Με διαρροές στον Τύπο η κυβέρνηση προσπαθεί να κρατήσει στο… ύψος τους τις θριαμβολογίες για τα δημοσιονομικά της επιτεύγματα και την υπόσχεση ότι το υπεσχημένο «κοινωνικό πακέτο στήριξης» για το 2026, που θα είναι το «βαρύ χαρτί» της προεκλογικής της εκστρατείας, θα είναι επαυξημένο και βελτιωμένο. Ετσι, χθες είδαν το φως της δημοσιότητας διαρροές για το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος, για τις «ευελιξίες» στον τομέα των στρατιωτικών δαπανών που θα προσθέσουν πάνω από 700 εκατ. δημοσιονομικού χώρου και για το γεγονός ότι το spread των ελληνικών κρατικών ομολόγων είναι σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα – το τελευταίο για να διασκεδάσει τις εντυπώσεις από το γεγονός ότι στην τελευταία δημοπρασία εντόκων γραμματίων του ελληνικού Δημοσίου επανεμφανίστηκε η σταθερή τάση αύξησης των αποδόσεων της τελευταίας περιόδου.
Πλεόνασμα πάνω από 4%
Υπό άλλες συνθήκες, το υπουργείο Οικονομικών θα συνιστούσε υπομονή μέχρι να ολοκληρωθούν τα στοιχεία για τα αποτελέσματα εκτέλεσής του στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, ώστε να βγει τελικό συμπέρασμα για το ύψος του πρωτογενούς πλεονάσματος το 2025 σε δημοσιονομική βάση (δηλαδή όχι απλώς ταμειακά, αλλά σε επίπεδο Γενικής Κυβέρνησης). Αυτό που συνυπολογίζεται για τον τελικό υπολογισμό είναι τα αποτελέσματα των ΟΤΑ, των ΟΚΑ (Οργανισμοί Κοινωνικής Ασφάλισης) και των Λοιπών Νομικών Προσώπων.
Ενώ λοιπόν το πρωτογενές πλεόνασμα σε ταμειακή βάση κλείνει στο 3,3% του ΑΕΠ, οι διαρροές λένε πως σε δημοσιονομική βάση θα ανέλθει άνω του 4% του ΑΕΠ. Στην πραγματικότητα, θα «πετάξει» αρκετά πάνω από 4% του ΑΕΠ. Αυτό αυξάνει τον δημοσιονομικό χώρο, δηλαδή τα διαθέσιμα κονδύλια για κοινωνικά μέτρα στήριξης; Οχι! Ηδη σε ταμειακή βάση το υπερ-πλεόνασμα, δηλαδή το πρωτογενές πλεόνασμα πάνω από τον στόχο του προϋπολογισμού, πλησίασε τα 2,7 δισ. ευρώ (2,68 δισ. ευρώ). Αν το πρωτογενές πλεόνασμα ανέβει πάνω από 4% του ΑΕΠ, το υπερ-πλεόνασμα θα ξεπεράσει κατά πολύ τα 4 δισ. ευρώ. Αυτά θα αρκούσαν για ένα προεκλογικό «πακέτο» στήριξης που για τα δεδομένα των τελευταίων χρόνων θα ήταν «μαμούθ», αλλά οι κυβερνήσεις του Κυριάκου Μητσοτάκη έχουν χτίσει με περίτεχνο τρόπο, μέσα από τον τρόπο κατάρτισης των προϋπολογισμών, ένα οικοδόμημα δημοσιονομικής λιτότητας που έχει περιορίσει τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο σε επίπεδα περί το 40% του υπερ-πλεονάσματος! Εχουμε αναλύσει τις παραμέτρους αυτού του… επιτεύγματος των κυβερνήσεων Μητσοτάκη πολλές φορές.1
«Στρατιωτική» βοήθεια
Εντελώς συμπτωματικά, οι κυβερνητικές διαρροές για το ύψος του υπερ-πλεονάσματος το 2025 συνέπεσαν χθες με τη δημοσιοποίηση ανάλυσης του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής βάσει της οποίας η αξιοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες μπορεί να προσθέσει για το 2026 750 εκατ. ευρώ στον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο.
Η ανάλυση του Γραφείου Προϋπολογισμού της Βουλής αποδεικνύει ότι στην κυβέρνηση πορεύτηκαν με την αρχή «των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν». Συγκεκριμένα, με βάση τον «κόφτη» στις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες που εισήγαγε το νέο ευρωπαϊκό Σύμφωνο Σταθερότητας και ισχύει από το 2024, οι χώρες-μέλη έχουν ανώτατο πλαφόν αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών σε σχέση με το προηγούμενο έτος 3%.
Η ανάλυση εξηγεί ότι πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος μπορεί να δημιουργηθεί μέσω μόνιμων μέτρων στο σκέλος των εσόδων. Ειδικότερα, η υλοποίηση ενεργητικών μέτρων πολιτικής στο σκέλος των εσόδων (DRMs) που διασφαλίζουν αύξηση εσόδων σε μόνιμη βάση (π.χ. διεύρυνση της φορολογικής βάσης, αλλαγή φορολογικών συντελεστών κ.λπ.) επιτρέπει την αναθεώρηση της πορείας των καθαρών δαπανών ώστε να νομοθετηθούν μόνιμες φοροελαφρύνσεις ή πρόσθετες δημόσιες δαπάνες.
Για την Ελλάδα, ο ρυθμός αύξησης των καθαρών δαπανών ήταν -0,2% το 2024. Σύμφωνα με την Εισηγητική Εκθεση του Κρατικού Προϋπολογισμού 2026, το συνολικό αυτό ποσό αναμένεται να αυξηθεί κατά 4,4% το 2025 και 5,7% το 2026. Συνεπώς, η σωρευτική αύξηση κατά τα έτη 2024-2026 ευθυγραμμίζεται με τη σύσταση του Συμβουλίου για σωρευτική αύξηση 9,9%. Παρότι η πρόβλεψη για τη φετινή χρονιά ξεπερνά την ετήσια οροφή, η σωρευτική εξέλιξη την τριετία 2024-2026 παραμένει συμβατή, επειδή το 2024 καταγράφηκε μείωση καθαρών δαπανών κατά 0,2% και ο Λογαριασμός Ελέγχου, μετά την ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες, δείχνει αρνητικό σωρευτικό υπόλοιπο περίπου -0,3% του ΑΕΠ το 2026, δηλαδή κάτω από το ανώτατο όριο.
Η ανάλυση παραδέχεται ότι «μεγάλο μέρος της μόνιμης φορολογικής ελάφρυνσης που ανακοινώθηκε στη ΔΕΘ του 2025 χρηματοδοτείται από τα ενεργητικά μέτρα πολιτικής στο σκέλος των εσόδων (DRMs) του 2024 και από την αρχική υποεκτέλεση των καθαρών δαπανών, δικαιώνοντας την αρθρογραφία της «Εφ.Συν.» που αποκαλύπτει ότι τα υπερ-πλεονάσματα στηρίζονται πρωταρχικά στην υποεκτέλεση δαπανών και δευτερευόντως στην υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων.
Ωστόσο, η αξιοποίηση των επιπλέον 750 εκατ. ευρώ, λόγω της ρήτρας ευελιξίας στην καταγραφή των στρατιωτικών δαπανών, είναι ένα SWAP λιτότητας: από το 2028 οι δαπάνες αυτές θα επανυπολογιστούν στο έλλειμμα (και το χρέος) επιβαρύνοντας τους προϋπολογισμούς από εκεί και ύστερα. Η κυβέρνηση θα «βγάλει» τις επόμενες εκλογές με δάνεια από το μέλλον, ένα μέλλον που η ίδια προβλέπει δημοσιονομικά ζοφερό.
1. «Μπροστά σε δημοσιονομική στενωπό ξανά η Ελλάδα», «Εφ.Συν.» 5/1/2026
