η ακροβασία του θεατρικού ύφους συνυπάρχουν οργανικά, δημιουργώντας έναν κόσμο ρευστό, οριακό και διαρκώς μεταβαλλόμενο. Με μια σπουδαία ομάδα ηθοποιών και συντελεστών, η παράσταση γίνεται ένα σκηνικό επιχείρημα που δεν αφηγείται απλώς τον μύθο, αλλά θέτει καίρια ερωτήματα για την εξουσία, το φύλο, τη θυσία και την ευθύνη της κοινωνίας απέναντι στον θάνατο της ομώνυμης –και όχι μόνο– ηρωίδας». Με την Ηρώ Μπέζου στον κεντρικό ρόλο και τους Κων/νο Αβαρικιώτη, Δήμητρα Βλαγκοπούλου, Γιάννη Νιάρρο, Αινεία Τσαμάτη, Θεοδώρα Τζήμου, Γιώργο Ζυγουρή και Κώστα Νικούλι. Σκηνικά-Κωνσταντίνος Σκουρλέτης, κοστούμια-Ιωάννα Τσάμη, μουσική-Παναγιώτης Μανουηλίδης, κίνηση-Τάσος Καραχάλιος, φωτισμοί-Ελίζα Αλεξανδροπούλου (17, 18/7).
● Ο Αριστοφάνης επιστρέφει στο Αρχαίο Θέατρο με την κωμωδία «Ειρήνη» όπως επιστρέφει στον Αριστοφάνη και ο Νίκος Καραθάνος (να θυμίσουμε τους «Ορνιθες» το 2016). Σε δική του σκηνοθεσία είναι η νέα διασκευή που τη συνυπογράφει μάλιστα μαζί με τον Φοίβο Δεληβοριά, ο οποίος έχει κάνει και τα τραγούδια σε συνεργασία με τον Αγγελο Τριανταφύλλου που επίσης συνσκηνοθετεί. Προφανώς πρόκειται για ένα έργο βασισμένο στην αρχαία κωμωδία (αφού διαβάζουμε για «διασκευή» και «πρωτότυπο κείμενο»), στο οποίο θα συμμετάσχουν (παίζοντας) και οι Καραθάνος, Δεληβοριάς και Τριανταφύλλου, μαζί με τους Γαλήνη Χατζηπασχάλη, Θανάση Αλευρά, Πάνο Παπαδόπουλο, Γιάννη Κότσιφα, Ιωάννα Μαυρέα, Βάσω Καβαλιεράτου κ.ά. Για τη ζωντανή μουσική επί σκηνής θα φροντίσουν ο περίφημος σολίστ της τρομπέτας Ανδρέας Πολυζωγόπουλος και άλλοι μουσικοί (24, 25/7).
● Πρωτιά αν δεν σφάλλουμε κάνει στην Επίδαυρο και η Ελένη Ευθυμίου που τη γνωρίσαμε κυρίως μέσω της παράστασης «Στο σώμα της» πέρυσι στο Εθνικό Θέατρο. Θα σκηνοθετήσει πάλι για το Εθνικό το κατεξοχήν ανθρωποκεντρικό και βαθιά αντιπολεμικό έργο «Τρωάδες» του Ευριπίδη, με ένα σύνολο 22 ερμηνευτριών και ερμηνευτών –ανάμεσά τους μέλη της γνωστής Ομάδας Εν Δυνάμει– κάθε ηλικίας, με και χωρίς αναπηρία, και με ζωντανή μουσική επί σκηνής. Ανάμεσά τους οι Γ. Καραμίχος, Α. Ξάφης, Ε. Σαουλίδου, Λ. Φωτοπούλου, Ν. Σιδέρη και Β. Τρουφάκου. Να επισημάνουμε πως στο συγκεκριμένο ανέβασμα, οι «Τρωάδες» δεν θα είναι μόνο τα όμορφα, υγιή κορμιά των προνομιούχων γυναικών της βασιλικής οικογένειας της Τροίας, αλλά και σώματα ανήλικα, ανάπηρα, ηλικιωμένα, «σώματα που το σύστημα αγνοεί επιδεικτικά, που η εξουσία επιλέγει με ποιον τρόπο θα διαχειριστεί ή θα αφανίσει» (31/7, 1/8).
● Ο 47χρονος Alan Lucien Øyen, ένας από τους πιο ανήσυχους σύγχρονους χορογράφους, συγγραφείς και σκηνοθέτες της Νορβηγίας, στην πρώτη του παρουσία στην Ελλάδα, θα ανεβάσει σε χοροθέατρο την «Αντιγόνη» σε μια νέα, ριζοσπαστική ερμηνεία που ενώνει την ποίηση της κίνησης με αυτήν του κειμένου και του προφορικού λόγου. Επί σκηνής, η καλλιτεχνική ομάδα παραστατικών τεχνών winter guests (χορευτές, ηθοποιοί, συγγραφείς και σχεδιαστές), που ο ίδιος ίδρυσε προ 20ετίας. Μαζί τους, σημαντικοί χορευτές του περίφημου Tanztheater Wuppertal της Πίνα Μπάους (7, 8/8).
● Ο Αστέριος Πελτέκης, καλλιτεχνικός διευθυντής του ΚΘΒΕ, θα σκηνοθετήσει τη «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη, με νέα ματιά που επιβεβαιώνει η επισήμανση ότι «η δική μας Λυσιστράτη φιλοδοξεί να επιστρέψει όχι ως μνημείο της αρχαίας δραματουργίας, αλλά ως ζωντανό πολιτικό γεγονός». Σε μετάφραση Κωνσταντίνου Μπούρα, με τους: Ελισάβετ Κωνσταντινίδου, Αλεξάνδρα Παλαιολόγου, Κρατερό Κατσούλη, Παναγιώτη Πετράκη, Νίκο Γεωργάκη, κ.ά. (21, 22/8).
● Και τέλος, ο Θωμάς Μοσχόπουλος επιστρέφει στην Επίδαυρο, συμπράττοντας με τον Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου για δεύτερη φορά, για να σκηνοθετήσει σε δική του μετάφραση και δραματουργική επεξεργασία τον «Ιωνα» του Ευριπίδη, έργο διαρκούς αμφισημίας που κινείται ανάμεσα στο κωμικό και το τραγικό, τον μύθο και τον ρεαλισμό. Η διανομή δεν έχει ανακοινωθεί ακόμα (28, 29/8).
♦ Λόγω πληθώρας ύλης, εκτάκτως αναβλήθηκε η στήλη «Κριτική κλασικής μουσικής» του Γιάννη Σβώλου
