Στη χώρα που πνιγόμαστε από τις πλημμύρες με… δική μας ευθύνη

Η πολιτική της ατομικής ευθύνης έχει πλήρως υποκαταστήσει τη θεμελιώδη υποχρέωση του κατ’ επίφαση αποκαλούμενου επιτελικού κράτους να σχεδιάζει έργα πρόληψης και μετριασμού των φυσικών καταστροφών προκειμένου να προστατεύει τους πολίτες, τις περιουσίες τους και το περιβάλλον από τα ακραία φαινόμενα, που ολοένα και συχνότερα πλήττουν τη χώρα στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής.

Το 112 και οι προειδοποιητικές πινακίδες, σύμφωνα με τις οποίες οι πολίτες διέρχονται από περιοχές επικίνδυνων πλημμυρικών φαινομένων με δική τους ευθύνη, επειδή η Πολιτεία απομακρύνθηκε από την υποχρέωσή της να σχεδιάζει αντιπλημμυρικά έργα, είναι η επιτομή της αποτυχίας της κυβέρνησης να φροντίσει για την προσαρμογή της χώρας στις συνθήκες της κλιματικής αλλαγής.

Το σύνθημα «Διέρχεστε με δική σας ευθύνη» εκεί όπου η Πολιτεία όφειλε να έχει κατασκευάσει έργα αντιπλημμυρικής προστασίας, όπως συμβαίνει σε πολλές ισόπεδες διαβάσεις χειμάρρων με δρόμους, είναι η κορυφαία εκδήλωση της αδιαφορίας και της κοινωνικής αναλγησίας του… επιτελικού κράτους. Το οποίο για το μόνο που ενδιαφέρεται είναι η μεταβίβαση της δικής του ευθύνης στους πολίτες.

Στην Ελλάδα εν έτει 2026 και σε εποχή κλιματικής αλλαγής, το κράτος αντί να διαθέτει δημόσιες επενδύσεις και αντί να σχεδιάζει δημόσια έργα για την πρόληψη των φυσικών κινδύνων και για τον μετριασμό των φυσικών καταστροφών, όπως παντού στην Ευρώπη και στον πολιτισμένο κόσμο, επενδύει στη μεταβίβαση της ευθύνης στους ίδιους τους πολίτες.

Η κατανομή των κονδυλίων στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, που έχει αυτήν ακριβώς την αποστολή, είναι ενδεικτική. Ελάχιστα κεφάλαια, της τάξης του μονοψήφιου ποσοστού του συνολικού προϋπολογισμού του Ταμείου, επενδύονται σε δημόσιες πολιτικές και σε δημόσια έργα προσαρμογής στις συνθήκες της κλιματικής αλλαγής. Με την πλειονότητα των ευρωπαϊκών κονδυλίων να κατευθύνονται στον ιδιωτικό τομέα και συγκεκριμένα στη γνωστή ολιγαρχία των μετρημένων στα δάχτυλα μεγάλων εργολαβικών και ενεργειακών επιχειρήσεων που απολαμβάνουν την εύνοια της κυβέρνησης.

Αντί για έργα και για πολιτικές προσαρμογής στις εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες της κλιματικής αλλαγής, υπάρχει πάντοτε η σχετική προειδοποίηση του 112 και των πινακίδων που έχουν φροντίσει να τοποθετήσουν εκεί όπου όφειλαν να έχουν κατασκευάσει έργα για την προστασία των πολιτών και της περιουσίας τους, όπως και της φύσης και του ζωικού κεφαλαίου.

Το πρόβλημα, βέβαια, δεν είναι ούτε το 112 ούτε οι προειδοποιητικές πινακίδες. Το πρόβλημα της χώρας σήμερα είναι ότι το ενδιαφέρον της οργανωμένης πολιτείας να εγγυηθεί την ασφάλεια των πολιτών εξαντλείται σε αυτές τις προειδοποιήσεις. Πλέον τούτου ουδέν.

Η πολιτική της ατομικής ευθύνης που εφαρμόζει συστηματικά η κυβέρνηση Μητσοτάκη, εξαντλεί το ενδιαφέρον της αποκλειστικά σε προειδοποιητικά μέτρα που επιρρίπτουν την ευθύνη σε αυτούς που κανονικά όφειλαν να προστατέψουν.

Πλέον αυτών, δεν υπάρχει κανένα έργο πρόληψης, μετριασμού και προστασίας από τις φυσικές καταστροφές. Οπως δεν υπάρχει και κανένα έργο ολοκληρωμένης αντιπλημμυρικής προστασίας που να λαμβάνει υπόψη του τη δυναμική του συνόλου της λεκάνης απορροής. Μόνο τοπικά και αποσπασματικά έργα που υπηρετούν πελατειακές σχέσεις και που ξεπληρώνουν κομματικά γραμμάτια. Με το βλέμμα πάντοτε στην πολιτική επιβίωση της κυβέρνησης στις επόμενες εκλογές.

Το έγκλημα στα Τέμπη, το σκάνδαλο διαφθοράς του ΟΠΕΚΕΠΕ, η παρακμή του πρωτογενούς τομέα, η φτωχοποίηση των αγροτών, η εγκατάλειψη και η ερημοποίηση της ελληνικής υπαίθρου, η μετανάστευση των νέων στο εξωτερικό, όπως και οι καταστροφές και οι νεκροί της πρόσφατης κακοκαιρίας δεν είναι παρά το ίχνος αυτής της πολιτικής της ατομικής ευθύνης. Η πολιτική προστασία έχει εκπέσει σε πολιτική αυτοπροστασίας του επιτελικού κράτους. Και η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αναβάλλεται μέχρι την αναμενόμενη πολιτική αλλαγή.

*Καθηγητής, πρώην πρύτανης ΑΠΘ, επικεφαλής της παράταξης «Αλλαγή στην Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας»